# بخس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AE%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بخس

باب الخاء والسين والباء معهما
خ ب س، س خ ب، ب خ س، س ب خ مستعملات خبس: أسد خابِسٌ وخبَاسٌ وخَبُوسٌ وخُنابسٌ، وخَبْسُهُ: أخذه بكفهِ. والخُباسةُ: ما يُخبس، أي: يؤخذ. قال:
خُباساتُ الفوارس كل يومٍ		يواري شمسه رهج الغبارِ
والخُباسةُ: الغنيمة، قال أبو زبيد:
ولكني ضبـارمة جـمـوحٌ		على الأقرانِ مجترء خَبُوسُ
سخب: السِّخابُ: قلادة تتخذ من قرنفل وسك ومحلبٍ، ليس فيها من الجوهر شيء، وجمعه: سُخُبٌ.
والسَّخَبُ: الصِّخَبُ بلغة ربيعة.
بخس: البَخَسُ: أرض تنبت من غير سقيٍ، وجمعه: بُخُوسٌ.
والبَخُسُ: فقء العين بالإصبع وغيرها. والبَخْسُ: الظلم، تَبْخَسُ أخاك حقه فتنقصه، كما ينقص الكيال مكياله فينقصه. وقوله عز وجل: "بثمنٍ بَخَسٍ". أي: ناقص، وقوله عز وجل: "ولا تَبْخَسُوا النّاسَ أشياءهم" أي: لا تنقصوا.
وعن أبي عمرو: الأباخسُ: الأصابعُ. واحدها: أَبْخَس.
سبخ: أرض سَبِخَةٌ: أي ذات ملح ونزٍ، وانتهينا إلى سَبَخه، أي: إلى موضعه، والنعت: أرض سَبِخَة. وأَسْبَخَتِ الأرض وسَبِخَتْ. ويقال: قد علت الماء سَبَخَةٌ شديدة كالطحلب من طول الترك.
والسَّبِيخةُ: قطنة تعرض ليوضع عليها دواء، وتوضع فوق جرحٍ، وما أشبهها من عرمضٍ وغيره، وجمعها: سبائخ، قال:
سبائخُ من بُرسٍ وطوطٍ وبيلم		وقنفعة فيها أليل وحيحهـا
البُرْسُ: القُطن، والطوط: قطن البردي، والبليم: قطن القصب والقُنْفُعة: القُنْفُذة، والأليل: التَوجع. والوَحِيحُ: صوت، من الوَحْوَحة.
والتَّسْبيخ: نحو السِّلِّ والتَّخفيف. وقوله صلى الله عليه وسلم لعائشة: "لا تُسَبِّخي عليه بدعائك"، أي: لا تخففي. ويقال لرئيس الطائر الذي يسقط : سَبيخٌ، لأنه ينسل فيسقط.
والسِّبائخُ: قطع القطن إذا ندف. قال الأخطل:
فأرسلوهن يدزين التراب كما		يذري سَبائخَ قطنٍ ندف أوتارِ

### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **الباء** onlarla birlikte

**خ ب س**، **س خ ب**، **ب خ س**، **س ب خ** kullanımdadırlar.

**خبس**: **أسد خابِسٌ** ve **خبَاسٌ** ve **خَبُوسٌ** ve **خُنابسٌ**; ve onun **خَبْسُهُ**: onu avucuyla almasıdır. Ve **الخُباسةُ**: **ما يُخبس**; yani: alınır. Dedi ki:
**خُباساتُ الفوارس كل يومٍ		يواري شمسه رهج الغبارِ**

Ve **الخُباسةُ**: ganimet; Ebû Zübeyd dedi ki:
**ولكني ضبـارمة جـمـوحٌ		على الأقرانِ مجترء خَبُوسُ**

**سخب**: **السِّخابُ**: karanfil, misk ve mahlep(ten) yapılan bir gerdanlıktır; onda cevherden hiçbir şey yoktur. Onun çoğulu: **سُخُبٌ**.

Ve **السَّخَبُ**: **الصِّخَبُ**; Rabîa lehçesinde.

**بخس**: **البَخَسُ**: sulama olmaksızın biten bir arazidir; onun çoğulu: **بُخُوسٌ**.

Ve **البَخُسُ**: parmakla ve başkasıyla gözün patlatılmasıdır. Ve **البَخْسُ**: zulümdür; kardeşinin hakkını **تَبْخَسُ** edersin de onu eksiltirsin; tıpkı ölçücünün ölçeğini eksiltmesi gibi, böylece onu eksiltir. Aziz ve celil olanın sözü: “**بثمنٍ بَخَسٍ**”; yani: eksik. Aziz ve celil olanın sözü: “**ولا تَبْخَسُوا النّاسَ أشياءهم**”; yani: eksiltmeyin.

Ebû Amr’dan: **الأباخسُ**: parmaklardır. Onun teki: **أَبْخَس**.

**سبخ**: **أرض سَبِخَةٌ**: yani tuz ve sızıntı sahibi. Ve onun **سَبَخه**’sine vardık; yani: yerine. Ve sıfat: **أرض سَبِخَة**. Ve yer **أَسْبَخَتِ** ve **سَبِخَتْ**. Ve denilir: suyun üzerine, uzun süre bırakmadan dolayı yosun gibi şiddetli bir **سَبَخَةٌ** yükselmiştir.

Ve **السَّبِيخةُ**: üzerine ilaç konulmak için arz olunan bir pamuktur; bir yaranın üstüne konulur; ve onun benzeri olan **عرمضٍ** ve başkası. Onun çoğulu: **سبائخ**. Dedi ki:
**سبائخُ من بُرسٍ وطوطٍ وبيلم		وقنفعة فيها أليل وحيحهـا**

**البُرْسُ**: pamuktur. Ve **الطوط**: papirüs pamuğudur. Ve **البليم**: kamış pamuğudur. Ve **القُنْفُعة**: **القُنْفُذة**’dir. Ve **الأليل**: sızıdır. Ve **الوَحِيحُ**: bir sestir; **الوَحْوَحة**’den.

Ve **التَّسْبيخ**: **السِّلِّ** ve hafifletme gibidir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) Âişe’ye sözü: “**لا تُسَبِّخي عليه بدعائك**”; yani: hafifletme. Ve düşüp duran kuşun reisine **سَبيخٌ** denilir; çünkü o sıyrılır da düşer.

Ve **السِّبائخُ**: pamuk atıldığı zaman pamuk parçalarıdır. Ahtal dedi ki:
**فأرسلوهن يدزين التراب كما		يذري سَبائخَ قطنٍ ندف أوتارِ**
