# بخت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AE%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بخت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بخت

البُخْت والبُخْتِيَّة: دَخِيل في العربية، أَعجمي مُعَرَّبٌ، وهي الإِبل الخُراسانِيَّة، تُنْتَجُ من بين عربيةٍ وفالِجٍ؛ وبعضهم يقول: إِن البُخْتَ عَرَبيّ؛ ويُنْشِدُ لابنِ قَيس الرُّقَيَّات: لبَنُ البُخْتِ في قِصاعِ الخَلَنْجِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده لبنَ البُخْتِ، بنصب النون؛ والأَبياتُ يَمدَحُ بها مُصْعَبَ بن الزبير:
إِنْ يَعِشْ مُصْعَبٌ، فإِنَّا بخَيرٍ،
قَدْ أَتَانا مِن عَيْشِنا ما نُرَجِّي
يَهَبُ الأَلْفَ والخُيُولَ، ويَسْقِي
لَبنَ البُخْتِ، في قِصاع الخَلَنْجِ
الواحد: بُخْتيٌّ، وناقة بُخْتِيَّة. وفي الحديث: فأُتيَ بسارقٍ قد سَرَقَ بُخْتِيَّةً؛ البُخْتيَّةُ: الأُنثى من الجمال البُخْتِ، وهي جمالٌ طوالُ الأَعْناق، ويُجْمَع على بُختٍ وبَخَاتٍ؛ وقيل: الجمع بَخاتيُّ، غير مصروف؛ ولك أَن تخفف الياءَ، فتقول البَخَاتي، والأَثافي،والمَهارِي وأَما مَساجِدِيٌّ ومَدائِنيٌّ، فمصروفان، لأَِن الياءَ فيهما غير ثابتة في الواحد، كما تَصْرِفُ المَهالبةَ والمَسامِعَة إِذا أَدخلت عليها هاءَ النسب؛ ويقال للذي يقتنيها ويستعملها: البَخَّاتُ؛ وقيل في جمعها: بَخَاتي وبَخَاتٍ. والبَخْتُ: الجَدُّ، معروف، فارسيٌّ، وقد تكلمت به العرب؛ قال الأَزهري: لا أَدري أَعربيّ هو أَم لا؟
ورجل بخيتٌ: ذو جَدٍّ؛ قال ابن دريد: ولا أَحسبها فصيحة.
والمَبْخُوتُ: المَجْدُودُ.

### Türkçe

**البُخْت** ve **البُخْتِيَّة**: Arapçada dâhil (yabancı kökenli)dir; Arapçalaştırılmış yabancı (kelime)dir; o, Horasan develeridir; Arap (devesi) ile **فالِج** arasından (melezlenerek) ürer; bazısı der ki: **البُخْت** Arapçadır; ve İbn Kays er-Rukayyât’tan şu şiir okunur:
لبَنُ **البُخْتِ** في قِصاعِ الخَلَنْجِ

İbn Berrî dedi: Onun okunmasının doğrusu **لبنَ البُخْتِ**’tir; nûn’un nasbıyla; ve beyitler, onunla Mus‘ab b. ez-Zübeyr’i över:
إِنْ يَعِشْ مُصْعَبٌ، فإِنَّا بخَيرٍ،
قَدْ أَتَانا مِن عَيْشِنا ما نُرَجِّي
يَهَبُ الأَلْفَ والخُيُولَ، ويَسْقِي
لَبنَ **البُخْتِ**، في قِصاع الخَلَنْجِ

Tekil: **بُخْتيٌّ**; ve **ناقة بُخْتِيَّة**. Hadiste: “Derken bir hırsız getirildi; **بُخْتِيَّةً** çalmıştı”; **البُخْتيَّةُ**: **الجمال البُخْتِ**’ten dişi (olan)dır; ve o, boyunları uzun develerdir; **بُختٍ** ve **بَخَاتٍ** üzere cem‘ edilir; ve denildi: cem‘ **بَخاتيُّ**’dir, gayr-i munsarif; ve senin için yâ’yı hafifletmen (mümkün)dür; böylece **البَخَاتي** dersin; ve **الأَثافي** ve **المَهارِي** (gibi). Ama **مَساجِدِيٌّ** ve **مَدائِنيٌّ**, ikisi munsariftir; çünkü yâ, ikisinde tekilde sabit değildir; nitekim onlara nisbet hâ’sını dâhil ettiğinde **المَهالبةَ** ve **المَسامِعَة**’yi sarf ettiğin gibi. Onları edinip kullanan kimseye **البَخَّاتُ** denir; ve onun cem‘inde denildi: **بَخَاتي** ve **بَخَاتٍ**. Ve **البَخْتُ**: talih (baht)tır; bilinen (bir kelime)dir; Farsçadır; Araplar onunla konuşmuştur. el-Ezherî dedi: Bilmiyorum, Arapça mıdır yoksa değil mi?

Ve **رجل بخيتٌ**: talih sahibi; İbn Düreyd dedi: Onun fasih olduğunu sanmıyorum.

Ve **المَبْخُوتُ**: talihlendirilmiş (kimse)dir.
