# بخ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AE/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: بخ

بَخْبَخَ
R. Q. 1 بَخْبَخَ بخبخ , (S, K,) inf. n. بَخْبَخَةٌ and بِخْبَاخٌ, (TA,) [a verb imitative of the sound which it signifies,] He (a camel [in a state of excitement]) brayed, (S, K,) so that his شِقْشِقَة [or faucial bag] filled his mouth: (S:) or, as some say, began to bray. (TA.) ― -b2- [Hence, perhaps,] He (a man) said [بَخْ] or بَخْ بَخْ [&c.]. (TA, and Har p. 556.) ― -b3- And [hence,] بَخْبَخَ بِصُحْبَتِى He rejoiced in my company. (Har ubi suprà.) ― -b4- And بَخْبَخَ الرَّجُلَ He said بَخْ or بَخْ بَخْ &c. to the man. (S.)

بَخْ
بَخْ بخ , (S, A, K, &c.,) [in some copies of the K written بَخَّ, which is wrong, for it is] like بَلْ, (A,) [i. e.] like قَدْ, (TA,) [perhaps, as I have suggested above, from the sound made by a hecamel in a state of excitement,] a word used on the occasion of praising; (S, A;) on praising one from whom has proceeded a good and wonderful action; (Har p. 142;) on approving a thing; (T, S, Msb, K;) on being pleased with it, or having one's admiration excited by it; (A, K;) or on the occasion of glorying and of praising; (K;) in pronouncing a thing great in estimation, (IAmb,) or excellent; (AHeyth;) in deeming a thing great in estimation, (AHei,) or good; (Mgh;) or it means wonder, or admiration; (R;) and sometimes it is used [ironically] to denote disapproval; also, as an exhortation to gentleness with a thing, and to taking extraordinary pains; (TA;) and in a case of expertness, or skilfulness: (AHei:) it means نِعْمَ الرَّجُلُ and نِعْمَ الفِعْلُ [Excellent, or most excellent, is the man! and, the deed!]; (Har p. 142;) [or simply, excellent! or most excellent! how good! how goodly! well done! bravo! and the like;] or عَظُمَ الأَمْرُ and فَخُمَ [great in estimation is the thing, or affair, or event, or case!]: (K:) MF observes, [probably from finding بَخَّ in the place of بَخْ in his copy or copies of the K,] that this explanation is like an express assertion that it is a verb in the pret. tense, which requires consideration. (TA.) It is used alone; and in this case you say, بَخْ, (K,) and بَخِ, (Msb, K,) with kesr for its invariable termination, (Msb,) and بَخٍ, and بَخٌ; (K, TA; [but in the CK, in the place of بَخٍ and بَخٌ, we find بُخٌ;]) without tesh-deed, (T, Msb,) in most cases; (Msb;) but also with teshdeed, (T, S, A,) like a noun; so that one says, بَخٍ لَكَ and بَخٍّ [&c., meaning I say excel-lent! &c., to thee]: (S:). and one repeats it, (S, A, K, &c.,) for the sake of emphasis; (S, A;) saying, بَخْ بَخْ, (IAmb, S, A, K, &c.,) with the خ quiescent like the ل in هَلْ and بَلْ, (IAmb,) and بَخٍ بَخٍ, (S, A, R, K,) pronounced in the latter manner, with tenween, when in connexion with a following word, [and in this case only, whereas it is pronounced in the former manner in any case,] (S, A,) and بَخٍّ بَخٍّ, (S, * A, * R, K,) and بَخٍ بَخْ, (K,) and بَخِّ بَخِّ. (R.)

جَمَلٌ بَخْبَاخُ الهَدِيرِ
جَمَلٌ بَخْبَاخُ الهَدِيرِ جمل بخباخ الهدير A camel that fills his mouth with his شِقْشِقَة [or faucial bag] when he brays. (S.)

اـِبِلٌ مُبْخْبَخَةٌ
اـِبِلٌ مُبْخْبَخَةٌ ابل مبخبخه ابل مبخبخة Camels to which one says بَخْ بَخْ; being pleased with them: (ISd, TA:) or largebellied camels; (K;) as also مُخَبْخَبَةٌ, which is formed from the former by transposition; from بَخْ بَخْ, or بَخٍ بَخْ, which is said by the Arabs in praising a thing; as though, by reason of their greatness, the people, seeing them, said, How goodly are they! (TA.)

### Türkçe

بَخْبَخَ
R. Q. 1 **بَخْبَخَ** بخبخ, (S, K,) mastar adı **بَخْبَخَةٌ** ve **بِخْبَاخٌ**, (TA,) [işaret ettiği sesin taklidi olan bir fiil olarak,] o (heyecan hâlindeki bir deve) anırdı, (S, K,) öyle ki onun **شِقْشِقَة**’si [yahut boğaz kesesi] ağzını doldurdu: (S:) yahut, bazılarının dediğine göre, anırmaya başladı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, belki,] o (bir adam) **بَخْ** dedi yahut **بَخْ بَخْ** [&c.]. (TA, ve Har s. 556.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] **بَخْبَخَ بِصُحْبَتِى**: benim arkadaşlığımla sevindi. (Har, yukarıda geçen yerde.) ― -b4- Ve **بَخْبَخَ الرَّجُلَ**: adama **بَخْ** yahut **بَخْ بَخْ** &c. dedi. (S.)

بَخْ
**بَخْ** بخ , (S, A, K, &c.,) [K’nin bazı nüshalarında **بَخَّ** yazılmıştır ki bu yanlıştır; çünkü o] **بَلْ** gibidir, (A,) [yani] **قَدْ** gibidir, (TA,) [belki, yukarıda teklif ettiğim üzere, heyecan hâlindeki erkek devenin çıkardığı sesten,] övme sırasında kullanılan bir kelimedir; (S, A;) kendisinden iyi ve hayret verici bir fiil sâdır olmuş kimseyi övme sırasında; (Har s. 142;) bir şeyi uygun bulma sırasında; (T, S, Msb, K;) ondan hoşnut olma sırasında, yahut onunla hayranlığın harekete geçmesi sırasında; (A, K;) yahut övünme ve övme sırasında; (K;) bir şeyi kıymetçe büyük saymada, (IAmb,) yahut mükemmel; (AHeyth;) bir şeyi kıymetçe büyük saymada, (AHei,) yahut iyi; (Mgh;) yahut o, hayret yahut hayranlık demektir; (R;) ve bazen o, [istihzâen] hoşnutsuzluğu göstermek için kullanılır; ayrıca, bir şeye yumuşak davranmaya ve olağanüstü gayret göstermeye teşvik olarak; (TA;) ve ustalık yahut maharet hâlinde: (AHei:) o, **نِعْمَ الرَّجُلُ** ve **نِعْمَ الفِعْلُ** [adam ne güzel! ve fiil ne güzel!] demektir; (Har s. 142;) [yahut sadece, mükemmel! yahut pek mükemmel! ne iyi! ne güzel! aferin! bravo! ve benzeri;] yahut **عَظُمَ الأَمْرُ** ve **فَخُمَ** [iş, yahut hâdise, yahut durum, kıymetçe büyüktür!]: (K:) MF gözlemler ki, [muhtemelen K’nin kendi nüsha yahut nüshalarında **بَخْ** yerine **بَخَّ** bulmasından dolayı,] bu açıklama, onun mâzî zamanda bir fiil olduğuna dair açık bir iddia gibidir; bu ise düşünmeyi gerektirir. (TA.) O tek başına kullanılır; ve bu durumda sen **بَخْ**, (K,) ve **بَخِ**, (Msb, K,) değişmez sonlanışı için kesre ile, (Msb,) ve **بَخٍ**, ve **بَخٌ** dersin; (K, TA; [fakat CK’de, **بَخٍ** ve **بَخٌ** yerinde, **بُخٌ** buluruz;]) çoğu durumda teşdîdsiz olarak; (T, Msb,) (Msb;) fakat ayrıca, bir isim gibi, teşdîd ile de; öyle ki kişi **بَخٍ لَكَ** ve **بَخٍّ** [&c., yani sana mükemmel! &c. derim] der: (S:). ve onu tekrar eder, (S, A, K, &c.,) te’kîd için; (S, A;) **بَخْ بَخْ** diyerek, (IAmb, S, A, K, &c.,) **خ**’ı, **هَلْ** ve **بَلْ**’deki **ل** gibi sâkin kılarak, (IAmb,) ve **بَخٍ بَخٍ**, (S, A, R, K,) sonraki bir kelime ile bağlantı hâlinde iken, tenvîn ile, son tarzda telaffuz edilerek, [ve yalnız bu durumda; hâlbuki o, herhangi bir durumda, ilk tarzda telaffuz edilir,] (S, A,) ve **بَخٍّ بَخٍّ**, (S, * A, * R, K,) ve **بَخٍ بَخْ**, (K,) ve **بَخِّ بَخِّ**. (R.)

جَمَلٌ بَخْبَاخُ الهَدِيرِ
**جَمَلٌ بَخْبَاخُ الهَدِيرِ** جمل بخباخ الهدير: anırdığı zaman **شِقْشِقَة**’si [yahut boğaz kesesi] ile ağzını dolduran bir deve. (S.)

اـِبِلٌ مُبْخْبَخَةٌ
**اـِبِلٌ مُبْخْبَخَةٌ** ابل مبخبخه ابل مبخبخة: kendilerine **بَخْ بَخْ** denilen develer; onlardan hoşnut olunarak: (ISd, TA:) yahut büyük karınlı develer; (K;) bunun gibi **مُخَبْخَبَةٌ** da; ki o, yer değiştirme ile öncekinden yapılmıştır; **بَخْ بَخْ**’tan, yahut **بَخٍ بَخْ**’tan; ki Araplar bir şeyi övmede bunu söylerler; sanki, büyüklükleri sebebiyle, insanlar onları görünce, “Ne güzel(ler)!” dediler. (TA.)
