# بدد — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%AF/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D8%AF/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%AF.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: بدد

ب د د
أبـد ضبعيـك في السجود‏:‏ جافهما‏.‏
وأبدهم العطاء‏:‏ أعطي كل واحد بدته أي نصيبه‏.‏
أنشد الكسائي‏:‏ وليت جبهة خيلي شطر خيلهم وواجهونـا بأسـد قاتلـوا أسـدا ويـا جاريـة أبديهـم تمـرة تمـرة قالتـه أم سلمـة لمـا كثر السؤال‏.‏
وعن عمر بن عبد العزيز أنه أبد بصره عند موته وقال‏:‏ إني لأرى حضرة ما هم بإنس ولا جن ثم قبض‏.‏
ويقال للفارس‏:‏ ضم باديك وهما باطنا الفخذين‏.‏
وكان الزبير حسن الباد على السرج أريد حسن ركبته وقيل لأعرابية‏:‏ علام تمنعين زوجك القضة فإنه يعتل بك قالت‏:‏ كذب والله إنّي لأطأطيء الوساد وأرخي الباد تريد أنها لا تضـم فخذيهـا‏.‏
والسبعـان يتبـادان الرجـل إذا أتيـاه مـن جانبيـه‏.‏
والضاربـان يتبادان المضروب والتوءمان يتبادان أمهما‏:‏ يرتضعان ثدييها‏.‏
وتبدد الحلي صدر الجارية أخذ جانبيه‏.‏
وباديته بكذا‏:‏ عارضته مبادة وبداداً وبايعته مبادة‏.‏
وتبادوا في الحـرب‏:‏ تبـارزوا وأخـذوا أقرانهـم‏.‏
وبـدد مالـه‏.‏
وتفرقـوا بـداد‏.‏
واستبـد برأيـه‏:‏ انفـرد‏.‏
واستبد بأميره إذا غلب على رأيه فهو لا يسمع إلا منه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استبد الأمر بفلان إذا غلبه فلم يقدر على ضبطه‏.‏
قال الأخطل‏:‏ ثـم استبـد بسلمـى نيـة قذف وسير منقضب الأقران مغيـار هو واليها الذي إذا عزم على أمر أمضاه ولم يثنه عنه شيء واستبد بهم إذا ذهبوا‏.‏
قـال الأخطل‏:‏ ومن الكناية‏:‏ سمعت مرشد بن معضاد الخفاجي يقول‏:‏ خرجت أبدد كنى بذلك عن البول‏.‏

### Türkçe

ب د د
Secdede iki pazunu **أبـد**: ikisini de uzaklaştırdı.
Onlara bağışı **وأبدهم**: her birine **بدته**’sini, yani payını verdi.
**الكسائي** inşad etti:
Keşke atlarımın alnı onların atlarının bir tarafına (karşı) olsaydı; ve bizi, aslanla savaşmış bir aslanla yüzleştirdiler; ve ey cariye, onlara hurmayı hurma hurma **أبديهـم**; bunu, soru çoğalınca **أم سلمـة** söylemişti.
**عمر بن عبد العزيز**’den: ölümü sırasında gözünü **أبد** etti ve dedi ki: “Şüphesiz ben, ne insan ne de cin olan bir topluluğun huzurunu görüyorum”; sonra kabzedildi.
Ve süvariye denir: iki **باديك**’ini topla; ikisi uylukların iç taraflarıdır.
Ve **الزبير** eyer üzerinde **الباد**’ı güzel idi; (bundan) dizinin güzelliği kastedilir. Ve bir bedevî kadına denildi: “Kocanı **القضة**’den dolayı niçin men ediyorsun? Çünkü senin yüzünden (bunu) mazeret ediniyor.” Dedi ki: “Yalan söyledi, vallahi; ben yastığı alçaltırım ve **الباد**’ı salarım”; yani uyluklarını birleştirmediğini kastediyor.
İki yırtıcı, adama iki yanından geldiklerinde **يتبـادان**.
İki vuran, vurulanı **يتبادان**; ve ikizler annelerini **يتبادان**: onun iki memesini emerler.
**الحلي** cariyenin göğsünü **تبدد** etti: iki yanını aldı.
Sana bununla **وباديته**: ona **مبادة** ve **بداداً** ile karşı koydum; ve onunla **مبادة** ile alışveriş yaptım.
Savaşta **وتبادوا**: karşılıklı meydana çıktılar ve akranlarını aldılar.
Onun malını **وبـدد**.
**بداد** olarak dağıldılar.
Kendi görüşüyle **واستبـد**: tek başına kaldı.
Emiriyle **واستبد**: onun görüşüne galip geldiğinde, artık ondan başkasını dinlemez.
Mecazdan: iş falana **استبد** etti; ona galip geldi de onu zapt etmeye güç yetiremedi.
**الأخطل** dedi:
Sonra **سلمى** ile, atma niyeti ve akranları bastıran, baskın yapan bir yürüyüş **استبـد**; o, onun velisidir; bir işe azmettiğinde onu yürürlüğe koyar, hiçbir şey onu ondan çeviremez; ve onlar gittiklerinde onlarla **استبد** etti.
**الأخطل** dedi:
Ve kinayeden: **مرشد بن معضاد الخفاجي**’yi şöyle derken işittim: “**أبدد** olarak çıktım”; bununla bevlden kinaye yaptı.
