# بده — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بده

باب الهاء والدال والباء معهما
ه د ب، ه ب د، ب د ه مستعملان هدب: الهَدَبُ: أغصانُ الأَرْطَى، ونحوه ممّا لا وَرَقَ له، وجمعُهُ أَهْدابٌ، والواحدةُ هَدَبةٌ.
والهَدَبُ: مصدر الأَهْدَاب والهَدْباء، ويُقال: شجرةٌ هدباءُ، وقد هَدِبَتْ هَدْباً. وهَدَبُها: تدلِّي أَغصانها من حَوالَيْها.
ورجلٌ أهدبُ: طويلُ أَشْفارِ العَيْنَين كثيرهما.
والهُدّابُ: اسمٌ يجْمَع هُدْبَ الثَّوْب، وهَدْبَ الأَرْطَى. الواحدةُ: هُدّابة. قال:
وشَجَرَ الهُدّابَ عنه فجفا
بسَلْهَبَيْنِ فوق أَنفٍ أَذْلَفا
والهَدْبُ: ضَرْبُ من الحَلَب، هَدَبَ الحالِبُ النّاقة يَهْدِبُها هَدْباً.
وهَيْدَبُ السَّحاب: إذا رأيت السَّحابةَ تَسَلْسَلُ في وَجْهها للوَدْق، فانْصَبَّ كأنّه خيوط مُتَّصلة، وكذلك: هَيْدَبُ الدَّمْع.
ويُقال لِلِّبْدِ ونَحْوِه إذا طال زِئْبِرُه: أَهْدَب، قال:
عن ذي دَرانِيكَ ولِبْدِ أهدبا
الدُّرْنُوكُ: المِنديلُ المُخْمَل.
والهُدْبة: الواحدةُ من هُدْب الثَّوْب.
والهَيْدَبُ من الرِّجال: العَيِيُّ الثَّقيل.
هبد: الهَبْدُ: كَسْرُ الهبيد. أي: الحَنْظَل.
وتَهَبَّد الرَّجلُ والظلَّيمُ إذا أخذه من شجره.
بده: البَدْهُ: استقبالك إنساناً بأَمْرٍ مُفاجَأَةً والاسم البديهة و البْديهةُ أول الرأي وبادَهَني مُبادَهَةً، أي: باغَتَني مباغَتَةً.
والبُداهةُ والبديهةُ: أوّلُ جَرْيِ الفَرَس. تقول: هو ذو بَدِيهةٍ وبَداهةٍ.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الدال** و**الباء** معهما
**ه د ب**، **ه ب د**، **ب د ه** استعمالan:

**هدب**: **الهَدَبُ**: **الأَرْطَى**’nın dalları ve onun benzeri, yaprağı olmayan şeyler; çoğulu **أَهْدابٌ**’dır; teki **هَدَبةٌ**’dir.
Ve **الهَدَبُ**: **الأَهْدَاب** ve **الهَدْباء**’nın mastarıdır; “**شجرةٌ هدباءُ**” denir; “**هَدِبَتْ هَدْباً**” (yani: **هَدِبَتْ**) olmuştur. Ve onun **هَدَبُ**’ı: dallarının çevresinden sarkmasıdır.
Ve **رجلٌ أهدبُ**: iki gözün kirpikleri uzun, çok olan (kimse).
Ve **الهُدّابُ**: elbisenin **هُدْب**’unu ve **الأَرْطَى**’nın **هَدْب**’unu toplayan bir isimdir. Teki: **هُدّابة**. Dedi ki:
وشَجَرَ الهُدّابَ عنه فجفا
بسَلْهَبَيْنِ فوق أَنفٍ أَذْلَفا
Ve **الهَدْبُ**: sağmanın bir türüdür; sağan kimse deveyi **هَدَبَ** eder; onu **يَهْدِبُها** **هَدْباً**.
Ve **هَيْدَبُ السَّحاب**: bulutu, yüzünde **الوَدْق** için (yağmur için) zincirlenir gibi görürsen, sanki bitişik iplikler gibi dökülür; aynı şekilde: **هَيْدَبُ الدَّمْع**.
Ve **اللِّبْد** ve benzeri için, onun **زِئْبِرُه** uzadığı zaman **أَهْدَب** denir; dedi ki:
عن ذي دَرانِيكَ ولِبْدِ أهدبا
**الدُّرْنُوكُ**: kadife mendildir.
Ve **الهُدْبة**: elbisenin **هُدْب**’undan bir tekidir.
Ve erkeklerden **الهَيْدَبُ**: ağır, dili tutulan (kimse).

**هبد**: **الهَبْدُ**: **الهبيد**’i kırmaktır; yani: **الحَنْظَل**.
Ve adam ve devekuşu **تَهَبَّد** olur; onu ağacından aldığı zaman.

**بده**: **البَدْهُ**: bir insanı bir iş ile ansızın karşılamandır; isim **البديهة** ve **البْديهةُ** görüşün ilkidir. Ve beni **بادَهَني** **مُبادَهَةً**; yani: beni **مباغَتَةً** ansızın bastı.
Ve **البُداهةُ** ve **البديهةُ**: atın koşuşunun başlangıcıdır. “O, **بَدِيهةٍ** ve **بَداهةٍ** sahibidir” dersin.
