# بدغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بدغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بدغ

بدغ بالعذرة، كفرح بدغا: تلطخ بها، وكذا بدغ بالشر: إذا تلطخ به، نقله الجوهري فهو بدغ، ككتف.
 وقال أبو أسامة جنادة بن محمد الأزدي: البدغ بالفتح: كسر الجوز واللوز.
 والبدغ، بالكسر: الخارئ في ثيابه، وقد بدغ، ككرم، بداغة، فهو بدغ، مثل: ذمر ذمارة فهو ذمر.
 قال ابن فارس: الباء والدال والغين ليست فيه كلمة أصلية، لأن الدال في أحد أصولها مبدلة من طاء، وهو قولهم: بدغ الرجل: إذا تلطخ بالشر، فهو بدغ، وهذا إنما هو في الأصل طاء.
 قال: وبقيت كلمتان مشكوك فيهما: إحداهما قولهم: البدغ بالتحريك: التزحف بالاست على الأرض، قلت: وهو قول الليث، وأنشد قول رؤبة:
  لولا دبوقاء استه لم يبدغ ويروى: لم يبطغ ودبوقاؤه: ما قذف به من جوفه.
 قال ابن فارس: والأخرى قولهم: هم بدغون، بكسر الدال أي: سمان حسنو الأحوال وفي بعض النسخ حسنة الأحوال، قال ابن فارس والله أعلم بصحة ذلك.
 قلت: وفي العباب: حسنة الألوان، بدل الأحوال.
 والأبدغ: ع قال ابن دريد: أحسبه هكذا، نقله الصاغاني عنه بالدال المهملة وفي المعجم لياقوت بالذال المعجمة، ونسبه إلى ابن دريد، فتأمل.
 والبدغ ككتف: لقب قيس بن عاصم المنقري رضي الله عنه، كان يدعى به في الجاهلية لأنه غدر غدرا هكذا ضبطه ابن الأعرابي، وزعمه، قال الصاغاني: وفي نسخ الجمهرة المصححة المقروءة: البدغ بكسر الباء وسكون الدال.
 ومما يستدرك عليه: أبدغ زيد عمرا، وأبطغه: إذا أعانه على حمله لينهض به.
 والبدغ بالكسر: من به أبنة، قيل: وبه لقب قيس المذكور، وفيه يقول متمم بن نويرة:
  ترى ابن زبير خلف قيس كأنـه                      حمار ودى خلف است آخر قائم والبدغ، بالكسر: التار السمين، قاله ابن بري.

### Türkçe

**بدغ** **بالعذرة**، **كفرح** **بدغا**: onunla bulaştı; ve yine **بدغ** **بالشر**: onunla bulaştığı zaman; onu el-Cevherî nakletti; o hâlde o **بدغ**’dır, **ككتف**.

Ebû Üsâme Cunâde b. Muhammed el-Ezdî dedi: **البدغ** fetha ile: ceviz ve badem kırmaktır.

Ve **البدغ** kesra ile: elbisesinde dışkı bulunan kimse; ve **بدغ** etti, **ككرم**، **بداغة**; o hâlde o **بدغ**’dır; şu misal gibi: **ذمر** **ذمارة**; o hâlde o **ذمر**’dır.

İbn Fâris dedi: **الباء** ve **الدال** ve **الغين**’de aslî bir kelime yoktur; çünkü **الدال** onların aslından birinde **طاء**’dan değiştirilmiştir; ve bu onların şu sözüdür: **بدغ** adam: şer ile bulaştığı zaman; o hâlde o **بدغ**’dır; ve bu ancak aslında **طاء**’dır.

Dedi: Ve iki kelime şüpheli kaldı: ikisi de onların şu sözüdür: **البدغ** hareke ile: makat ile yerde sürünmektir. Dedim: ve o, el-Leys’in sözüdür. Ve Ru’be’nin sözünü şahit getirdi:

  لولا دبوقاء استه لم يبدغ
  Ve rivayet olunur: لم يبطغ
  Ve onun **دبوقاء**’sı: karnının içinden attığı şeydir.

İbn Fâris dedi: ve diğeri onların şu sözüdür: **هم بدغون**، **بكسر الدال**; yani: semiz, hâlleri güzel; ve bazı nüshalarda: hâlleri güzel. İbn Fâris dedi: ve Allah bunun sıhhatini daha iyi bilir.

Dedim: ve el-‘Ubâb’da: renkleri güzel; hâller yerine.

Ve **الأبدغ**: ع. İbn Düreyd dedi: onu böyle sanıyorum; es-Sâgânî onu ondan **بالدال المهملة** ile nakletti; ve Yâkût’un Mu‘cem’inde **بالذال المعجمة** ile; ve onu İbn Düreyd’e nisbet etti; öyleyse düşün.

Ve **البدغ** **ككتف**: el-Munkarî Kays b. Âsım’ın (Allah ondan razı olsun) lakabıdır; câhiliyede onunla çağrılırdı; çünkü bir hıyanet etti, bir hıyanet; İbnü’l-A‘râbî onu böyle ضبط etti ve iddia etti. es-Sâgânî dedi: ve okunmuş tashihli Cemhere nüshalarında: **البدغ** **بكسر الباء وسكون الدال**.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أبدغ** Zeyd Amr’ı, ve **أبطغه**: onu kaldırıp ayağa kalksın diye yükünü taşımada ona yardım ettiği zaman.

Ve **البدغ** kesra ile: kendisinde **أبنة** bulunan kimse; denildi ki: zikredilen Kays’ın lakabı da odur. Ve onda Mutemmim b. Nuveyre şöyle der:

  ترى ابن زبير خلف قيس كأنـه                      حمار ودى خلف است آخر قائم

Ve **البدغ**، kesra ile: semiz **التار**; bunu İbn Berrî söyledi.
