# بجس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AC%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بجس

بجس الماء والجرح يبجسه، بالكسر، ويبجسه، بالضم، بجسا، فيهما: شقه، فانبجس. والبجس: انشقاق في قربة أو حجر أو أرض ينبع منه الماء، فإن لم ينبع فليس بانبجاس، وهو في الجرح مجاز، ومنه حديث حذيفة:  ما منا رجل إلا به آمة يبجسها الظفر إلا رجلين  يعني عليا وعمر رضي الله عنهما، الآمة: الشجة التي تبلغ أم الرأس، ويبجسها: يفجرها، وهو مثل، أراد أنها نغلة كثيرة الصديد، فإن أراد أحد أن يفجرها بظفره قدر على ذلك لامتلائها، ولم يحتج إلى حديدة يشقها بها. أراد ليس منا أحد إلا وفيه شيء غير هذين الرجلين. بجس فلانا يبجسه بجوسا، بالضم: شتمه، وهو مجاز أيضا، كأنه نم عن مساويه. وماء بجس: منبجس، وقد بجس بنفسه يبجس، يتعدى ولا يتعدى، وكذلك سحاب بجس. وبجسه الله تبجيسا: فجره، من السحاب والعين، فانبجس وتبجس: انفجر وتفجر، قال الله تعالى:  فانبجست منه اثنتا عشرة عينا  . وبجسة، بالفتح: ع، أو اسم عين باليمامة، سمي لانفجار الماء به. والبجيس: العين الغزيرة. والانبجاس: النبوع في العين خاصة، أو هو عام، والنبوع للعين خاصة. ومما يستدرك عليه: ماء بجيس، كأمير: سائل. عن كراع. والسحاب يتبجس بالمطر. وجاءك بثريد يتبجس أدما، أي من كثرة الودك، قاله الزمخشري. والمنبجس: ماء بالحمى في جبال تسمى البهائم، ذكره المصنف في ب-ه-م. وبجس المخ تبجيسا: دخل في السلامى والعين فذهب، وهو آخر ما يبقى، وقال أبو عبيد: هو بالخاء المعجمة، كما سيأتي للمصنف.

### Türkçe

**بجس** suyu ve yarayı, onu **يبجسه**; kesre ile; ve onu **يبجسه**; zamme ile; **بجسا**; ikisinde de: onu yardı; böylece **فانبجس**. Ve **البجس**: bir kırbada yahut taşta yahut toprakta, ondan suyun fışkırdığı bir yarılmadır; eğer fışkırmazsa **انبجاس** değildir; o, yarada mecazdır. Ondandır, Huzeyfe hadisi: “Bizden hiçbir adam yoktur ki onda, tırnağın onu **يبجسها** ettiği bir **آمة** bulunmasın; ancak iki adam müstesna” yani Ali ve Ömer (Allah onlardan razı olsun). **الآمة**: başın tepesine ulaşan yarma; ve **يبجسها**: onu yarıp akıtır; o bir meseldir. Muradı: onun, irin bakımından çok dolu bir çıbandır; eğer biri onu tırnağıyla yarıp akıtmak istese, doluluğundan dolayı buna güç yetirir; onunla yaracağı bir demire ihtiyaç duymaz. Muradı: bizden hiç kimse yoktur ki bu iki adamın dışında onda bir şey bulunmasın.

**بجس** falanı, onu **يبجسه**; **بجوسا**; zamme ile: ona sövdü; bu da mecazdır; sanki onun kötülüklerini açığa vurdu. Ve **ماء بجس**: **منبجس** (fışkırmış); ve nefsiyle **بجس** eder, **يبجس**; geçişli olur ve geçişsiz olur; ve aynı şekilde **سحاب بجس**. Ve Allah onu **تبجيسا** ile **بجسه** etti: onu fışkırttı; buluttan ve pınardan; böylece **فانبجس**; ve **تبجس**: patladı ve fışkırdı. Yüce Allah’ın sözü: “Ondan on iki pınar **فانبجست**.”

Ve **بجسة**; fetha ile: (bir) alamet; yahut Yemâme’de bir pınarın adı; orada suyun fışkırmasından dolayı adlandırıldı. Ve **البجيس**: bol (sulu) pınar. Ve **الانبجاس**: özellikle pınarda kaynama (fışkırma); yahut o geneldir; ve **النبوع** pınara özeldir.

Ve ona ilave olarak hatırlatılanlardandır: **ماء بجيس**; **كأمير**: akıcı. Kıra‘dan. Ve bulut yağmurla **يتبجس** eder. Ve sana, katığı **يتبجس** eden bir **ثريد** ile geldi; yani içyağının çokluğundan; Zemahşerî söyledi. Ve **المنبجس**: “el-Hımâ”da, “el-Behâim” diye adlandırılan dağlarda bir sudur; musannif onu **ب-ه-م**’de zikretti. Ve iliği **تبجيسا** ile **بجس** etti: parmak boğumuna ve göze girdi de gitti; o, kalan şeyin en sonudur. Ebû Ubeyd dedi ki: o, noktalı **الخاء** iledir; musannif için ileride geleceği üzere.
