# بحح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AD%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بحح

بححت، بالكسر، أبح  ، بالفتح  بححا  محركة، رواه ابن السكيت، وهو اللغة الفصحى العالية، كما قاله الأزهري. قال أبو عبيدة:  بححت أبح -بفتحهما- بحا وبححا  محركة  وبحاحا  كسحاب  وبحوحا  ، بالضم،  وبحوحة  ، بزيادة الهاء  وبحاحة  كسحابة، وهي لغة فيه. وقد أطلقه أهل التجنيس: بح يبح ويبح:  إذا أخذته بحة  ، بالضم  وخشونة وغلظ في صوته  ، وربما كان خلقة. ويقال: البحة، بالضم: غلظ في الصوت، وإن كان من داء فهو البحاح بالضم.  وهو أبح  بين البحح. ولا يقال: باح، نبه عليه الجوهري.  وهي بحة وبحاء  بينه البحح. قال ابن سيده: وأرى اللحياني حكى بححت تبحح، وهي نادرة، لأن مثل هذا إنما يدغم ولا يفك.  وأبحه الصياح  ، يقال: ما زلت أصيح حتى أبحني ذلك.  وتبحبح  الرجل: إذا  تمكن في المقام والحلول  وتوسط المنزل. ومنه حديث غناء الأنصارية:
  وأهدى لها أكبشـا                      تبحبح في المربد
  وزوجك في النادي                      ويعلم ما في غـد أي متمكنة في المربد. وتبحبح في المجد: أي أنه في مجد واسع -وجعل الفراء التبحبح من الباحة، ولم يجعله من المضاعف-  كبحبح  تبحبح  الدار  وبحبحها: إذا  توسطها  وتمكن منها. من المجاز:  بحبوحة المكان  أي  وسطه  . والبحبوحة وسط المحلة قال جرير:
  قومي تميم هم القوم الذين هم                      ينفون تغلب عن بحبوحة الدار وفي الحديث أنه صلى الله عليه وسلم قال:  من سره أن يسكن بحبوحة الجنة فليلزم الجماعة  . قال أبو عبيد: أراد ببحبوحة الجنة وسطها. قال: وبحبوحة كل شيء: وسطه وخياره. يقال:  هم في ابتحاح  ، أي في  سعة وخصب  . وفي حديث خزيمة:  تفطرض اللحاء، وتبحبح الحياء  ، أي اتسع الغيث وتمكن من الأرض. قال الأزهري: وقال أعرابي في امرأة ضربها الطلق: تركتها تبحبح على أيدي القوابل. قال الفراء:  البحبحي: الواسع في النفقة، و  الواسع في  المنزل  .  وبحبح القصاب، كفدفد: تابعي  .  والبحبحة: الجماعة  . من المجاز  الأبح: الدينار  قال الجعدي يصفه:
  وأبح جنـدي وثـاقـبة                      سبكت كثاقبة من الجمر

  أراد بالأبح دينارا أبح في صوته. جندي: ضرب بأجناد الشأم. والثاقبة: سبيكة من ذهب تثقب أي تتقد. الأبح  : السمين. و  الأبح  من العيدان: الغليظ  ، يقال: عود أبح: إذا كان غليظ الصوت. والبم يدعى الأبح لغلظ صوته، وهو مجاز، كما بعده، لأن الزمخشري قال: ومن المجاز وصف الجماد بذلك. الأبح:  القدح  ، بالكسر، التي يستقسم بها  ج، بح  ، بالضم، قال خفاف بن ندبة:
  هم الأيسار إن قحطت جمادى                      بكل صبير غادية وقـطـر أراد بالبح القداح التي لا أصوات لها. والربح، بفتح الراء: الشحم. وكسر أبح: كثير الشحم. قال:
  وعاذلة هبت بليل تلومني                      وفي كفها كسر أبح رذوم رذوم: يسيل ودكه. الأبح:  شاعر هذلي  من دهاتهم.  والبحباح  ، بالفتح:  الذي استوى طوله وعرضه  .  وبحباح، مبنية على الكسر: كلمة تنبئ عن نفاد الشيء وفنائه  . قال اللحياني: زعم الكسائي أنه سمع رجلا من بني عامر يقول: إذا قيل لنا: أبقي عندكم شيء? قلنا: بحباح. أي لم يبق.  والبحباحة: المرأة السمجة  ، وفي نسخة: السمحة، بالحاء. في التهذيب:  البحاء: رابية بالبادية  تعرف برابية البحاء. قال كعب:
  وظل سراة اليوم يبرم أمره                      برابية البحاء ذات الأيايل  وشحيح بحيح: إتباع  ، والنون أعلى، وسيذكر فيما بعد. ومما يستدرك عليه: دير بحا: موضع من بيت المقدس. ومن المجاز: تبحبحت العرب في لغاتها، أي اتسعت فيها، كذا في الأساس.

### Türkçe

**بححت** (kesre ile), **أبح** (fetha ile), **بححا** (harekeli); bunu İbnü’s-Sikkît rivayet etmiştir; ve bu, Ezherî’nin dediği gibi, yüksek fasih dildir. Ebû Ubeyde dedi: **بححت أبح** (ikisi de fetha ile): **بحا** ve **بححا** (harekeli) ve **بحاحا** (سحاب gibi) ve **بحوحا** (damme ile) ve **بحوحة** (ه’nin artırılmasıyla) ve **بحاحة** (سحابة gibi); ve bu, onda bir dildir. Tecnis ehli onu serbest bıraktı: **بح يبح ويبح**: ona **بحة** (damme ile) ve sesinde kabalık ve kalınlık isabet ettiği zaman; ve bazen yaratılıştan olur. Ve denir ki: **البحة** (damme ile): seste kalınlıktır; eğer bir hastalıktan ise o, **البحاح** (damme ile)dır. Ve o, **أبح**dır; **البحح** arasında apaçıktır. Ve **باح** denilmez; Cevherî buna dikkat çekmiştir. Ve o, **بحة** ve **بحاء**dır; **البحح** onda apaçıktır. İbn Sîde dedi: Lihyânî’nin **بححت تبحح**’ı naklettiğini görüyorum; ve bu nadirdir; çünkü bunun benzeri ancak idğam edilir ve çözülmez.

Ve **أبحه الصياح**: denir ki: “Durmadan bağırdım, ta ki o beni **أبح** yaptı.” Ve **تبحبح** adam: ikamet ve yerleşmede sağlamlaştığı ve menzilin ortasına yerleştiği zaman. Ondandır: Ensârî kadının şarkısı hadisi:

  Ve ona bir koç hediye etti                      **تبحبح** ederken **في المربد**
  Ve kocan meclistedir                      ve yarında olanı bilir

Yani: **في المربد**’de yerleşmiş. Ve **تبحبح في المجد**: yani o, geniş bir şerefin içindedir — ve Ferrâ **التبحبح**’ı **الباحة**’dan kıldı, onu ikizlenmişten kılmadı — **كبحبح**. **تبحبح الدار** ve **بحبحها**: onu ortaladığı ve onda sağlamlaştığı zaman. Mecazdandır: **بحبوحة المكان** yani onun ortası. Ve **البحبوحة** mahallenin ortasıdır. Cerîr dedi:

  Kavmim Temîm, onlar o kavimdir ki                      Tağlib’i evin **بحبوحة**’sından uzaklaştırırlar

Ve hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) dediği: “Kim cennetin **بحبوحة**’sında oturmayı isterse cemaate yapışsın.” Ebû Ubeyd dedi: Cennetin **بحبوحة**’sıyla onun ortasını kastetti. Dedi: Ve her şeyin **بحبوحة**’sı: onun ortası ve seçkinidir. Denir ki: “Onlar **في ابتحاح** içindedir”; yani genişlik ve bolluk içindedir. Huzeyme hadîsinde: “**تفطرض اللحاء، وتبحبح الحياء**”; yani yağmur genişledi ve yere yerleşti. Ezherî dedi: Ve bir bedevî, doğum sancısı onu vurmuş bir kadın hakkında dedi: “Onu ebelerin elleri üzerinde **تبحبح** eder halde bıraktım.” Ferrâ dedi: **البحبحي**: harcamada geniş olan ve meskende geniş olan. Ve **بحبح القصاب** (كفدفد gibi): tâbiîdir. Ve **البحبحة**: cemaat. Mecazdandır: **الأبح**: dinar. Ca‘dî onu vasfederek dedi:

  Ve **أبح** Cündî ve delici                      Kor gibi delici bir şeyden döküldü

**الأبح** ile, sesinde **أبح** olan bir dinarı kastetti. **جندي**: Şâm’ın ec­nâdlarıyla basılmış darptır. **الثاقبة**: delinen, yani tutuşan bir altın külçesidir. **الأبح**: semiz. Ve **الأبح** değneklerden: kalın olan; denir ki: **عود أبح**: sesi kalın olduğu zaman. Ve **البم** sesinin kalınlığından dolayı **الأبح** diye adlandırılır; ve bu mecazdır, ondan sonra olduğu gibi; çünkü Zemahşerî dedi: Mecazdan, cansızı bununla vasfetmektir.

**الأبح**: **القدح** (kesre ile), onunla fal çekilen; çoğulu **بح** (damme ile). Haffâf b. Nudbe dedi:

  Onlar **الأيسار**dır, Cemâdâ kıtlık ederse                      Her sabırlı (deve) ile sabahleyin ve yağmurla

**البح** ile, sesi olmayan fal oklarını kastetti. Ve **الربح** (ر’nin fethasıyla): iç yağdır. Ve **كسر أبح**: iç yağı çok olan. Dedi:

  Ve bir kınayıcı geceleyin kalktı beni kınar                      Ve avucunda **كسر أبح** **رذوم**

**رذوم**: yağı akar. **الأبح**: hilekârlarından olan bir Huzelî şair. Ve **البحباح** (fetha ile): boyu ile eni eşit olan. Ve **بحباح** (kesre üzerine bina edilmiş): şeyin tükenişi ve yok oluşunu bildiren bir kelime. Lihyânî dedi: Kisâî’nin, Benî Âmir’den bir adamın şöyle dediğini işittiğini iddia etti: “Bize ‘Yanınızda bir şey kaldı mı?’ denildiğinde, ‘**بحباح**’ deriz.” Yani: kalmadı.

Ve **البحباحة**: çirkin kadın; bir nüshada: **السمحة** (ح ile). **التهذيب**’de: **البحاء**: çölde bir tepeciktir; **رابية البحاء** diye bilinir. Ka‘b dedi:

  Ve günün ileri gelenleri işini çevirip durur                      **برابية البحاء**da, **ذات الأيايل**

Ve **شحيح بحيح**: tâbi‘dir; ve **النون** daha yüksektir; sonra zikredilecektir. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **دير بحا**: Beytü’l-Makdis’ten bir yer. Ve mecazdandır: “Araplar dillerinde **تبحبحت**”; yani onda genişlediler; **الأساس**’ta böyle.
