# بدر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بدر

باب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ		أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في المَعِدة.
وما زال فلانٌ يعفُو عن فلانٍ حتى اتَّخَذَها دُرْبَةً.
ودَرِبَ الإنسانُ بالشيءِ إذا عَمِلَه حتى بَسَأ به أي أَتقَنَ.
ودرَّبتُ البازي على الصَّيد أي ضَرَّيْتُه.
وشَيْخٌ مُدَرَّبٌ أي مُجَرَّبٌ، والدُّرْبة: كَثرةُ العِبَر حتى يَتَدَرَّب بالذُّنُوب.
البَرَدُ: مَطَرٌ كالجَمْد.
وسَحابٌ بَرِدٌ: ذو قُرٍّ وبَرَدٍ، وقد بُرِدَ القومُ إذا أصابَهم البَرْدُ.
وأما قول اللهِ جلَّ وعزَّ: "ويُنزِلُ من السَّماءِ من جِبالٍ فيها من بَرَدٍ فيصيب به مَن يشاء، ففيه قولانِ: أحدهما: ويُنزِل من السماء من أمثال جبال فيها من بَرَدٍ، والثاني: ويُنزِل من السماء من جبال فيها بَرَدٌ. ومِن صِلةٌ.
والأَبْرَدانِ: الغَداةُ والعَشِيُّ، وبَرَدَ يبرُد بُرودةً.
وبَرَدْتُ الخُبْزَ بالماءِ: صَبَبْتُه عليه فبَلَلتُه، واسمُ ذلك الخبز المَبلُول البَريدُ والمَبْرودُ، تَطعَمُه النِّساءُ للسُّمْنة، وتقول: اسقني شَرْبةً أُبَرِّدُ بها كبدي.
وبَرَدَ القُرُّ، أبرَدوا صاروا في وقت القُرِّ آخر النّهار. وبَرَّدْتُ الماءَ تبريداً.
وبَرَدَ عليه حَقٌ كذا وكذا دِرْهَماً أي لَزِمَه ذلك.
والبَرودُ: كُحْل تُبَرَّدُ به العين من الحَرِّ.
وفي الحديث: "أَبردوا بالظُّهر فإنّ شِدَّةَ الحَرِّ من فَيح جَهَنَّم.
ويقال: جئناكَ مُبْردينَ إذا جاءوا وقد باخ الحَرُّ.
والبرّادةُ: الكَوّازَة.
والبَريد: ستَّة أميال يتِمُّ بها فَرْسخان.
والبَريدُ: الرسولُ المُبْرَد على دَوابِّ البريد، وإِبرادُه وإِرسالُه، وقال الراجز:
رأيتُ للموت رَسُولاً مُبرَدا
ويُرَوى عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسلم أنه قال: "إذا أَبْرَدْتُم إليَّ بَريداً فاجعَلوه حَسَنَ الوَجْهِ حَسَنَ الاسْمِ".
وقال بعض العربب: الحُمَّى بريد الموت، أراد أنها رسول الموت تُنذر به.
وسِكَكُ البَريد، كل سِكَّةٍ منها اثنا عشر ميلاً، والسَّفَر الذي يجوز فيه قَصْرُ الصلاة أربعة بُرُدٍ، وهي ثمانية وأربعون ميلاً بالأميال الهاشمية التي في طريق مَكَّةَ.
وقيل لدابَّة البريد: بَريدٌ لسَيْرِهِ في البَريد، وقال الشاعر:
إِنّي انُصُّ العِيسَ حتى كأنَّني		عليها بأجواز الفلاة بَـريُد
والبَرْدُ: سَحكُكَ الحديد بالمِبرَدِ أي السُّوهان بالفارسية.
والبُرْدُ: ثَوبٌ من بُرود العَصْب والوَشْي.
والبُرْدد: كِساء مُرَبَّع أَسْوَدُ فيه صِغَرٌ ونحو ذلك تَلتَحِفُ به العربُ.
وقوله تعالى: لا يذوقون فيها بَرْداً ولا شَراباً، يقالُ: نَوْماً.
وبَرَدَى: نَهر دمشقَ، قال حسّان:
يَسْقُون من وَرَدَ البَريصَ عليهم		بَردَى يُصَفِّقُ بالرحيقِ السَّلسَلِ
وضَرَبَه حتى بَرَدَ أي ماتَ.
وبَرَدَ فلانٌ في أيديهم أي صارَ في أيديهم لا يُفْدَى ولا يُطْلَبُ.
وبُرْدا الجَرادِ: جناحاهُ، قال ذو الرّمّة:
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْهِ ترنيمُ
ربد:
رُبَدُ السَّيفِ فِرِندُه، هُذَليَّة.
والرُّبْدةُ في لَون النَّعامِ قِطعةُ كَدْراءُ، وأُخرَى سوداءُ ونحوها من لونٍ مختلطٍ غير حَسَنٍ.
والأربَدُ: ضَربٌ من الحَيّات خبيث.
وتَرَبَّدَ وجهُهُ من الغَضَب، كأنّه تَسَوَّد منه مواضِع.
وإذا اضَرَعَتِ النّاقةُ قيل: رَبَّدَتْ، وتَرَبَّد ضَرْعُها إذا رأيتَ فيه لُمَعاً من سَوادٍ ببَياضٍ خَفيٍّ، قال:
إِذا والدٌ منها تَرَبَّدَ ضَرْعُـهـا		جَعَلتُ له السِّكِّينَ إحدَى القَلائدِ
وإِنَّما ذَكَّر والد لأنَّ الوَلَدَ في بطنها، فإذا وَضَعَتْ فهي والدة لأنَّ الذَّكَر لايَلِدُ، فكلُّ نَعْتٍ لا يشترك فيه الذَّكَرُ فهو للإِناثِ بغير الهاء إذا اردتَ الاسْمَ، فإِن أرَدْتَ الفِعلَ ألحَقْتَ الهاء.
والمِرْبَد: مُتَّسَعٌ بالبَصرة كان موقِفَ العَرَب ومُتَحَدَّثَهم، وكذلك مِرْبَد المدينة، والمِرْبَدُ: كُلُّ موضعٍ للإبِل، والمِرْبَدُ: شِبهُ حُجْرةٍ في كُلِّ دارٍ مما يلي المَرافِق بمنزلة الدار المُستديرة، ومثل المُتَوَضَّأ وبِئر الماء.
والمِرْبَدُ: الذي يُجْعَلُ فيه التَّمْرُ عند الجَدادِ ليَيبَسَ.
وفي حديث النبيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلَّم: أن مسجدَه كانَ مِرْبَداً لِيَتيمَيْنِ في حِجر مُعَوَّذ بنِ عَفراءَ فاشتراه منهما معاذُ بنُ عَفراء فجَعَلَه للمسلمين، فبَناه رسول اللهِ صلّى اللهُ عليه وسلَّم مسجداً.
دبر:
دُبُر كلِّ شيءٍ خلاف قُبُله ما خلا قولهم: جَعَلَ فلانٌ قَولي دَبْرَ أُذُنِه أي خَلْفَ أُذُنه ودُبُرَ أذنه.
ويقال للقوم في الحر: وَلُّوهُم الدُّبُرَ والإِدبار والإدبار التَّوْلِيةُ نفسُها.
وما لهم من مَقْبَلٍ ولا مَدْبَر أي مذهب في إِقبال وإِدبار.
وأَدبارَ السجود أي أواخِر الصَلَواتِ.
وإدبارَ النُّجومِ، عند الصُّبحِ في آخر اللّيل إذا أَدبَرَتْ مُوَلِّيةً نحو المغرب.
والدابِرُ: التابع، ودَبَرَ يَدْبُرُ دَبْراً أي تَبِعَ الأَثَر، وقوله تعالى: "والليلِ إذا أَدْبَرَ" أي وَلَّى ليذهَبَ، ومن قَرَأَ: دَبَرَ أي تَبِعَ النَّهارَ.
وقَطَعَ اللهُ دابِرَهم أي آخِرَ من بَقِيَ منهم.
وجَعَلَ الدَّبْرةَ عليهم أي الهزيمة.
والدَّبُورُ: رِيحٌ من قِبَل القِبْلة دابرة نحو المَشرِق، وجمعُه دُبُر، والدَّبائِرُ أصوَبُ.
والدابرةُ من الظائر اصبعٌ من خَلف وهي للدِّيك، أسفلَ من الصِّيْصية يَطَأُ بها، وبها يضرب البازي.
ودابِرة الحافِرِ: ما وَلِيَ مُؤَخَّر الرُّسْغ، قال:
افنَى دَوابِرَهُنَّ الرَّكْضُ في الأكَمِ
ومَثَلٌ للعرب: "ما يَدري فلانٌ قبيلاً من دَبير"، القَبيل: ما وَلِيَكَ، والدَّبيرُ: ما خالَفَكَ.
ويقال: الدَّبيرُ فَتْلُ الكَتّان والصُّوف، والقَبيل فتل القُطْن.
ودُبارٌ: اسْمُ ليلة الأَربِعاء في الجاهليّة.
والدَّبارُ: الهلاكُ، ودَبَرَ القومُ يدبُرون دِباراً.
ودَبِرَ ظهرُ الدّابّةِ، والاسمُ الدَّبَر، ودابَّةٌ دَبِرة.
وأَدْبَرَ أمرُه أي تَوَلَّى إلى الفساد.
ودابَرْتُه: عادَيتُه.
والمدابِرُ من المنازِل نقيضُ المُقابل.
والدَّبرة: الكُرْدةُ من مَزْرعةٍ ومَبقَلة، وتجمع على دِبار.
والدَّبَرانِ: نجمْ بين الثُرَيّا والجَوْزاء من مَنازل القمر، نَحسٌ من بُرج الثَّور.
والتدبير: عَتقُ المَمْولك بعد الموت.
والتدبير: نَظَرٌ في عَواقِبِ الأمور، وفلانٌ يَتَدَبَّرُ أعجازَ أمورٍ قد وَلَّتْ صدورُها.
واستَدَبَر من أمر ما لم يكن استَقْبَل، أي نظر فيه مُستَدبِراً فعرف ما عاقبة ما لم يعرف من صدره.
واستَدْبَرَ فلان فلاناً من حِينه: أي حين تَوَلَّى تَبِعَ أمرَه.
والدَّبرُ: النَّحُلُ، والجميع الدُّبُور.
والتَّدابُر: المُصارَمة والهِجْران، وهو أن يُوَلِّي الرجل صاحبَه دُبُرَه ويُعرضَ عنه بوَجهه.
بدر:
البَدْر: القَمَر ليلةَ البَدْر وهي أربعَ عشرةَ، وسُمِّيَ بذلك لأنّه يُبادِرُ بالطُّلوع عند غروب الشمس، لأنَّهما يتراقبان في الأفُق صُبحاً.
والبَدْرة كِيسٌ فيه عشر آلاف دِرهمٍ أو ألفٌ والجميع: البُدور، وثلاث بَدَرات.
ويقال: لَمسْكِ السَّخْلة ما دام يرضَع: مَسْكٌ فإذا فُطِمَ فمَسْكُه البَدْرةُ.
والبادِرةُ: ما يبدُرُ من حِدَّةِ الرجل عند الغَضَب، يقال: فلانٌ مَخْشِيٌّ عند البادرة، وأخافُ حِدَّتَه وبادرتَه.
والبادِرتانِ: جانِباً الكِرْكِرَتَيْنِ، ويقال: عِرْقانِ اكتَنَفاها وأنشد:
تَمري بوادِرَها منها فَوارقُها
يَعني فوارقَ الإِبِل وهي التي أخذها المَخاضُ ففَرِقَتْ نادَّةً، فكلَّما أخَذَها وَجَعٌ في بطنها مَرَتْ، أي ضَرَبَت بخُفِّها بادِرةَ كِرْكِرَتِها، وقد تفعَل ذلك عند العطش.
والبَيُدَرُ مجمَعُ الطعام حيث يُداسُ ويُنَقَّى.
وابتَدَرَ القومُ أمراً وتبادرَرُوا أي بادَرَ بعضُهم بعضاً فبَدَرَ بعضُهم فسَبَقَ وغَلَبَ عليهم.
وبَوادِرُ الإنسانِ وغيره: اللَّحْمةُ التي بين المَنكِب والعُنُق، قال:
وجاءَتِ الخَيْلُ مُحمَراً بَوادِرُها

### Türkçe

**باب الدال والراء والباء معهما**
**د ر ب**، **ب ر د**، **ر ب د**، **د ب ر**، **ب د ر** kullanımdadırlar.

**درب**:
Rûm’un girişlerinden her bir giriş, onun geçitlerinden bir **دَرْب**’tır.
**الدَّرْبُ** geniş sokağın kapısıdır; bazen de arası olan (şey) olur.
**الدُّربة**: bir âdet ve savaşa ve her işe karşı bir cüret (alışkanlık).
Ve **مُدَرَّب** adam: şiddetler onu, güçleninceye ve ona alışıp yumuşayıncaya kadar eğitmiştir; dedi ki:
Ve kim bir büyüklüğe hırs gösterirse, şüphesiz ben		ben yaralarla eğitilmiş yaşlıyım
**الدَّرَبُ**: midede bir hastalıktır.
Falan kimse, falan kimseyi bağışlamaya devam etti; nihayet onu bir **دُرْبَة** edindi.
İnsan, bir şeyle **دَرِبَ** olur: onu yapar da onunla **بَسَأ** oluncaya kadar; yani sağlamlaştırır.
Ve doğanı av üzerine **دَرَّبتُ**; yani onu alıştırdım.
Ve **مُدَرَّب** şeyh: yani **مُجَرَّب**; ve **الدُّرْبة**: ibretlerin çokluğu; ta ki günahlarla **يَتَدَرَّب** oluncaya kadar.

**البَرَدُ**: don gibi bir yağmurdur.
Ve **سَحابٌ بَرِدٌ**: soğuk ve dolu sahibi; ve kavim **بُرِدَ** olmuştur: dolu onlara isabet ettiğinde.
Yüce ve aziz Allah’ın sözüne gelince: “Ve gökten, içinde doludan dağlar(ın)dan indirir; onunla dilediğine isabet ettirir”; onda iki söz vardır: birincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağlar emsali(nden) indirir; ikincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir. Ve **مِن** bir sıla(edat)tır.
**الأَبْرَدانِ**: sabah ve akşam; ve **بَرَدَ يبرُد بُرودةً**.
Ve ekmeği su ile **بَرَدْتُ**: onu üzerine döktüm de onu ıslattım; o ıslatılmış ekmeğin adı **البَريدُ** ve **المَبْرودُ**’dur; kadınlar onu şişmanlık için yerler; ve der ki: bana bir yudum içir; onunla ciğerimi **أُبَرِّدُ** edeyim.
Ve soğuk **بَرَدَ**; **أبرَدوا**: günün sonu, soğuk vaktinde oldular. Ve suyu **بَرَّدْتُ**: soğutma ile.
Ve ona şu kadar şu kadar dirhem hak **بَرَدَ**: yani bu ona lâzım geldi.
**البَرودُ**: gözün sıcaktan serinletildiği sürmedir.
Hadiste: “Öğleyi serinletin; çünkü sıcağın şiddeti cehennemin hararetindendir.”
Ve denir: size **مُبْردينَ** geldik: sıcak sönmüşken geldiklerinde.
**البرّادةُ**: testi (kûze).
**والبَريد**: altı mildir; onunla iki fersah tamam olur.
**والبَريدُ**: posta binekleri üzerinde gönderilen elçi; onun **إِبرادُه**’u ve gönderilmesi; ve recez söyleyen dedi ki:
Ölüm için gönderilmiş bir elçi gördüm
Ve Peygamber’den -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- rivayet olunur ki dedi: “Bana bir **بَريداً** gönderdiğinizde onu güzel yüzlü, güzel isimli yapın.”
Ve bazı Arap dedi: humma, ölümün postasıdır; onunla (humma) ölümün elçisi olduğunu, onunla uyardığını kastetti.
**وسِكَكُ البَريد**: her bir yolu on iki mildir; ve namazın kısaltılmasının caiz olduğu sefer dört **بُرُد**’dür; o, Mekke yolundaki Hâşimî millerle kırk sekiz mildir.
Ve posta hayvanına **بَريدٌ** denildi: **البَريد** içinde yürüyüşü sebebiyle; ve şair dedi ki:
Şüphesiz ben develeri sürerim; ta ki sanki ben		çölün geçitlerinde onların üzerinde bir **بَـريُد**’üm
**والبَرْدُ**: demiri **المِبرَد** ile sürtmen; yani Farsça **السُّوهان**.
**والبُرْدُ**: **العَصْب** ve **الوَشْي** bürdlerinden bir elbisedir.
**والبُرْدد**: kare bir örtüdür; siyah, içinde küçüklük ve bunun benzeri vardır; Arap onunla örtünür.
Ve yüce sözü: “Orada ne bir **بَرْداً** ne de bir içecek tadarlar”; denir ki: uyku.
**وبَرَدَى**: Dımaşk nehri; Hassân dedi ki:
Onlara, üzerlerine **البَريص**’ı varan(ın)dan içirirler		**بَردَى** akıcı şarab ile çırpınır
Ve onu vurdu; ta ki **بَرَدَ**: yani öldü.
Ve falan, onların ellerinde **بَرَدَ**: yani onların ellerinde oldu; fidye verilmez ve aranmaz.
**وبُرْدا الجَرادِ**: onun iki kanadı; Zü’r-Rumme dedi ki:
İki **بُرْد**’ünden terennüm cevaplaştığında

**ربد**:
**رُبَدُ السَّيفِ**: onun **فِرِند**’idir; Hüzeylîce.
Ve devekuşu renginde **الرُّبْدةُ**: kül rengi bir parça; bir başkası siyah; ve bunun benzeri, karışık, güzel olmayan bir renkten.
**والأربَدُ**: kötü bir yılan türüdür.
Ve yüzü öfkeden **تَرَبَّدَ**; sanki ondan yer yer karardı.
Ve deve zayıfladığında denir: **رَبَّدَتْ**; ve memesini, içinde gizli bir beyazlıkla bir siyahlık parıltıları gördüğünde **تَرَبَّد** olur; dedi ki:
Eğer ondan bir yavru, memesini **تَرَبَّدَ** ederse		ona bıçağı gerdanlıkların birine yaptım
Ancak **والد**’ı müzekker getirdi; çünkü yavru onun karnındadır; doğurduğunda o **والدة**’dir; çünkü erkek doğurmaz. Öyleyse, erkekle ortak olmayan her sıfat, isim kastettiğinde **الهاء** olmaksızın dişiler içindir; fiili kastettiğinde **الهاء**’yı eklersin.
**والمِرْبَد**: Basra’da geniş bir yerdi; Arapların durak yeri ve konuşma yeriydi; aynı şekilde Medine’nin **مِرْبَد**’i; ve **المِرْبَدُ**: develer için her yer; ve **المِرْبَدُ**: her evde, tesislere bakan tarafta, yuvarlak ev menzilesinde bir çeşit oda; ve abdestlik ve su kuyusu gibi.
Ve **المِرْبَدُ**: hasat sırasında hurmanın kuruması için içine konulduğu yer.
Peygamber’in -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- hadisinde: mescidinin, Muavviz b. Afrâ’nın himayesinde iki yetimin **مِرْبَداً**’ı olduğu; Muâz b. Afrâ onu ikisinden satın aldı da onu Müslümanlar için yaptı; böylece Resûlullah -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- onu mescid olarak bina etti.

**دبر**:
Her şeyin **دُبُر**’ü, onun **قُبُل**’ünün zıddıdır; şu sözleri müstesna: falan, sözümü kulağının **دَبْر**’ü yaptı; yani kulağının arkası ve kulağının **دُبُر**’ü.
Ve sıcakta kavme denir: onlara **الدُّبُرَ**’ü çevirtin; ve **الإِدبار** ve **الإدبار** bizzat yüz çevirtmedir.
Ve onların ne bir **مَقْبَل**’i ne de bir **مَدْبَر**’i vardır: yani gelişte ve gidişte bir gidiş yolu.
Ve **أَدبارَ السجود**: yani namazların sonları.
Ve **إدبارَ النُّجومِ**: sabah vaktinde, gecenin sonunda; batıya doğru yüz çevirerek **أَدبَرَتْ** olduğunda.
**والدابِرُ**: tâbi olan; ve **دَبَرَ يَدْبُرُ دَبْراً**: yani izi tâkip etti; ve yüce sözü: “Ve gece, **أَدْبَرَ** ettiğinde”: yani gitsin diye yüz çevirdi; ve kim **دَبَرَ** diye okursa: yani gündüzü tâkip etti.
Allah onların **دابِر**’ini kesti: yani onlardan kalan(ın) sonunu.
Ve **الدَّبْرة**’yi onların üzerine yaptı: yani bozgunu.
**والدَّبُورُ**: kıble tarafından, doğuya doğru arkadan gelen bir rüzgârdır; çoğulu **دُبُر**; **الدَّبائِرُ** daha doğrudur.
Ve horozun **الظائر**’inden **الدابرة**: arkadan bir parmaktır; **الصِّيْصية**’den aşağıdır; onunla basar; ve doğan onunla vurur.
**ودابِرة الحافِرِ**: bileğin arkasına bitişik olan; dedi ki:
Tepelerde koşu onların **دَوابِر**’ini tüketti
Arap için bir mesel: “Falan, bir **قبيلاً**’ı bir **دَبير**’den bilmez”; **القَبيل**: sana bitişik olan; **الدَّبيرُ**: sana muhalif olan.
Ve denir: **الدَّبيرُ** keten ve yün bükümüdür; **القَبيل** pamuk bükümüdür.
**ودُبارٌ**: cahiliyede çarşamba gecesinin adıdır.
**والدَّبارُ**: helâk; ve kavim **دَبَرَ** eder, **دِباراً**.
Ve binek hayvanının sırtı **دَبِرَ** oldu; adı **الدَّبَر**; ve **دَبِرة** binek.
Ve işi **أَدْبَرَ** etti: yani bozulmaya yöneldi.
Ve onu **دابَرْتُ**: ona düşmanlık ettim.
**والمدابِرُ** menzillerden: **المُقابل**’in zıddı.
**والدَّبرة**: ekinlik ve sebzelikten bir **الكُرْدة**; **دِبار** üzerine cem edilir.
**والدَّبَرانِ**: **الثُرَيّا** ile **الجَوْزاء** arasında, ay menzillerinden bir yıldız; **الثَّور** burcundan uğursuzdur.
**والتدبير**: kölenin ölümden sonra âzat edilmesi.
**والتدبير**: işlerin akıbetlerine bakıştır; ve falan, başları geçmiş olan işlerin sonlarını **يَتَدَبَّرُ** eder.
Ve bir işten, karşılamadığı şeyi **استَدَبَر** etti; yani ona arkadan bakarak baktı da, başından bilmediği şeyin akıbetini bildi.
Ve falan, falanı o andan **استَدْبَرَ** etti: yani yüz çevirdiği vakit onun işini tâkip etti.
**والدَّبرُ**: arıdır; hepsi **الدُّبُور**.
**والتَّدابُر**: kopuş ve terk ediştir; o, adamın arkadaşına **دُبُر**’ünü çevirmesi ve yüzüyle ondan yüz çevirmesidir.

**بدر**:
**البَدْر**: dolunay gecesindeki aydır; o on dörttür; ona bu ad verildi; çünkü güneşin batışında doğmakta acele eder; çünkü ikisi ufukta sabahleyin birbirini gözetler.
**والبَدْرة**: içinde on bin dirhem veya bin olan bir kesedir; çoğulu: **البُدور**; ve üç **بَدَرات**.
Ve emzikli oğlağın miskine, emdiği müddetçe: misk denir; sütten kesilince, onun miski **البَدْرة**’dir.
**والبادِرةُ**: adamın öfke anındaki keskinliğinden taşan şeydir; denir: falan, **البادرة** yanında korkulandır; ve onun keskinliğinden ve **بادرتَه**’sinden korkarım.
**والبادِرتانِ**: iki **الكِرْكِرَتَيْنِ**’in iki yanı; ve denir: onu kuşatan iki damardır; ve şu okundu:
Onun **وادِرَ**’lerini, ondan **فَوارقُها** ovar
Yani develerin **فَوارق**’ları; o, doğum sancısı onu aldığında ürküp kaçan(lar)dır; her ne zaman karnında bir ağrı onu alsa **مَرَتْ**; yani ayağının tabanıyla **كِرْكِرَتِها**’nın **بادِرة**’sine vurdu; ve susuzlukta da bunu yapabilir.
**والبَيُدَرُ**: yiyeceğin toplandığı, çiğnendiği ve ayıklandığı yerdir.
Kavim bir işe **ابتَدَرَ** etti ve **تبادرَرُوا**: yani birbirine acele etti; böylece bazısı acele etti de öne geçti ve onlara galip geldi.
İnsanın ve başkasının **بَوادِرُ**’i: omuz ile boyun arasındaki ettir; dedi ki:
Atlar geldi; onun **بَوادِرُ**’i kızarmış olarak
