# بدر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: بدر

بَدَرَ
1 بَدَرَ بدر در , aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, It (the moon) became full. (Msb.) ― -b2- (tropical:) He (a boy) became full-grown and round; implying comparison to the full moon. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (fruit) attained to maturity. (TA, from a trad.) [See also 4.] ― -b4- It rose like the full moon. (Er Rághib.) -A2- See also 3, in six places. ― -b2- بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ غضَبٍ: and بَدَرَت بَوَادِرُ الخَيْلِ: see بَادِرَةٌ. ― -b3- بَدَرَتِ الاـِبِلَ She (a camel) brought forth at an earlier period of the year than the other camels. (TA.) [See بَدْرِيَّةٌ, voce بَدْرِىٌّ.] ― -b4- خَرَجْتُ أَبْدُرُ (tropical:) I went forth to make water. (A.)

بادرهُ
3 بادرهُ بادر بادره بادرة , inf. n. مُبَادَرَةٌ and بِدَارٌ; and ↓ ابتدرهُ; He hastened, or made haste, or strove to be first or beforehand, in doing [or attaining or obtaining] it; (M, K, TA, TK;) namely, a thing: (M:) and غَيْرُهُ اـِلَيْهِ ↓ بَدَرَ, (M, K,) aor. بَدُرَ ; and بادرهُ اليه; (M;) He hastened with another, or vied or strove with him in hastening, to it [or to do or attain or obtain it]: syn. عَاجَلَهُ, (M, K, TA,) and أَسْرَعَ اـِلَيْهِ. (TA.) بادر [as well as ↓ بَدَرَ and ↓ ابتدر] denotes mutual effort only when it is immediately trans.: when it is trans. by means of اـِلَى [or بِ (the former in the TA written by mistake على], there is nothing to show that it denotes this. (MF.) [But it is often immediately trans. without its denoting such effort.] One says, بادرهُ He hastened to do it [&c., as explained above]; meaning, a thing that he desired, or wished for: (TA:) [and بادربِهِ signifies the same; or he hastened with it: and the former signifies also he betook himself early to him or it:] and بادر اـِلَيْهِ he hastened to it; (S, A;) as also اليه ↓ بَدَرَ, (S, Mgh, Msb,) aor. بَدُرَ , (S,) inf. n. بُدُورٌ: (S, Msb:) or, accord. to Zj, agreeably with its derivation, [see بَدْرٌ,] he employed the fulness of his power, or force, to hasten [to it]: (TA:) and الأَمْرٌ ↓ بَدَرَهُ, and ↓ بَدَرَ اـِلَيْهِ, (aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, TA, [or بُدُورٌ, as above,]) the thing, or event, came to him, or happened to him, hastily, quickly, or speedily; and, beforehand [or before he expected it]; syn. عَجِلَ, (M, K,) and سَبَقَ, (M,) or اِسْتَبَقَ: (K:) [and مِنْهُ قَوْلٌ ↓ بَدَرَ, and فِعْلٌ, a saying, and an action, proceeded from him hastily, without premeditation: see بَادِرَةٌ.] It is said in a trad., بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ هَرَمًا [Strive ye to be before decrepitude with good works; i. e., to perform them before decrepitude]. (El-Jámi' es- Sagheer.) And in another, بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ [Strive ye to be before daybreak with the prayers termed وتر; i. e., to perform them before daybreak]. (Idem.) And in another, بَادِرُوا بِصَلاَةِ المَغْرِبِ قَبْلَ طُلُوعِ النَّجْمِ [Hasten ye with, or to perform, the prayer of sunset before the rising of the star]. (Idem.) You say also, فُلَانٌ يُبَادِرُ فِى أَكْلِ مَالِ اليَتِيمِ [Such a one hastens in consuming the property of the orphan before the latter is of full age]. (A.) And بَادَرَ كِبَرَ اليَتِيمِ [He hastened to be before the orphan's attaining to full age in expending his property]; said of a guardian; i. q. فِي مَالِ اليَتِيمِ ↓ أَبْدَرَ: (K:) and thus, بِدَارًاأَنْ يَكْبَرُوا, in the Kur [iv. 5], means hastening to be before their attaining to full age in expending their property. (Bd, * Jel.) And بادرهُ الغَايَةَ and اـِلَى الغَايَةِ [He strove with him in hastening, or strove to get before him, to the goal]. (A.) And الغَايَةَ ↓ ابتدر and اـِلَى الغَايَةِ [He strove in hastening, or strove to get first, to the goal]. (Ham p. 46.) And بَادَرَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا اـِلَى أَمْرٍ, and أَمْرًا ↓ ابتدروا, and ↓ تبادروهُ, They vied, or strove, one with another, in hastening to a thing, or an affair, trying which of them would be first. (T.)

ابدر
4 ابدر أبدر ابدر بدر He had the full moon rising to him, (S, M, K,) or upon him: (A:) a verb similar to أَقْمَرَ and أَشْرَقَ: (A:) or he journeyed during a night of full moon. (T, K.) -A2- It (an unripe date) became red. (TA.) [See also 1.] -A3- ابدر فِى المَالِ اليَتِيمِ: see 3.

تبادروا
6 تبادروا بادر تبادر تبادروا They hastened together; vied, or strove, one with another, in hastening; made haste to be, or get, before one another; strove, one with another, to be first, or beforehand. (S, TA.) You say, تبادروا اـِلَي أَخْذِ السِّلَاحِ, (TA,) and السِّلَاحَ ↓ ابتدروا, (S, TA,) They hastened together, &c., to take the weapons. (S.) And تبادروا البَاعَ [They hastened together; or vied, or strove, one with another, in hastening; to attain power, or eminence, or nobility] ; as also ↓ ابتدروهُ. (A.) nd تبادروا أَمْرًآ: see 3, last sentence. ― -b2- هٰذَا مَا يَتَبَادَرُ مِنْهُ (assumed tropical:) [This meaning is what appears from it (namely, the phrase, or sentence,) at first sight]. (A phrase of frequent occurrence in the TA &c.)

8 اـِبْتَدَرَ see 3, in four places; and see 6, in two places. ― -b2- اِبْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ My eyes flowed with tears. (TA, from a trad.)

بَيْدَرَ
Q. Q. 1 بَيْدَرَ بيدر He heaped up wheat. (K.)

بَدْرٌ
بَدْرٌ بدر در , (S, A, Msb, K, &c.,) originally an inf. n., (Msb,) The full moon; (M, A, Msb, K;) as also ↓ بَادِرٌ; (L, K;) the moon in its fourteenth night: (S:) or the latter signifies [simply] the moon: (IAar, T:) the moon in its fourteenth night is called بدر because it hastens to rise before the sun sets; (S, M;) and to set before the sun rises: (TA:) or because of its fulness; (S, TA;) as being likened to a بَدْرَة: or, as Er-Rághib thinks to be most probable, it is itself a primitive word: (TA:) pl. بُدُورٌ. (M, A.) Hence, لَيْلَةُ البَدْرِ [The night of the full moon; which is] the fourteenth night [of the lunar month]. (S.) ― -b2- (tropical:) A lord, master, or chief, (M, K,) of a people: so called as being likened to the full moon. (M.) ― -b3- Applied to a boy, (Zj, M, K,) (tropical:) Full of youthful vigour and of flesh: (Zj:) or full, or plump: (M:) or i. q. ↓ مُبَادِرٌ [precocious]. (T, K.) [In this sense, an epithet; and so its fem. بَدْرَةٌ (q. v.), applied to an eye.] ― -b4- (tropical:) A cover; or a dish or plate; syn. طَبَقٌ: (Ibn-Wahb, K:) because resembling the full moon, being round: so Az thinks. (TA.) ― -b5- See also بَدْرَةٌ, in two places.

بَدْرَةٌ
بَدْرَةٌ بدر بدره بدرة در درة , applied to an eye (عَيْنٌ), Quick-sighted; or that sees before others: (As, T, S, K, TA:) or that sees before [the eyes of] other horses; applied to a horse's eye: (IAar, T, M:) or sharp-sighted: or round and large: (M:) or full like the full moon: (S, K:) but the correct meaning is [said to be] that [mentioned above as] given by IAar: (M:) or, accord. to IAar, full; not defective. (T.) -A2- Also, (S, M, K,) and ↓ بَدْرٌ, (K,) The skin of a lamb or kid (S, M, K) when it has been weaned, (AZ, S, M,) used for milk: for [when it is killed] while it continues sucking, its skin, if used for milk, is called شَكْوَةٌ; and for clarified butter, عُكَّة: when it has been weaned, its skin for milk is called بَدْرَة; and for clarified butter, مِسْأَد: and when it is in its second year, its skin for milk is called وَطْب; and for clarified butter, نِحْى: (AZ, S:) pl. (of the former, M) بِدَرٌ and بُدُورٌ: (M, K:) the former said by El-Fárisee to be the only instance of the kind except هِضَبٌ pl. of هَضْبَةٌ, and بِضَعٌ pl. of بَضْعَةٌ [or this may be pl. of بِضْعَةٌ]. (M. [But the assertion of El-Fárisee is incorrect (see حَيْضَةٌ), unless it be meant to apply only to sound words; and in this case, at least one addition should be made, namely قِصَعٌ pl. of قَصْعَةٌ.]) ― -b2- Hence, (M,) the former word, (S, M, A, K, &c.,) and ↓ the latter also, (K,) The sum of ten thousand dirhems: (S, A:) or a purse containing a thousand, (T, M, K,) or ten thousand, dirhems, (T, M, * A, K,) or seven thousand deenárs: (K:) pl. بُدُورٌ, (TA,) and pl. of pauc. بِدَرَاتٌ. (T.)

اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى
اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى استبقنا البدرى استبقنا البدري We strove to outrun one another, vying, one with another, in haste. (M, K.)

بَدْرِىٌّ
بَدْرِىٌّ بدر بدرى بدري در دري Rain that is before (قَبْلَ), or a little before (قُبَيْلَ), or in the first part of (قُبُلَ), winter. (K, accord. to different copies: the second reading is that followed in the TA.) ― -b2- بَدْرِيَّةُ A she-camel whose mother has brought her forth at an earlier period of the year than that when the others brought forth, and therefore more abundant in milk than others, and of a more generous quality. (M.) ― -b3- And the former, A fat young camel weaned from its mother. (K.)

بَدَارِىٌّ
بَدَارِىٌّ بدارى بداري بداريي بدرة دار داري A lamb brought forth a little before winter. (TA.)

بَادِرٌ
بَادِرٌ بادر : see بَدْرٌ.

بَيْدَرٌ
بَيْدَرٌ بيدر a word of the dial. of El-'Irák, (A 'Obeyd in art. ربد in the TA,) A place in which wheat, (S, Mgh, K,) or grain, (Msb,) is trodden out. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- It may also mean, tropically, (tropical:) The wheat and straw therein: (Mgh:) or rather, as Az says, on the authority of IAar, it signifies [also] (Mgh) reaped grain collected together; or wheat collected together in the place in which it is trodden out; syn. كُدْسٌ, (M, Mgh, K,) and عَرَمَةٌ: (Mgh:) Kr restricts it to wheat. (M.) ― -b3- Accord. to the Towsheeh, it is [A place] for [drying] dates. (TA in art. جرن.)

بَادِرَةٌ
بَادِرَةٌ بادر بادره بادرة Hastiness of temper; passionateness: (S:) or a hasty saying, or action, that suddenly proceeds (يَبْدُرُ, in the CK يَبْدُو,) from one in anger: (M, A, * Mgh, * Msb, * K:) and a slip; a mistake; an error; (S, Msb;) on an occasion of one's being angry: (S:) or a bad, an abominable, or a foul, word or saying: and a quick fit of anger: (IAar, T:) pl. بَوَادِرُ, (S, A.) You say, أَخْشَى عَلَيْكَ بَادِرَتَهُ I fear for thee his hastiness of temper, or passionateness: (S:) or what may hastily proceed from him in his anger. (A.) And مِنْهُ يَوَادِرُ غَضَبٍ ↓ بَدَرَتْ Slips, mistakes, or errors, on an occasion of his being angry, hastily proceeded from him. (S.) And بَادِرَةُ الشَّرِّ signifies What hastily, or suddenly, befalls one, of evil, or mischief. (M.) ― -b2- An intuitive knowledge, notion, or idea; or a faculty of judging rightly at the first of an unexpected occurrence; or a faculty of extemporizing; syn. بَدِيهَهٌ. (S, K.) You say, فُلَانُ حَسَنُ البَادِرَةِ Such a one has a good intuitive knowledge, &c. (TA.) ― -b3- The point of a sword. (M, K.) ― -b4- The extremity of an arrow, next the head. (A.) ― -b5- The head of a plant; (M;) the first part thereof from which the earth cleaves asunder. (M, K. *) ― -b6- The first that appears of the [plant called] حِنَّآء. (M.) ― -b7- The leaves of the [herb called] حُوَّآءَة. (K.) ― -b8- The best, and freshest in growth, of the [plant called] وَرْس. (M, K. *) ― -b9- Also, (M, K,) or بَوَادِرُ, (S, A,) which is the pl., (K,) of a man &c., (S, M,) The portion of flesh, (S, M, K,) or the portions thereof, (A,) between the shoulder-joint and the neck, (S, M, K,) or between the necks and the shoulderjoints: (A:) or the former, (K,) or its dual, (M,) of a man, the two portions of flesh that are above the رُغَثَاوَانِ and below the ثَنْدُوَة: (M, K:) or the dual, [relating to a camel, signifies] the two sides of the كِرْكِرَة [or callous lump on the breast]: or two veins on either side thereof. (M.) ― -b10- بَوَادِرُ الخَيْلِ ↓ بَدَرَتْ The first, or fore parts, (أَوَائِل,) of the horses appeared [or suddenly came in view]. (Msb.)

بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ
بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ بدرة مبدره بدرة مبدرة [A sum such as is termed بدرة aggregated, made up, or completed]: the latter word is a corroborative; like the latter in قَنَاطِيرُ مُقَنْطَرَةٌ, (Ksh and Bd in iii. 12,) and in أَلْفٌ مُؤَلَّفَةٌ. (Ksh ibid.)

مُبَادِرٌ
مُبَادِرٌ مبادر applied to a boy: see بَدْرٌ.

### Türkçe

**بَدَرَ**
1 **بَدَرَ** بدر در, muzâri‘ı **بَدُرَ**, mastarı **بَدْرٌ**: O (ay) dolunay oldu. (Msb.) ― -b2- (mecazî:) O (bir oğlan) tam büyümüş ve yuvarlak oldu; dolunaya benzetmeyi ima ederek. (TA.) ― -b3- (varsayılan mecazî:) O (meyve) olgunluğa erişti. (TA, bir rivayetten.) [Ayrıca 4’e bak.] ― -b4- O, dolunay gibi doğdu. (Er Rághib.) -A2- Ayrıca 3’e bak, altı yerde. ― -b2- **بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ غضَبٍ**: ve **بَدَرَت بَوَادِرُ الخَيْلِ**: **بَادِرَةٌ**’ye bak. ― -b3- **بَدَرَتِ الاـِبِلَ** O (dişi deve) yılın diğer develerden daha erken bir vaktinde doğurdu. (TA.) [**بَدْرِيَّةٌ**’ye bak, **بَدْرِىٌّ** maddesinde.] ― -b4- **خَرَجْتُ أَبْدُرُ** (mecazî:) Su dökmek için dışarı çıktım. (A.)

**بادرهُ**
3 **بادرهُ** بادر بادره بادرة, mastarı **مُبَادَرَةٌ** ve **بِدَارٌ**; ve ↓ **ابتدرهُ**; O, onu yapmada [yahut ona erişmede veya onu elde etmede] acele etti, yahut acele etti, yahut ilk/önce olmak için çabaladı; (M, K, TA, TK;) yani, bir şeyde: (M:) ve ↓ **بَدَرَ** **غَيْرُهُ اـِلَيْهِ**, (M, K,) muzâri‘ı **بَدُرَ**; ve **بادرهُ اليه**; (M;) O, ona (o şeye) acele etmede bir başkasıyla birlikte acele etti, yahut onunla yarıştı veya onunla çabaladı: eş anlamlısı **عَاجَلَهُ**, (M, K, TA,) ve **أَسْرَعَ اـِلَيْهِ**. (TA.) **بادر** [↓ **بَدَرَ** ve ↓ **ابتدر** gibi] karşılıklı çabayı ancak doğrudan geçişli olduğunda ifade eder: **اـِلَى** [veya **بِ**] vasıtasıyla geçişli olduğunda (TA’da ilki yanlışlıkla **على** yazılmıştır), bunun bunu ifade ettiğini gösteren bir şey yoktur. (MF.) [Fakat o, çoğu kez böyle bir çabayı ifade etmeksizin doğrudan geçişli olur.] Denir ki, **بادرهُ** O, onu yapmaya [&c., yukarıda açıklandığı üzere] acele etti; yani, onun arzuladığı yahut istediği bir şey: (TA:) [ve **بادربِهِ** aynı manaya gelir; yahut onunla acele etti: ve birincisi ayrıca, ona veya ona (o şeye) erkenden yöneldi manasına da gelir:] ve **بادر اـِلَيْهِ** o şeye acele etti; (S, A;) bunun gibi **اليه ↓ بَدَرَ**, (S, Mgh, Msb,) muzâri‘ı **بَدُرَ**, (S,) mastarı **بُدُورٌ**: (S, Msb:) yahut, Zj’ye göre, türeyişine uygun olarak [**بَدْرٌ**’e bak], o (şeye) acele etmek için gücünün yahut kuvvetinin doluluğunu kullandı: (TA:) ve **الأَمْرٌ ↓ بَدَرَهُ**, ve ↓ **بَدَرَ اـِلَيْهِ**, (muzâri‘ı **بَدُرَ**, mastarı **بَدْرٌ**, TA, [yahut yukarıda olduğu üzere **بُدُورٌ**]) o şey yahut olay ona aceleyle, çabucak yahut süratle geldi; ve önceden [yahut onun beklemesinden önce]; eş anlamlısı **عَجِلَ**, (M, K,) ve **سَبَقَ**, (M,) yahut **اِسْتَبَقَ**: (K:) [ve **مِنْهُ قَوْلٌ ↓ بَدَرَ**, ve **فِعْلٌ**, bir söz ve bir fiil, ondan aceleyle, önceden tasarlamaksızın sadır oldu: **بَادِرَةٌ**’ye bak.] Bir rivayette şöyle denmiştir: **بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ هَرَمًا** [İyi amellerle ihtiyarlığın önüne geçmek için çabalayınız; yani, onları ihtiyarlıktan önce yapınız]. (El-Jámi' es- Sagheer.) Ve bir diğerinde: **بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ** [**وتر** denilen namazlarla tan yerinin ağarmasından önce olmaya çalışınız; yani, onları tan ağarmasından önce yapınız]. (Idem.) Ve bir diğerinde: **بَادِرُوا بِصَلاَةِ المَغْرِبِ قَبْلَ طُلُوعِ النَّجْمِ** [Yıldızın doğuşundan önce akşam namazını (kılmaya) acele ediniz]. (Idem.) Sen ayrıca dersin ki: **فُلَانٌ يُبَادِرُ فِى أَكْلِ مَالِ اليَتِيمِ** [Falanca, yetimin malını, o (yetim) erginliğe erişmeden önce tüketmede acele eder]. (A.) Ve **بَادَرَ كِبَرَ اليَتِيمِ** [Yetimin erginliğe erişmesinden önce olmaya acele etti, onun malını harcamada]; bir vasi hakkında söylenir; **فِي مَالِ اليَتِيمِ ↓ أَبْدَرَ** ile aynı: (K:) ve böylece, Kur’ân’da [iv. 5] **بِدَارًاأَنْ يَكْبَرُوا**, onların erginliğe erişmelerinden önce olmaya acele ederek mallarını harcamak demektir. (Bd, * Jel.) Ve **بادرهُ الغَايَةَ** ve **اـِلَى الغَايَةِ** [Hedefe acele etmede onunla yarıştı, yahut hedefe varmada onun önüne geçmeye çalıştı]. (A.) Ve **الغَايَةَ ↓ ابتدر** ve **اـِلَى الغَايَةِ** [Hedefe acele etmede çabaladı, yahut hedefe ilk varan olmaya çalıştı]. (Ham p. 46.) Ve **بَادَرَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا اـِلَى أَمْرٍ**, ve **أَمْرًا ↓ ابتدروا**, ve ↓ **تبادروهُ**, Onlar, bir şeye yahut bir işe acele etmede birbirleriyle yarıştılar yahut çabaladılar; hangisinin önce olacağını deneyerek. (T.)

**ابدر**
4 **ابدر** أبدر ابدر بدر O, dolunayın kendisine doğmasına sahip oldu, (S, M, K,) yahut üzerine: (A:) **أَقْمَرَ** ve **أَشْرَقَ** gibi bir fiildir: (A:) yahut dolunay gecesinde yolculuk etti. (T, K.) -A2- O (ham hurma) kızardı. (TA.) [Ayrıca 1’e bak.] -A3- **ابدر فِى المَالِ اليَتِيمِ**: 3’e bak.

**تبادروا**
6 **تبادروا** بادر تبادر تبادروا Onlar birlikte acele ettiler; acele etmede birbirleriyle yarıştılar yahut çabaladılar; birbirlerinin önünde olmak yahut birbirlerini geçmek için acele ettiler; ilk yahut önce olmak için birbirleriyle çabaladılar. (S, TA.) Sen dersin ki: **تبادروا اـِلَي أَخْذِ السِّلَاحِ**, (TA,) ve **السِّلَاحَ ↓ ابتدروا**, (S, TA,) Onlar silahları almak için birlikte acele ettiler, &c. (S.) Ve **تبادروا البَاعَ** [Onlar birlikte acele ettiler; yahut acele etmede birbirleriyle yarıştılar yahut çabaladılar; güç, yahut mevki, yahut soyluluğa erişmek için]; bunun gibi ↓ **ابتدروهُ**. (A.) ve **تبادروا أَمْرًآ**: 3’e bak, son cümle. ― -b2- **هٰذَا مَا يَتَبَادَرُ مِنْهُ** (varsayılan mecazî:) [Bu, ondan (yani ibareden yahut cümleden) ilk bakışta beliren manadır]. (TA vb.’de sık geçen bir ibare.)

8 ↓ **اـِبْتَدَرَ** 3’e bak, dört yerde; ve 6’ya bak, iki yerde. ― -b2- **اِبْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ** Gözlerim yaşla aktı. (TA, bir rivayetten.)

**بَيْدَرَ**
Q. Q. 1 **بَيْدَرَ** بيدر O, buğdayı yığdı. (K.)

**بَدْرٌ**
**بَدْرٌ** بدر در, (S, A, Msb, K, &c.,) aslında bir mastar, (Msb,) Dolunay; (M, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **بَادِرٌ**; (L, K;) on dördüncü gecesindeki ay: (S:) yahut ikincisi [sadece] ay manasına gelir: (IAar, T:) on dördüncü gecesindeki aya **بدر** denilmiştir; çünkü güneş batmadan önce doğmaya acele eder; (S, M;) ve güneş doğmadan önce batmaya (acele eder): (TA:) yahut doluluğundan dolayı; (S, TA;) **بَدْرَة**’ye benzetilerek: yahut, Er-Rághib’in en muhtemel gördüğüne göre, o bizzat aslî (türememiş) bir kelimedir: (TA:) çoğulu **بُدُورٌ**. (M, A.) Buradan, **لَيْلَةُ البَدْرِ** [Dolunay gecesi; ki o] on dördüncü gecedir [kamerî ayın]. (S.) ― -b2- (mecazî:) Bir kavmin efendisi, sahibi yahut reisi, (M, K,) dolunaya benzetilerek böyle adlandırılmıştır. (M.) ― -b3- Bir oğlana uygulanır, (Zj, M, K,) (mecazî:) gençlik kuvveti ve et bakımından dolu: (Zj:) yahut dolgun, yahut tombul: (M:) yahut ↓ **مُبَادِرٌ** ile aynı [erken gelişmiş]. (T, K.) [Bu manada bir sıfattır; ve böylece onun müennesi **بَدْرَةٌ** (q. v.), bir göze uygulanır.] ― -b4- (mecazî:) Bir örtü; yahut bir tabak yahut bir tepsi; eş anlamlısı **طَبَقٌ**: (Ibn-Wahb, K:) yuvarlak olup dolunaya benzediği için: Az böyle düşünür. (TA.) ― -b5- Ayrıca **بَدْرَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**بَدْرَةٌ**
**بَدْرَةٌ** بدر بدره بدرة در درة, bir göze (**عَيْنٌ**) uygulanır: Keskin görüşlü; yahut başkalarından önce gören: (As, T, S, K, TA:) yahut diğer atların [gözlerinden] önce gören; bir atın gözüne uygulanır: (IAar, T, M:) yahut keskin görüşlü: yahut yuvarlak ve büyük: (M:) yahut dolunay gibi dolu: (S, K:) fakat doğru mana [denilene göre], yukarıda IAar’dan nakledilen manadır: (M:) yahut IAar’a göre, dolu; eksik değil. (T.) -A2- Ayrıca, (S, M, K,) ve ↓ **بَدْرٌ**, (K,) Sütten kesildiğinde, (AZ, S, M,) süt için kullanılan kuzu yahut oğlak derisi: çünkü [o, emmeye devam ederken] öldürülürse, derisi süt için kullanıldığında **شَكْوَةٌ** diye adlandırılır; sade yağ için ise **عُكَّة**: sütten kesildiğinde, süt için derisi **بَدْرَة** diye adlandırılır; sade yağ için ise **مِسْأَد**: ve ikinci yılında olduğunda, süt için derisi **وَطْب** diye adlandırılır; sade yağ için ise **نِحْى**: (AZ, S:) çoğulu (birincinin, M) **بِدَرٌ** ve **بُدُورٌ**: (M, K:) birincisinin, El-Fárisee tarafından, türünden tek örnek olduğu söylenmiştir; **هِضَبٌ**’ın **هَضْبَةٌ**’nin çoğulu olması ve **بِضَعٌ**’ın **بَضْعَةٌ**’nin çoğulu olması dışında [yahut bu, **بِضْعَةٌ**’nin çoğulu olabilir]. (M. [Fakat El-Fárisee’nin iddiası yanlıştır (**حَيْضَةٌ**’ye bak), meğer ki bununla yalnız sahih kelimeler kastedilmiş olsun; bu durumda da en az bir ilave yapılmalıdır; yani **قِصَعٌ**’ın **قَصْعَةٌ**’nin çoğulu olması.]) ― -b2- Buradan, (M,) birinci kelime, (S, M, A, K, &c.,) ve ↓ ikincisi de, (K,) On bin dirhem miktarı: (S, A:) yahut içinde bin, (T, M, K,) yahut on bin, dirhem bulunan bir kese, (T, M, * A, K,) yahut yedi bin dinar: (K:) çoğulu **بُدُورٌ**, (TA,) ve azlık çoğulu **بِدَرَاتٌ**. (T.)

**اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى**
**اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى** استبقنا البدرى استبقنا البدري Birbirimizi geçmeye çalıştık; acelede birbirimizle yarıştık. (M, K.)

**بَدْرِىٌّ**
**بَدْرِىٌّ** بدر بدرى بدري در دري Kıştan (**قَبْلَ**) önce, yahut biraz önce (**قُبَيْلَ**), yahut kışın ilk kısmında (**قُبُلَ**) olan yağmur. (K, farklı nüshalara göre: ikinci okunuş TA’da izlenendir.) ― -b2- **بَدْرِيَّةُ** Anası, diğerlerinin doğurduğu zamandan daha erken bir vakitte onu doğurmuş olan ve bu yüzden diğerlerinden daha bol sütlü ve daha cömert nitelikte olan bir dişi deve. (M.) ― -b3- Ve birincisi, Anasından sütten kesilmiş semiz genç deve. (K.)

**بَدَارِىٌّ**
**بَدَارِىٌّ** بدارى بداري بداريي بدرة دار داري Kıştan biraz önce doğmuş bir kuzu. (TA.)

**بَادِرٌ**
**بَادِرٌ** بادر: **بَدْرٌ**’e bak.

**بَيْدَرٌ**
**بَيْدَرٌ** بيدر Irak lehçesinden bir kelime, (TA’da ربد maddesinde A 'Obeyd,) Buğdayın, (S, Mgh, K,) yahut tahılın, (Msb,) harmanlanıp dövüldüğü yer. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca mecaz yoluyla, (mecazî:) Oradaki buğday ve saman manasına da gelebilir: (Mgh:) yahut daha doğrusu, Az’ın IAar’dan naklen dediğine göre, o [ayrıca] (Mgh) biçilmiş tahılın bir araya toplanmışı; yahut dövüldüğü yerde bir araya toplanmış buğday; eş anlamlısı **كُدْسٌ**, (M, Mgh, K,) ve **عَرَمَةٌ**: (Mgh:) Kr onu buğdayla sınırlar. (M.) ― -b3- Towsheeh’e göre, o [bir yer] hurmalar için [kurutma yeri]dir. (TA, جرن maddesinde.)

**بَادِرَةٌ**
**بَادِرَةٌ** بادر بادره بادرة Huy aceleciliği; öfkeye çabuk kapılma: (S:) yahut öfke halinde birinden ansızın çıkan (**يَبْدُرُ**, CK’de **يَبْدُو**) acele bir söz yahut fiil: (M, A, * Mgh, * Msb, * K:) ve bir sürçme; bir yanlış; bir hata; (S, Msb;) kişinin öfkeli olduğu bir durumda: (S:) yahut kötü, iğrenç yahut çirkin bir söz yahut söyleyiş: ve çabuk bir öfke nöbeti: (IAar, T:) çoğulu **بَوَادِرُ**, (S, A.) Sen dersin ki: **أَخْشَى عَلَيْكَ بَادِرَتَهُ** Senin için onun huy aceleciliğinden yahut öfkeye çabuk kapılmasından korkarım: (S:) yahut onun öfkesinde ondan aceleyle çıkabilecek şeyden. (A.) Ve **مِنْهُ يَوَادِرُ غَضَبٍ ↓ بَدَرَتْ** Öfkeli olduğu bir durumda sürçmeler, yanlışlar yahut hatalar ondan aceleyle sadır oldu. (S.) Ve **بَادِرَةُ الشَّرِّ** Kişiye kötülük yahut zarar olarak aceleyle yahut ansızın isabet eden şey manasına gelir. (M.) ― -b2- Sezgisel bir bilgi, bir kanaat yahut bir fikir; yahut beklenmedik bir olayın ilk anında doğru hükmetme meleksi; yahut irticalen söyleme/yapma meleksi; eş anlamlısı **بَدِيهَهٌ**. (S, K.) Sen dersin ki: **فُلَانُ حَسَنُ البَادِرَةِ** Falanca sezgisel bilgisi, &c. iyi olandır. (TA.) ― -b3- Kılıcın ucu. (M, K.) ― -b4- Okun, temrenin yanındaki ucu. (A.) ― -b5- Bir bitkinin başı; (M;) yerin yarılıp ayrıldığı ilk kısmı. (M, K. *) ― -b6- **حِنَّآء** denilen [bitkinin] ilk görüneni. (M.) ― -b7- **حُوَّآءَة** denilen [otun] yaprakları. (K.) ― -b8- **وَرْس** denilen [bitkinin] en iyisi ve büyümede en tazesi. (M, K. *) ― -b9- Ayrıca, (M, K,) yahut **بَوَادِرُ**, (S, A,) ki o çoğuldur, (K,) bir adam vb. için, (S, M,) Et parçası, (S, M, K,) yahut onun parçaları, (A,) omuz eklemi ile boyun arasındaki, (S, M, K,) yahut boyunlar ile omuz eklemleri arasındaki: (A:) yahut birincisi, (K,) yahut onun tesniyesi, (M,) bir adam için, **رُغَثَاوَانِ**’ın üstünde ve **ثَنْدُوَة**’nin altında olan iki et parçası: (M, K:) yahut tesniye, [deveyle ilgili olarak] **كِرْكِرَة**’nin (göğüsteki nasırlı yumrunun) iki yanını ifade eder: yahut onun iki yanında iki damar. (M.) ― -b10- **بَوَادِرُ الخَيْلِ ↓ بَدَرَتْ** Atların ilk yahut ön kısımları (**أَوَائِل**) göründü [yahut ansızın göründü]. (Msb.)

**بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ**
**بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ** بدرة مبدره بدرة مبدرة [**بدرة** diye adlandırılan türden bir meblağ, bir araya getirilmiş, tamamlanmış]: ikincisi pekiştiricidir; **قَنَاطِيرُ مُقَنْطَرَةٌ**’daki (Ksh ve Bd, iii. 12) ikincisi gibi; ve **أَلْفٌ مُؤَلَّفَةٌ**’deki gibi. (Ksh ibid.)

**مُبَادِرٌ**
**مُبَادِرٌ** مبادر bir oğlana uygulanır: **بَدْرٌ**’e bak.
