# بخع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AE%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بخع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بخع

باب العين والخاء مع الباء
بخع ، خبع ، خعب
استعمل من وجوهه : بخع ، خبع ، خعب .
بخع : قال الله عزّ وجلّ : ( فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ عَلَىءَاثَارِهِمْ ) ( الكهف : 6 ) قال الفراء : أي مخرجٌ نفسَك وقاتلٌ نفسَك . وقال الأخفش : يقال بخعت لك نفسي ونصحي ، أي جَهَدتهما ، أبخع بخوعاً .
وفي حديث عائشة أنها ذكرت عُمَر فقالت : ( بَخع الأرضَ فقاءت أُكُلَها ) ، أي استَخرجَ ما فيها من الكنوز وأموال الملوك .
ويقال بخعتُ الأرضَ بالزراعة ، إذا نهكتَها وتابعت حراثتها ولم تجِمَّها عاماً ، وبخعَ الوجدُ نفسَه ، إذا نهكها . وقال الشاعر :
ألا أيُّهذا الباخعُ الوجدِ نفسَه
لشيءٍ نَحتْه عن يديه المقادرُ
وقال أبو زيد : بَخَع له بحقِّه ، إذا أقرَّ . وبَخَع له بالطاعة بُخوعاً .
وفي حديث عُقْبة بن عامر أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( أتاكم أهلُ اليمنِ ، هم أرقُّ قلوباً وألينُ أفئدة وأبخعُ طاعة ) ورواه نصر بن عليّ بإسنادٍ له ، قال نصر : قلت للأصمعيّ : ما أبخعُ طاعةً ؟ قالت : أنصح طاعةً . وقال غيره : أبلغ طاعةً .
خبع : قال الليث : الخَبْع لغة تميم في الخَبْء . وامرأةٌ خُبْعَةٌ خُبأة بمعنًى واحد . قال : وخبعَ الصبيُّ خُبوعاً إذا فُحِم من البكاء ، أي انقطعَ نَفسُه .
خعب : الخَيعابة والخَيعامة : المأبون . وقال تأبط شراً :
ولا خَرعٍ خيعابةٍ ذي غوائل
هَيامٍ كجفْر الأبطح المتَهَيِّلِ
ويروى : ( خيعامة ) .

### Türkçe

باب العين والخاء مع الباء
**بخع** ، **خبع** ، **خعب**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **بخع** ، **خبع** ، **خعب** .

**بخع** : Aziz ve celil Allah dedi: ( **فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ عَلَىءَاثَارِهِمْ** ) (el-Kehf: 6). el-Ferrâ dedi: yani nefsini çıkaran ve nefsini öldüren. el-Ahfeş dedi: “**بخعت** sana nefsimi ve nasihatimi” denir; yani ikisini de zorladım; **أبخع** **بخوعاً**.

Âişe’nin, Ömer’i andığı ve şöyle dediği hadiste: ( **بَخع** yeri, o da yiyeceğini dışarı attı ); yani onda olan hazineleri ve kralların mallarını çıkardı.

Ve “**بخعتُ** yeri ziraat ile” denir; onu yorduğun ve sürmesini peş peşe yaptığın ve onu bir yıl dinlendirmediğin zaman. Ve “**بخع** vecd nefsini” (denir); onu yorduğu zaman. Şair dedi:
Dikkat edin, ey vecdin nefsini **الباخع**’ı,
kaderlerin, onu iki elinden yonttuğu bir şey için.

Ebû Zeyd dedi: “**بَخَع** ona hakkıyla” (denir); ikrar ettiği zaman. Ve “**بَخَع** ona itaat ile” **بُخوعاً**.

Ukbe b. Âmir hadîsinde, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) dediği: (Size Yemen ehli geldi; onlar kalplerce daha ince, gönüllerce daha yumuşak ve itaati daha **أبخع**’tır). Nadr b. Ali onu kendisine ait bir isnad ile rivayet etti. Nadr dedi: el-Asmaî’ye dedim: “İtaati daha **أبخع**” nedir? Dedi: daha nasihatli itaat. Başkası dedi: daha erişkin (daha ileri) itaat.

**خبع** : el-Leys dedi: **الخَبْع** Temîm’in **الخَبْء**’deki lügatidir. Ve bir kadın **خُبْعَةٌ** **خُبأة**; tek bir mânâ ile. Dedi: ve çocuk **خبعَ** **خُبوعاً**; ağlamadan boğuklaştığı zaman; yani nefesi kesildi.

**خعب** : **الخَيعابة** ve **الخَيعامة**: me’bûn (livâta edilen). Teabbata Şerran dedi:
Ve ne de kötülükler sahibi bir **خيعابة** olan **خَرعٍ**;
heyman, gevşek kumlu el-Ebtah’ın **جفْر**’i gibi.

Ve ( **خيعامة** ) diye rivayet olunur.
