# بخص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AE%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بخص

البخص، محركة: لحم القدم، ولحم فرسن البعير، وقال المبرد: البخص: اللحم الذي يركب القدم، وهو قول الأصمعي، وقال غيره: هو لحم باطن القدم، وقيل: البخص: ما ولى الأرض من تحت أصابع الرجلين وتحت مناسم البعير والنعام، وقيل هو لحم أسفل خف البعير، والأظل ما تحت المناسم، والبخص أيضا: لحم أصول الأصابع مما يلي الراحة، نقله الجوهري، وقيل: هو لحم يخالطه بياض من فساد يحل فيه، ويدل عليه قول أبي شراعة من بني قيس بن ثعلبة:
  يا قدمي ما أرى لي مخلصا                      مما أراه أو أعود أبخصـا

  والبخص أيضا: لحم ناتئ فوق العينين أو تحتهما، كهيئة النفخة، تقول منه: بخص كفرح، فهو أبخص، إذا نتأ ذلك منه، نقله الجوهري، وفي المحكم: البخصة: شحمة العين من أعلى وأسفل، وفي التهذيب: البخص في العين: لحم عند الجفن الأسفل، كاللخص عند الجفن الأعلى. ورجل مبخوص القدمين، أي قليل لحمهما، كأنه قد نيل منه، فعرى مكانه، وقد جاء ذلك في صفته صلى الله عليه وسلم أنه كان مبخوص العقبين، أي قليل لحمهما، قال الهروي: وإن روى بالنون والحاء والضاد، فهو من نحضت العظم، إذا أخذت عنه لحمه. وبخص عينه، كمنع: قلعها بشحمها، قال يعقوب: ولا تقل بخس، كما نقله الجوهري، وروى أبو تراب عن الأصمعي: بخص عينه، وبخزها، وبخسها، كله بمعنى فقأها، وقيل: بخصها بخصا: عارها. قال اللحياني: هذا كلام العرب والسين لغة. والبخص، ككتف، من الضروع: الكثير اللحم والعروق، وما لا يخرج لبنه إلا بشدة، عن ابن عباد. والتبخص: التحديق بالنظر، وشخوص البصر، وانقلاب الأجفان، ومنه حديث القرظي في قوله عز وجل قل هو الله أحد الله الصمد لو سكت عنها لتبخص لها رجال فقالوا: ما صمد يعني لولا أن البيان اقترن في السورة بهذا الاسم لتحيروا فيه حتى تنقلب أبصارهم. وبخصت الناقة، كعنى، فهي مبخوصة: أصابها داء في بخصها فظلعت منه، يقال: ناقة مبخوصة: تشتكي بخصها. ومما يستدرك عليه: البخص، محركة: سقوط باطن الحجاج على العين. والبخص: لحم الذراع، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**البخص**، harekeli: ayağın eti; ve devenin **فرسن**’inin eti. **المبرد** dedi: **البخص**: ayağa binen ettir; bu, **الأصمعي**’nin sözüdür. Başkası dedi: o, ayağın iç tarafının etidir. Ve denildi: **البخص**: iki ayağın parmaklarının altından ve devenin ve devekuşunun **مناسم**’inin altından yere bakan şeydir. Ve denildi: o, devenin **خف**’inin alt tarafının etidir; **الأظل** ise **المناسم**’in altındaki şeydir. Ve **البخص** ayrıca: avuca bitişik olan taraftan parmak köklerinin etidir; onu **الجوهري** nakletti. Ve denildi: o, içinde yerleşen bir bozulmadan bir beyazlıkla karışan ettir; buna, **بني قيس بن ثعلبة**’den **أبي شراعة**’nın sözü delalet eder:
  Ey ayağım, benim için bir kurtuluş görmüyorum                      gördüğüm şeyden; yahut **أبخصـا** olarak geri döneyim

**البخص** ayrıca: iki gözün üstünde yahut altında, şişkinlik heyeti üzere, bir kabarıklık ettir; ondan dersin: **بخص** ( **فرح** gibi), o hâlde o **أبخص**’tır; eğer bu ondan kabarırsa; onu **الجوهري** nakletti. Ve **المحكم**’de: **البخصة**: gözün yağı, üstten ve alttan. Ve **التهذيب**’de: gözde **البخص**: alt göz kapağı yanında bir ettir; üst göz kapağı yanında **اللخص** gibi. Ve **مبخوص القدمين** bir adam: yani ikisinin eti az; sanki ondan bir şey alınmış da yeri çıplak kalmış gibidir. Bu, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında gelmiştir: onun **مبخوص العقبين** olduğu; yani ikisinin eti az. **الهروي** dedi: eğer **النون** ve **الحاء** ve **الضاد** ile rivayet edilirse, o, **نحضت العظم**’dandır; yani ondan etini aldığın zaman. Ve **بخص** onun gözünü, **منع** gibi: onu yağıyla birlikte söküp çıkardı. **يعقوب** dedi: **بخس** deme; **الجوهري**’nin naklettiği gibi. **أبو تراب** **الأصمعي**’den rivayet etti: **بخص** onun gözünü, ve **بخز** onu, ve **بخس** onu; hepsi onu patlatmak manasındadır. Ve denildi: onu **بخصا** ile **بخص** etti: onu ayıpladı. **اللحياني** dedi: bu, Arapların sözüdür; **السين** ise bir lehçedir. Ve **البخص**، **كتف** gibi, memelerden: eti ve damarları çok olan; ve sütü ancak şiddetle çıkan; **ابن عباد**’dan. Ve **التبخص**: bakışla dik dik bakmak; gözün donup kalması; göz kapaklarının ters dönmesi. Ondan, **القرظي**’nin, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında hadisi: “De ki: O Allah birdir; Allah **الصمد**’dır”; eğer onu (yani **الصمد**’ı) onun hakkında sussaydı, ona dair adamlar **لتبخص** ederlerdi de derlerdi: “**صمد** ne demektir?” yani eğer beyân, sûrede bu isimle birlikte eşlik etmeseydi, onda şaşkın kalırlardı; ta ki bakışları ters dönünceye kadar. Ve dişi deve **بخصت** etti, **عنى** gibi; o hâlde o **مبخوصة**’dir: onun **بخص**’unda bir hastalık isabet etti de ondan topalladı; denilir: **ناقة مبخوصة**: **بخص**’undan şikâyet eder. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: **البخص**، harekeli: göz üzerine kaş kemiklerinin iç tarafının düşmesi. Ve **البخص**: kolun etidir; onu **الصاغاني** nakletti.
