# بدي (ب-د-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Açığa çıkarırsınız

- Harfler: ب - د - ي
- Kur'an'da: 31 geçiş · 29 ayet · 20 sîga
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بدو · بدى

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تُبْدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Açığa çıkarırsınız | 4 | 4 | [2:271](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/2:271.md) |
| [وَبَدَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلَ | Ve açığa çıktı; Açığa çıktı | 4 | 4 | [39:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/39:47.md) |
| [تُبْدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | Açığa çıkarırsınız | 3 | 3 | [2:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/2:33.md) |
| [بَدَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَ | Açığa çıktı | 2 | 2 | [6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/6:28.md) |
| [تُبْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | تُفْعَلْ | Açığa çıkarılır | 2 | 1 | [5:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/5:101.md) |
| [يُبْدِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Açığa çıkarırlar | 2 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/24:31.md) |
| [الْبَدْوِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%88%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Çöl | 1 | 1 | [12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/12:100.md) |
| [بَادُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Çölde olanlar | 1 | 1 | [33:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/33:20.md) |
| [بَادِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | فَاعِلَ | Çölde olan | 1 | 1 | [11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/11:27.md) |
| [بَدَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | فَعَلَتِ | Açığa çıktı | 1 | 1 | [3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:118.md) |
| [بَدَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Açığa çıktı | 1 | 1 | [7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/7:22.md) |
| [تُبْدُونَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تُفْعِلُونَهَا | Onu açığa çıkarırsınız | 1 | 1 | [6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/6:91.md) |
| [تُبْدُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | تُفْعِلُوهُ | Onu açığa çıkarırsınız | 1 | 1 | [3:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:29.md) |
| [فَبَدَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Açığa çıktı | 1 | 1 | [20:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/20:121.md) |
| [لَتُبْدِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%8A.md) | لَتُفْعِلُ | Açığa çıkarır | 1 | 1 | [28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/28:10.md) |
| [لِيُبْدِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | لِتُفْعِلَ | Açığa çıkarması için | 1 | 1 | [7:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/7:20.md) |
| [مُبْدِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | مُفْعِلُهُ | Onu açığa çıkaran | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/33:37.md) |
| [وَالْبَادِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90.md) | وَالْفَاعِلُ | Ve çölde olan | 1 | 1 | [22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/22:25.md) |
| [يُبْدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Açığa çıkarırlar | 1 | 1 | [3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:154.md) |
| [يُبْدِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يُفْعِلْهَا | Onu açığa çıkarır | 1 | 1 | [12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/12:77.md) |

## Mücavir kökler — 74 mücavir (234 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 83 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
2. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 9 ortak ayet · G² 33 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
3. [خصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir
4. [طفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Ve ikisi yapmaya başladı
5. [ورق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Yaprak
6. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
7. [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Bahat çene altındaki et demektir
8. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 13 · Kevn, tepe demektir
9. [حيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Havk Çalı süpürgesi demektir
10. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · Şey
11. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Okun ön yarısına denir
12. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
13. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Bab kapı demektir
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 10 · Dağın sivri noktası demektir
15. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Nihayet, son demektir
16. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Kıdr kazandır
17. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Edim dibalı deri demektir
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 16 ortak ayet · G² 8 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
19. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
20. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ağaç
21. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
22. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
23. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Affetti
24. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
25. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
26. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
27. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
28. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
29. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
30. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
31. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
32. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
33. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
34. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
35. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
36. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
37. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
38. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
39. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
40. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
41. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
42. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
43. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yumruk demektir
44. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Musa
45. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
46. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
47. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
48. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
49. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Önce
50. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
51. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
52. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
53. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beraber
54. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
55. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
56. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
57. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
58. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
59. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
60. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بدي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md), [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md), [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Gizli, örtülü veya içte olan bir şeyin açığa çıkması, görünür hale gelmesi ve tebarüz etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iç dünyasında sakladığı inanç, duygu veya niyetlerin söz ve davranışla dışa vurulması; hakikatin açık kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | İçkin bilginin veya saklı durumun somut tezahüre dönüşerek hukuki, ahlaki ve ontolojik sorumluluk doğurması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak çıplak kalmak veya yüzeysel görünürlükle sınırlayıp, içsel durumun zorunlu dışa vurumu ve niyetin ifşası boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بد | Bir şeyin ilk defa ortaya çıkması, ayrışması, yayılması ve belirginleşmesi; [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) (ilk defa var etme), [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md) (ansızın öne çıkma), [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) (örneksiz var etme), [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) (bir durumdan diğerine ayrışıp geçme) ve [بدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md) (bedenin hacim kazanıp görünür olması) köklerinde olduğu gibi kapalılıktan çıkış hareketi | ي | Kapalılıktan çıkış ve ayrışma hareketini, gizli olanın duyulur alana intikal ederek doğrudan algılanabilir, görünür ve aşikar bir nitelik kazanması yönünde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mahfazanın içini, saklı olanı veya dâhili durumu simgeler |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İçeride bulunan şeyin eşikten dışarıya doğru hareket etmesini ve geçişini temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Dışarı çıkan durumun somut bir fiil, tezahür veya algılanabilir etki olarak belirginleşmesini sağlar |
| بدي | İçeride saklı olanın kapıdan dışarı çıkıp elle tutulur biçimde tebarüz etmesi | İç dünyada, örtü altında veya gizlide kalan bir unsurun eşiği aşarak aleni, görünür ve muhatap tarafından doğrudan idrak edilir hale gelme hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin, yapının veya canlının örtü, perde ya da ufuk arkasından sıyrılarak göze görünür hale gelmesi; gizlenmeksizin meydana çıkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Zuheyr b. Ebî Sulmâ'nın şiirinde insanın içindeki niyet ve ahlakın gizlenemeyip eninde sonunda açığa çıkacağını ve insanlarca bilinir hale geleceğini anlatırken bu kökün türevleri kullanılır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda yüz yüze gelme, düşmanlığını veya niyetini gizlemeyip alenen ortaya koyma durumu ifade edilmiştir: باداه بارزه وكاشفت الرجل وباديته وجاليته |

Kaynak: Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Dîvânu Zuheyr b. Ebî Sulmâ.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde بدي ve onunla yakından ilişkili olan /w/ ve /y/ nöbetleşmeli kök grubu, genel olarak bir durumun, nesnenin veya varlığın kapalılık halinden çıkıp görünür olması, başlangıç yapması veya ıssız/açık alana çıkması semantik dairesiyle ilişkilidir. İbranicede yer alan ve tek başına ayrılma, soyutlanma ya da kendi başına ortaya çıkma fikrini taşıyan b-d-d / b-d-y biçimleri ile Arapçadaki açıkta olma, bedevilik (açık çöle çıkma) ve tezahür etme anlamları arasında doğrudan bir kavramsal köprü bulunur. Fenike ve Ugarit yazıtlarında da bir şeyin ortaya saçılması veya sınırların belirginleşmesi bağlamında paralel fonetik izler gözlemlenir. Arapçada bu kök, zihinsel veya fiziksel kapalılığın yırtılarak nesnenin aleni ve aşikar bir varoluş kazanması yönünde semantik bir yoğunlaşmaya uğramıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بدي / بدو ikililiği | Kök, sonundaki illet harfinin doğası gereği hem açık araziye çıkmayı (bâdiye) hem de örtülü olanın açığa vurulmasını (ibdâ) kapsayan müşterek bir tezahür zeminine dayanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice b-d-d / b-d-y kökleri | İçeriden dışarıya ayrışma, tek başına ve açıkta kalma anlam örüntüsüyle fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kolları arasında doğrudan ve kurallı bir soydaşlık formu güvenle tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisânü'l-Arab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بدي | Anlamlı | Açığa çıkmak, belirmek, ifşa etmek | İçte saklı olanın görünür kılınması ve meydanda olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF.md) | Anlamlı | Helak olmak, yok olmak, uzaklaşmak | Varlığın silinip gitmesi, geniş ve ıssız arazide kaybolması | Kur'an'da geçer; bâdiye kavramıyla mekânsal çağrışımı vardır |
| [دبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%8A.md) | Anlamlı | Yavaşça yürümek, debelenmek, çekirge yavrusu | Yeryüzünde küçük adımlarla ve fark edilmeksizin hareket etme | Kur'an'da geçmez; belirginleşmenin zıddı yavaş ve gizli bir hareketi anlatır |
| ديب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak kayıtlı değildir |
| [يبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%AF.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir diziliştir (mühmel) |
| يدب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir diziliştir (mühmel) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بدي | Merkez | Açığa çıkma, ifşa olma | İçeride gizlenmiş olan bir duygu, niyet veya nesnenin dışa vurularak aşikar hale gelmesi | Önceden saklı olan durumun görünürlük kazanması |
| [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Görünme, üstün gelme | Bir şeyin sırtı, dış yüzü ve üstünlüğü itibariyle herkesçe bilinir olması | Gizlilikten çıkıştan ziyade nesnenin bizatihi dış yüzünün hakimiyeti |
| [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) | Komşu | Aleniyet kazanma | Bir bilginin veya durumun halk arasında yayılması ve sır olmaktan çıkması | Daha çok toplumsal alanda bilginin ifşa olması |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Komşu | Örtüyü kaldırma | Nesnenin üzerindeki engelin, perdenin fiziksel veya mecazi olarak bertaraf edilmesi | Örtünün kaldırılması fiiline odaklanır |
| [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) | Zıt | Gizlenme, örtünme | Varlığın veya bilginin algı alanından uzaklaştırılarak saklanması | Gözden, idrakten ve duyulardan uzak olma durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بدي | Açığa çıkmak, dışa vurmak | Gizli bir durumun doğrudan görünür hale gelmesi | Kesin |
| Latince | manifestare, apparere | Açığa çıkarmak, belirmek | Gizli veya belirsiz olanın açıkça algılanabilir hale getirilmesini tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to disclose, to manifest, to appear | İfşa etmek, tezahür etmek | Gizli bilginin veya saklı duygunun dışa yansımasını karşılar; çöl/bâdiye boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | offenbaren, zum Vorschein kommen | Açığa vurmak, gün yüzüne çıkmak | İçtekinin dışarı çıkarılarak herkesçe görülür olmasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | manifester, révéler | Ortaya koymak, ifşa etmek | Örtülü kalanın görünür kılınmasını ve aşikarlık kazanmasını aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُبْدِينَ / تُبْدُونَ (İf'âl kalıbı) | Gizlenen bir düşünceyi, niyeti veya sırrı kasten açığa vurmak | İnsanın iç dünyasında tuttuklarını açıklaması ya da saklaması bağlamında (Bakara [2:284](https://lisan.digital/tr/ayet/2:284.md), Mâide [5:99](https://lisan.digital/tr/ayet/5:99.md)) |
| أَبْدَى / تُبْدِي (İf'âl kalıbı) | Bir gerçeği, vakayı veya duyguyu ortaya koymak, aşikar etmek | Hz. Peygamber'in içinde tuttuğu bir hususun Allah tarafından açığa çıkarılması bağlamında (Ahzâb [33:37](https://lisan.digital/tr/ayet/33:37.md)) |
| بَدَتْ (Mücerret mazi) | Düşmanlık, öfke ve kinin söz ve çehrelerde kendiliğinden belirmesi | İnkârcıların müminlere karşı besledikleri kinin ağızlarından taşması bağlamında (Âl-i İmrân [3:118](https://lisan.digital/tr/ayet/3:118.md)) |
| بَادٍ (İsm-i fâil) | Yerleşik olmayan, dışarıdan gelen veya açık arazide yaşayan kimse | Hac ibadetinde yerli halk ile dışarıdan gelenin eşitliği bağlamında (Hac [22:25](https://lisan.digital/tr/ayet/22:25.md)) |
| بَادِيَ الرَّأْيِ (İzafet tamlaması) | Düşünmeksizin, ilk bakışta, zahire aldanarak beliren yüzeysel görüş | Nûh kavminin iman edenleri basitlikle itham ettiği bağlamda (Hûd [11:27](https://lisan.digital/tr/ayet/11:27.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlâhî ilim ve 'bedâ' meselesi | Allah Teâlâ hakkında cehalet ve sonradan bilme intibaı veren 'bedâ' (önceden bilmediği bir şeyin sonradan zuhur etmesi) nitelemesinin tenzih ilkesi gereği imkânsızlığı | Zamana bağlı ortaya çıkışın kula ait bir sınır oluşu |
| Fıkıh | Hukuki irade beyanı ve ziynet örtünmesi | Gizli niyetin değil, dışa vurulan (ibdâ edilen) ikrar ve akitlerin hükme esas olması; ziynetin açığa vurulmasının sınırları (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)) | Dışa yansıyanın bağlayıcılığı ve örtünme hudutları |
| Tefsir | İnsanın dâhili ve harici hallerinin mukayesesi | Kalplerde gizlenen ile dille veya eylemle açığa vurulan arasındaki ahlaki çelişkinin tespiti | Nifak ve ihlas ayrımının görünür kılınması |
| Hadis | Kulun günahını ifşa etmesi ve açık arazide yaşama | Mücâhere (günahını açığa vurup alenileştirme) yasağı ve bedevileşmenin getirdiği fıtri veya ahlaki durumlar | Aleniyetin ahlaki sorumluluğu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ile amel ilişkisi | İhlasın tezahürü | İmanın sadece bâtınî bir iddiada kalmayıp amellerle açığa vurulması | Din, içsel inancın dürüst ve aleni pratiklerle görünür olmasını talep eder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve gözlem | Fenomenolojik tezahür | Gizli hakikatin delil ve gözlem vasıtasıyla algılanabilir alana intikali | Bilimsel doğrulama, saklı yasanın olgusal olarak belirmesiyle tamamlanır | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu hukuku | Şeffaflık ve aleniyet | Karar alma süreçlerinin ve yönetici niyetlerinin topluma açık kılınması | Gizli ajandaların tasfiyesi, toplumsal güvenin aleniyet ile inşası sağlanır | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve sözleşmeler | Şeffaf beyan ve ifşaat | Malın kusurlarının, fiyatın ve sözleşme şartlarının açıkça ortaya konulması | Aldatmanın (garar) önlenmesi için iktisadi verilerin tam olarak ibdâ edilmesi şarttır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gizil durumdan ölçülebilir duruma geçiş (Kuantum dalga fonksiyonunun çökmesi) | Olasılıklar halinde gizli duran bir sistemin, ölçüm anında tek bir somut ve gözlemlenebilir değere tebarüz etmesi kökün içten dışa çıkış hareketiyle örtüşür | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Tutum ve davranış uyumu (Dışsallaştırma / Externalization) | Bireyin zihnindeki örtülü inanç ve şemaların toplumsal alanda eyleme, söyleme ve kuruma dönüşerek görünürlük kazanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca görsel bir görünme ya da ziynetin bedensel teşhiri düzeyine indirgenerek zihinsel ve ahlaki boyutun dışlanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, kalpte gizlenen düşüncelerin, kin ve sevginin, ilahi kaderin ve niyetlerin Allah'ın bilgisi dahilinde dışa vurulması sürecini kuşatan ahlaki ve ontolojik bir genişliğe sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın iç dünyası ile dışa vurdukları arasındaki ayrımın ilahi hesap bağlamındaki önemini ıskalamak; ayetlerdeki 'ibdâ' eylemini basit bir bedensel hareket sanıp niyet-eylem bütünlüğünü koparmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel epistemolojik ve ahlaki aksı olan 'gizli (sır/gayb)' ile 'açık (cehr/şehadet)' arasındaki geçişi kurar; insanın iç dünyasında gizledikleriyle dışa vurduklarının Allah katındaki eşit şeffaflığını açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların ve münafıkların içsel kinlerini ifşa eden ayetlerde (Âl-i İmrân [3:118](https://lisan.digital/tr/ayet/3:118.md)), Allah'ın her şeyi bildiğini beyan eden ayetlerde (Bakara [2:284](https://lisan.digital/tr/ayet/2:284.md)) ve örtünme sınırlarının çizildiği fıkhi pasajlarda (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gizli tutulan niyetlerin eyleme dönüşmedikçe tamamen önemsiz olduğu ya da tam aksine dışa vurulmayan inançların mutlak güvence sağladığı şeklindeki tek taraflı yaklaşımları düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin veya canlının kapalılık, çadır veya örtü arkasından çıkarak duyulur alana intikal etmesi, açık arazide gözlemlenebilir hale gelmesi.
- Soyut anlam: Zihinde, kalpte veya gayb alanında saklı bulunan bir durumun, niyetin ya da bilginin sözel, ahlaki veya eylemsel tezahür yoluyla aşikarlık kazanması.
- Sistematik karşılık: İçkin olan potansiyelin (saklı durum) bir sınır veya eşiği aşarak dışsal alana (belirginlik) transfer edilmesi ve böylece hukuki, ahlaki bir sorumluluk zeminine kavuşması.
- LaTeX modeli: $$S_{\text{gizli}} \xrightarrow{\; \partial \; } S_{\text{zuhur}} \quad \text{burada} \quad S_{\text{zuhur}} \cap \Omega_{\text{idrak}} \neq \emptyset$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S_{\text{gizli}}$ dâhili, örtülü ve henüz algılanmamış durumu; $\partial$ saklı alanı dış dünyadan ayıran sınırı ve eşiği; $S_{\text{zuhur}}$ ise eşiğin aşılarak dışa vurulmuş halini temsil eder. $\Omega_{\text{idrak}}$ algı, müşâhede ve sorumluluk uzayıdır; arakesitin boş küme olmaması ($\neq \emptyset$), ortaya çıkan durumun doğrudan idrak edilir ve hükme konu kılınır hale geldiğini matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (29 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/2:33.md) — تُبْدُونَ

قَالَ يَاآدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ

Meal (IK): Allah: Ey Adem, onları`adları ile kendilerine bildir, dedi. Adem, adlarını söyleyince; Size demedim mi ki ben, göklerin de, yerin de gizliliklerini muhakkak bilirim. Ve sizlerin neyi açıklayıp neyi gizler olduğunuzu da bilirim, buyurdu.

### [Bakara 2:271](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/2:271.md) — تُبْدُوا

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Sadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.

### [Bakara 2:284](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/2:284.md) — تُبْدُوا

لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerde ve yerde olanların hepsi Allah’ındır. İçinizdekini açıklasanız da, gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker. Sonra dilediğini bağışlar dilediğini azablandırır. Ve Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:29.md) — تُبْدُوهُ

قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): De ki: İçinizde olanı gizleseniz de, açıklasanız da Allah bilir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsini O, bilir. Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:118.md) — بَدَتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/3:154.md) — يُبْدُونَ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Nisa 4:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/4:149.md) — تُبْدُوا

إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا

Meal (IK): Bir iyiliği açığa vurur veya gizler, yahut bir kötülüğü affederseniz; şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Kadir olandır.

### [Maide 5:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/5:99.md) — تُبْدُونَ

مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): Peygamberin vazifesi sadece tebliğdir. Allah; sizin açıkladıklarınızı da, gizlediklerinizi de bilir.

### [Maide 5:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/5:101.md) — تُبْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın. Ku’ran indirilirken onları soracak olursanız, size açıklanır. Allah, bunları affetmiştir. Allah; Gafur’dur, Halim’dir.

### [En'am 6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/6:28.md) — بَدَا

بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Hayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.

### [En'am 6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/6:91.md) — تُبْدُونَهَا

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Allah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

### [Araf 7:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/7:20.md) — لِيُبْدِيَ

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ

Meal (IK): Derken şeytan ayıp yerlerini kendilerine göstermek için ikinize de vesvese verdi ve dedi ki: Rabbınız, sizi başka bir şey için değil, ancak iki melek veya ebedi kalanlardan olmanızı önlemek için yasaklamıştır.

### [Araf 7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/7:22.md) — بَدَتْ

فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Böylece onların ikisini de baştan çıkarıp aldattı. Ağaçtan tadınca ayıp yerleri kendilerine göründü. İkisi de kendilerini cennetin yaprağıyla örtmeye başladılar. Rabbları da onlara: Ben sizi o ağaçtan men’etmedim mi? Ve şeytan size apaçık bir düşmandır, demedim mi? diye nida etti.

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/11:27.md) — بَادِيَ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Yusuf 12:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/12:35.md) — بَدَا

ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ

Meal (IK): Sonra bütün delilleri onun lehine gördükleri halde yine de bir süre için onu zindana atmayı uygun buldular.

### [Yusuf 12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/12:77.md) — يُبْدِهَا

قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/12:100.md) — الْبَدْوِ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Taha 20:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/20:121.md) — فَبَدَتْ

فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى

Meal (IK): Bunun üzerine ikisi de ondan yediler. Hemen ayıp yerleri açıldı. Üzerlerine cennet yapraklarından yamamaya başladılar. Adem, Rabbına karşı geldi de şaşkın düştü.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/22:25.md) — وَالْبَادِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Nur 24:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/24:29.md) — تُبْدُونَ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): İçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/24:31.md) — يُبْدِينَ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Kasas 28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/28:10.md) — لَتُبْدِي

وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَى قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesi, yüreği bomboş sabah etti. Şayet inananlardan olması için kalbini pekiştirmemiş olsaydık; neredeyse onu açığa vuracaktı.

### [Ahzab 33:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/33:20.md) — بَادُونَ

يَحْسَبُونَ الْأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَإِنْ يَأْتِ الْأَحْزَابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بَادُونَ فِي الْأَعْرَابِ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنْبَائِكُمْ وَلَوْ كَانُوا فِيكُمْ مَا قَاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Onlar, birliklerin gitmediğini sanıyorlardı. Birlikler gelmiş olsalardı, kendilerinin çöllerde bedevilerle bulunup sizin haberlerinizi oradan soruşturmayı isterlerdi. Aranızda bulunsalardı bu defa da çok az savaşırlardı.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/33:37.md) — مُبْدِيهِ

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Ahzab 33:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/33:54.md) — تُبْدُوا

إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Bir şeyi açıklasanız da, gizleseniz de muhakkak ki Allah; her şeyi bilendir.

### [Zümer 39:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/39:47.md) — وَبَدَا

وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde olanların hepsi ve bir misli daha zalimlerin olsaydı; kıyamet günündeki kötü azab için elbette bunları fidye verirlerdi. Halbuki Allah katından onlara hiç hesablamadıkları şeyler belirmiştir.

### [Zümer 39:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/39:48.md) — وَبَدَا

وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): İşledikleri kötülükler onlara belli olmuş, alaya aldıkları şeyler de kendilerini çepeçevre sarmıştır.

### [Casiye 45:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/45:33.md) — وَبَدَا

وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlara, yaptıkları işlerin kötülükleri belli oldu ve alaya aldıkları şeyler kendilerini kuşattı.

### [Mümtehine 60:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/ayet/60:4.md) — وَبَدَا

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): İbrahim’de ve onun beraberinde olanlarda sizin için gerçekten güzel bir örnek vardı. Hani onlar, kavimlerine demişlerdi ki: Biz, sizden ve Allah’ ı bırakıp taptığınız başka şeylerden uzağız. Sizi inkar ediyoruz. Yalnız Allah’a inanıncaya kadar bizimle sizin aranızda ebedi düşmanlık ve öfke belirmiştir. Yalnız İbrahim’in babasına; andolsun ki, senin için mağfiret dileyeceğim. Ama Allah’tan sana gelecek herhangi birşeyi def’etmeye gücüm yetmez, demesi müstesna. Ey Rabbımız; Sana tevekkül ettik ve Sana yöneldik. Dönüş de ancak Sana’dır.

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: بدو

باب الدال والباء و و ء ي معهما
د ب أ، ب د و، ب د أ، ب ي د، أ ب د، د أ ب، أ د ب، و ب د مستعملات
دباً:
الدُّبّاء: القَرْع والواحدة دُبّاءةٌ.
وفي الحديث عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسَلَّم أنَّه نَهَى عن الدُّباءِ والحَنْتَم والنَّقير، وهي أوعيةٌ كانوا ينتبذون فيها وضَرِيَتْ فكان النَّبيذُ يغلي فيها سريعاً ويُسكِرُ فنَهاهم عن الانتِباذ فيها، ثم رخَّصَ -عليه الصلاة والسلام- في الانتِباذ فيها بشرط أن يَشرَبوا ما فيها وهو غير مُسْكِرٍ، وقال:
إذا أَقبَـلَـت: قُـلـتَ: دُبّـاءَةٌ		من الخُضرِ مغموسةٌ في الغُدُرْ
بدؤ، بدء:
بَدَا الشيءُ يَبْدُو بَدْواً وبُدُواً أي ظهر.
وبَدَأني فلان بكذا. وبَدا له في هذا الأمر بَداءً وبَدْوا.
ولبادية اسْمٌ للأرض التي لا حَضَرَ فيها أي لا مَحَلَّةَ فيها دائمة، فإذا خَرَجُوا من الحَضَر إلى المراعي والصّحارَى قيل: بَدَوا بَدْواً.
ويقال: أهل البَدْوِ وأهلُ الحَضَر.
والبَدْءُ، مهموز، وبَدَأ الشيءَ يبدَأُ أي يَفْعَلُهُ قبل غيره، واللهُ بَدَأَ الخَلْقَ وأَبدَأ واحدٌ.
والبَديءُ: الشيءُ المخلوق، ورُبَّما استعملوه في أمرٍ عجيب، قالوا: أمْرٌ بَديءٌ أي عجيب.
والبَداء يكني عنه الفعل أَبدَى يُبدي.
والبَدْءُ من الرجال: السيِّد الذي يُعَدُّ في أول من يُعَدّ في سادات قومه.
واعطْيتُه بَدْءاً من اللَّحم، وجمعه أبداء، يقال: نَحْضه أي قِطعة، ويقال: عُضوٌ تامٌّ قال طرفة:
وهُمُ أبْسارُ لـقـمـانَ إذا		أَغْلَتِ الشَّتوَةُ أَبداءَ الجُزُرْ
وقال أبو عمرو: الأبداء: المفاصل، والواحد بَدىً، مقصور، ويقال: بَدْء، وجمعُه بُدُوء مثال بُدوع.
ورجلٌ مَبدوء أي مَجْدور اصابَه الجُدَريُّ.
وتقول: فَعَل ذلك عَوْداً وبَدءاً، أو في عَوْدِه وبَدئه، أو في عودته وبَدْأَتِه.
وبئرٌ بَديء: ليست بعادِيّة، ابتُدِئَتْ فَحُفِرَتْ بَديئاً حديثاً.
ييد:
البَيْدُ من قولك: بادَ يَبيدُ، وأبادَه اللهُ.
والبَيداءُ: مَفازَةٌ لا شيءَ فيها، وبين المَسجِدَيْنِ ارضٌ مَلْساءُ اسمُها البَيْداء.
وفي الحديث: "إنّ قوماً يغزون البيت فإذا نَزَلوا البيداءَ، وهي مَفازةٌ بني مَكَّةَ والمدينة مَلساءُ، بَعَثَ اللهُ مَلَكاً فيقول: يا بَيْداءُ يِيدِي بهم فيُخسَفَ بِهم." وبَيْدَ بمعنى غير، ويقال: بمعنى على، ومَيدَ لغةٌ فيها.
وأتانٌ بَيْدانة أي تسكُن البَيْداءَ.
أبد:
وأتانٌ أَبِد: في كل عامٍ تَلِد، وقيلك الإبِدِ الوحشية، ويقال: أَبِلٌ أَبِدٌ، وليس في كلامِ العرب فِعِلٌ إلا أن يتكَلَّفَ مُتَكَلِّفٌ فيَبني كلمةً مُحْدثةً على فِعِل فيتكلَّم بها، فأمّا ما جاء عن العرب فهو الذي جَمَعناه، ويقال: إبْلٌ وخِطبٌ ونِكْحٌ.
وآبادُ الجهر: طَوالُ الدهر، والأَبيد مثل الآباد.
والآبدة: الغريبةُ من الكلام، والجميع أوابد، والأوابد: الوَحْشُ.
وتَأَبَّدَ فلانٌ: طالتْ غُربَتُه.
وتأبَّدَتِ الدارُ: خَلَت من أهلها.
دءب:
الدُّؤوُب: المبالغة في السَّيْر، وأدْأبَ الرجلُ الدابَّة إِدآباً إذا اتعَبَها، والفعل اللازم دَأَبَت الدابَّةُ تَدْأَبُ دُؤُوباً.
وقوله تعالى: "كدَأْبِ آلِ فِرْعَونَ" أي كعادتهم وحالهم.
أدب:
رجلٌ أَديبٌ مُؤَدَّبٌ يُؤَدِّبُ غيرَه وَيتَأَدَّب بغير.
والآدِبُ: صاحبُ المَأْدُبة، وقد أدَبَ القَومُ أدْباً، وأَدَبتُ أنا.
والمَأدوبة: المرأة التي صُنعَ لها الصَّنيعُ.
والمَأْدُبة والمَأْدَبة، لغتان: دَعوة على الطعام.
وبد:
الوَبَدُ: سوء الحال، يقال: وَبدَت حاله تَوْبَدُ وبداً، قال:
ولو عالَجنَ من وَبَدٍ كِبالاً

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الباء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**د ب أ**، **ب د و**، **ب د أ**، **ب ي د**، **أ ب د**، **د أ ب**، **أ د ب**، **و ب د** kullanımdadırlar
**دباً**:
**الدُّبّاء**: **القَرْع** (kabak) ve bir tanesi **دُبّاءةٌ**’dir.
Ve hadiste Peygamber’den -Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun-: gerçekten o, **الدُّباء**’dan ve **الحَنْتَم**’den ve **النَّقير**’den nehyetti; ve onlar, içinde nebîz yaptıkları kaplardı ve alışılmıştı; böylece nebîz onların içinde çabuk kaynar ve sarhoş ederdi; bunun üzerine onları içinde nebîz yapmaktan nehyetti; sonra -aleyhi’s-salât ve’s-selâm- içinde nebîz yapmaya, içindekini sarhoş edici değilken içmeleri şartıyla ruhsat verdi; ve dedi ki:
Eğer yaklaştı: dedin: **دُبّـاءَةٌ**		yeşilliklerden, gölcüklerde batırılmış

**بدؤ**، **بدء**:
**بَدَا** şey **يَبْدُو** **بَدْواً** ve **بُدُواً**; yani göründü.
Ve falan kimse beni bununla başlattı. Ve ona bu işte **بَداءً** ve **بَدْوا** göründü.
Ve **بادية** için, içinde **حَضَر** bulunmayan yerin adı vardır; yani içinde sürekli bir **مَحَلَّةَ** yoktur; böylece **الحَضَر**’dan meralara ve çöllere çıktıklarında: **بَدَوا بَدْواً** denir.
Ve denir: **أهل البَدْوِ** ve **أهلُ الحَضَر**.
Ve **البَدْءُ**, hemzelidir; ve **بَدَأ** şeyi **يبدَأُ**; yani onu başkasından önce yapar; ve Allah خلقı başlattı; ve **أَبدَأ** birdir.
Ve **البَديءُ**: yaratılmış şey; ve belki onu acayip bir işte kullanırlar; dediler ki: **أمْرٌ بَديءٌ**; yani acayip.
Ve **البَداء**’dan kinaye olarak fiil **أَبدَى** **يُبدي**’dir.
Ve erkeklerden **البَدْءُ**: kavminin efendileri içinde sayılanların ilkinde sayılan efendi.
Ve ona etten **بَدْءاً** verdim; çoğulu **أبداء**’dır; denir: **نَحْضه**; yani bir parça; ve denir: tam bir uzuv; **طرفة** dedi ki:
Ve onlar, kış şiddetlendiğinde, **الجُزُر**’ün **أبداء**’ını kaynatan zaman, **لقمان**’ın bakışlarıdırlar
Ve **أبو عمرو** dedi: **الأبداء**: eklemler; ve bir tanesi **بَدىً**’dir, maksûr; ve denir: **بَدْء**; ve onun çoğulu **بُدُوء**’dur, **بُدوع** misali.
Ve **مَبدوء** adam: yani çiçek hastalığına tutulmuş; ona **الجُدَريُّ** isabet etmiştir.
Ve dersin: onu **عَوْداً** ve **بَدءاً** olarak yaptı; yahut onun **عَوْدِه** ve **بَدئه**’inde; yahut onun dönüşünde ve onun **بَدْأَتِه**’inde.
Ve **بَديء** kuyu: eski (âdî) değildir; başlanmıştır; böylece yeni olarak kazılmıştır, taze olarak.

**ييد**:
**البَيْدُ**, senin “**بادَ** **يَبيدُ**” sözünden; ve Allah onu helâk etti.
Ve **البَيداءُ**: içinde hiçbir şey olmayan bir çöl; ve iki mescid arasında, adı **البَيْداء** olan dümdüz bir arazi vardır.
Ve hadiste: “Gerçekten bir kavim Beyt’e gazâ eder; böylece **البيداء**’a indiklerinde -ve o, Mekke ile Medine arasında dümdüz bir çöldür- Allah bir melek gönderir; sonra der ki: ey **بَيْداءُ** **يِيدِي** onlarla; böylece onlarla yerin dibine geçirilir.” Ve **بَيْدَ** “başka/غير” mânâsınadır; ve “üzerine/على” mânâsına da denir; ve **مَيدَ** onda bir lehçedir.
Ve **بَيْدانة** dişi eşek: yani **البَيْداء**’da sakin olur.

**أبد**:
Ve **أَبِد** dişi eşek: her yıl doğurur; ve denildi ki: **الإبِدِ** vahşîdir; ve denir: **أَبِلٌ أَبِدٌ**; ve Arapların كلامında **فِعِلٌ** yoktur; ancak bir mütekellif tekellüf edip de **فِعِل** üzerine yeni bir kelime bina eder de onunla konuşursa; fakat Araplardan gelen ise, bizim topladığımızdır; ve denir: **إبْلٌ** ve **خِطبٌ** ve **نِكْحٌ**.
Ve **آبادُ الجهر**: zamanın uzunluğu; ve **الأَبيد** **الآباد** gibidir.
Ve **الآبدة**: sözden garip olan; hepsi **أوابد**’dir; ve **الأوابد**: vahşî hayvanlardır.
Ve falan kimse **تَأَبَّدَ**: gurbeti uzadı.
Ve ev **تأبَّدَت**: ehlinden boş kaldı.

**دءب**:
**الدُّؤوُب**: yürüyüşte aşırı gitmek; ve adam biniti **أدْأبَ** **إِدآباً**; onu yorduğu zaman; ve لازم fiil: binit **دَأَبَت** **تَدْأَبُ** **دُؤُوباً**.
Ve Yüce’nin sözü: “**كدَأْبِ آلِ فِرْعَونَ**”; yani onların âdeti ve hâli gibi.

**أدب**:
**أَديبٌ** adam: **مُؤَدَّبٌ**; başkasını **يُؤَدِّبُ** ve başkasıyla **يتَأَدَّب**.
Ve **الآدِبُ**: **المَأْدُبة** sahibi; ve kavim **أدَبَ** **أدْباً**; ve ben **أَدَبتُ**.
Ve **المَأدوبة**: kendisi için o iş yapılan kadın.
Ve **المَأْدُبة** ve **المَأْدَبة**, iki lugat: yemek üzerine davet.

**وبد**:
**الوَبَدُ**: hâlin kötülüğü; denir: onun hâli **وَبدَت** **تَوْبَدُ** **وبداً**; dedi ki:
Ve eğer **وَبَدٍ**’den, dağlar gibi (şeyleri) tedavi etselerdi

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: بدو

(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي)
(بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء.
[أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة بَدْرَة. وهذا محمولٌ على العَدَدِ، كأنّه سُمِّي بذلك لأنّه يسع هذا العدد. ويقولون غُلامٌ بدرٌ، إذا امتلأَ شباباً. فأمّا "بدرٌ" المكانُ فهو ماءٌ معروف، نُسِب إلى رجلٍ اسمه بدر([2]). وأمّا البوادر من الإنسان وغيره فجمع بادرة، وهي اللّحمة التي بَيْنَ المنكب والعُنُق([3])، وهي من الباب لأنها ممتلئة. قال شاعر:
* وجاءت الخيل محمَرّاً بوادرُها([4]) *
والأصل الآخر: قولُهم بَدَرت إلى الشيء وبادَرْت. وإنما سمِّي الخطاءُ بادرةً لأنّها تبدُر من الإنسان عند حِدّةٍ وغضب. يُقالُ كانت منه بَوَادِرُ، أي سَقَطاتٌ. ويقال بَدَرَتْ دَمْعتُه وبادرَتْ، إذا سبقَت، فهي بادرة، والجمعُ بوادر. قال كثيِّر:
إذا قِيلَ هَذِي دارُ عَزَّةَ قادني *** إليها الهوى واستعجلتْنِي البوادِرُ
(بدع) الباء والدال والعين أصلان: أحدهما ابتداء الشيء وصنعُه لا عَنْ مِثال، والآخر الانقطاع والكَلال.
فالأول قولهم: أبْدعْتُ الشيءَ قولاً أو فِعلاً، إذا ابتدأتَه لا عن سابق مثال. والله بديعُ السّمواتِ والأرض. والعرب تقول: ابتدَعَ فلان الرَّكِيَّ إذا استنبَطَه. وفلانٌ بِدعٌ في هذا الأمر. قال الله تعالى: ﴿قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ﴾ [الأحقاف 9]، أي ما كنتُ أوّل.
والأصل الآخر قولهم: أُبْدِعَتِ الراحلةُ، إذا كَلّت وعَطِبت، وأُبدِع بالرَّجُل، إذا كَلَّتْ رِكابُه أو عَطِبت وبقي مُنْقَطَعاً به. وفي الحديث: "أنّ رجلاً أتاه فقال يا رسول الله، إني أُبْدِعَ بي فاحمِلْني ([5])". ويقال الإبداع لا يكون إلا بظَلْعٍ. ومن بعض ذلك اشتُقّت البِدْعة([6]).
(بدغ) الباء والدال والغين، ليست فيه كلمةٌ أصلية، لأن الدال في أحد أصولها مبدَلة من طاءٍ، وهو قولهم بَدِغَ الرَّجُل إذا تلطّخ بالشَّرّ، وهو بَدِغٌ من الرِّجال. وهذا إنما هو في الأصل طاء، وقد ذكر في بابه (بطغ). وبقيت كلمتان مشكوكٌ فيهما: إحداهما قولهم البَدَغ التزحُّف على الأرض. والأخرى قولهم: إنّ بني فُلانٍ لبَدِغُونَ، إذا كانوا سِماناً حسنةً أحوالُهم. والله أعلمُ بصحّة ذلك.
(بدل) الباء والدال واللام أصلٌ واحد، وهو قيام الشيءِ مَقامَ الشيءِ الذاهب. يقال هذا بدَلُ الشيءِ وبَدِيلُه. ويقولون بدّلْتُ الشيءَ إذا غيّرتَه وإنْ لم تأتِ له ببَدَلٍ([7]). قال الله تعالى: ﴿قُلْ مَا يَكوُنُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي﴾ [يونس 15]. وأبْدَلْتُه إذا أتيتَ له ببدلٍ. قال الشاعر([8]):
* عَزْلَ الأمِيرِ للأميرِ المُبْدَلِ *
(بدن) الباء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو شخص الشيء دون شَوَاه، وشَواهُ أطرافُه. يقال هذا بَدَنُ الإنسان، والجمع الأبدان. وسمي الوَعِل المُسِنُّ بَدَناً مِن هذا. قال الشاعر:
قد ضَمّها والبَدَنَ الحِقَابُ ([9])
جِدِّي لِكُلِّ عاملٍ ثَوابُ
الرأسُ والأكْرُعُ والإهابُ

وإنما سمّي بذلك لأنهم إذا بالَغُوا في نَعْت الشيء([10]) سمَّوهُ باسمِ الجِنْس، كما يقولون للرّجُل المبالَغِ في نعته: هو رجُل، فكذلك الوَعِل الشَّخيص([11])، سُمّي بَدَنا. وكذلك البَدَنَة التي تُهدى للبيت، قالوا: سمّيت بذلك لأنّهم كانوا يستسمنونها. ورجلٌ بَدَنٌ أي مُسِنٌّ. قال الشاعر([12]):
هل لِشبابٍ فَاتَ مِنْ مَطْلَب *** أمْ ما بُكاءُ البَدَنِ الأشْيَبِ
ورجل بادِنٌ وبَدِينٌ، أي عظيم الشَّخصِ والجِسم، يقال منه بَدُن. وفي الحديث: "إني قد بَدُنْتُ([13])". والنّاس قد يروُونه: "بَدَّنتُ". ويقولون: بَدَّنَ إذا أسَنَّ. قال الشاعر([14]):
وكنتُ خِلتُ الشَّيبَ والتَّبدِينا *** والهَمَّ مما يُذْهِلُ القَرِينا
وتسمَّى الدِّرعُ البَدَنَ لأنها تَضُمّ البَدَن.
(بده) الباء والدال والهاء أصلٌ واحد* يدلُّ على أوّل الشيءِ والذي يفاجِئُ منه. يقال بادَهْتُ فُلاناً بالأمر، إذا فاجأتَه. وفلانٌ ذو بَديهة إذا فجِئَهُ الأمْرُ لم يتحيَّر. والبُدَاهة أوّل جَرْي الفرس، قال الأعشى:
إلاّ بُداهَةَ أو عُلا *** لَةَ سابحٍ نَهْدِ الجُزَارَهْ([15])(بدو) الباء والدال والواو أصلٌ واحد، وهو ظُهور الشيء. يقال بدا الشيءُ يَبدُو، إذا ظَهَر، فهو بادٍ. وسُمِّي خلافُ الحَضَر بَدْواً من هذا، لأنّهم في بَرَازٍ من الأرض، وليسوا في قُرىً تستُرُهم أبنِيتُها. والبادية خِلاف الحاضرة. قال الشاعر([16]):
فمن تكن الحَِضارةُ أعجبَتْهُ  *** فأيَّ رِجالِ بادِيةٍ تَرَانا
وتقول: بدا لي في هذا الأَمر بَدَاءٌ([17])، أي تغيَّر رأْيي عما كان عليه.
(بدأ) الباء والدال والهمزة من افتتاح الشيء، يقال بدأت بالأمر وابتدأت، من الابتداء. والله تعالى المبْدِئُ والبادئُ. قال الله عزّ وجلّ: ﴿إنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ ويُعِيدُ﴾ [البروج 13]، وقال تعالى: ﴿كَيْفَ بَدَأَ الخَلْقَ﴾ [العنكبوت 20]. ويقال للأمر العَجَبِ بَدِيٌّ، كأنَّه من عَجَبِه يُبْدَأُ به. قال عَبيد:
* فلا بديٌّ ولا عجيبُ([18]) *
ويقال للسَّيّد البَدْءُ، لأَنّه يُبدَأُ بذكره. قال:
تَرَى ثِنانا إذا ما جاء بَدْأَهُمُ *** وبدؤُهم إنْ أتانا كان ثُنيانا([19])وتقول: أبدأْت من أرضٍ إلى أُخرى أُبدِئُ إبداءً، إذا خرجتَ منها إلى غيرها. والبُدْأَة النَّصيب، وهو من هذا أيضاً، لأنَّ كلَّ ذي نصيبٍ فهو يُبْدأ بذِكْره دونَ غيره، وهو أهمُّها إليه. قال الشاعر([20]):
فمَنحْتُ بُدْأَتَها رَقِيباً جانحِاً *** والنارُ تَلفحُ وَجْهَهُ بأُوارِها([21])والبُدُوءُ مفاصل الأصابع،واحدها بَدْءٌ، مثل بَدْع. وأظنّه مما هُمِز وليس أصله الهمز. وإنّما سمّيت بُدُوءاً لبُروزها وظُهورِها، فهي إذاً من الباب الأوّل.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل ولا أدري ممّ اشتقاقُه قولهم بُدِئَ فهو مبدوءٌ، إذا جُدِرَ أو حُصِبَ. قال الشاعر([22]):
وكأَنّما بُدِئَتْ ظَواهِرُ جِلدِه  *** ممّا يُصافِحُ من لهيبِ سِهامِها
(بدح) الباء والدال والحاء أصلٌ واحدٌ تُرَدُّ إليه فُروعٌ متشابهة، وما بعد ذلك فكلُّه محمولٌ على غيره أو مُبْدَلٌ منه. فأمّا الأصل فاللِّين والرَّخاوَة والسُّهولة. قال الهُذَليّ([23]):
كأنَّ أتِيَّ السَّيْلِ مَدَّ عليهمُ *** إذا دفَعَتْهُ في البَدَاحِ الجَراشِعُ([24])ثم اشتُقّ من هذا قولُهم للمرأة البَادِن الضَّخْمة بَيْدَح([25]). قال الطرمّاح:
أغَارُ على نَفْسِي لسَلْمةَ خالِياً *** ولو عرَضَتْ لي كلُّ بَيضاءَ بَيْدَحِ([26])قال أبو سعيد: البَدْحاء من النِّساء الواسعة الرُّفْغ. قال:
* بَدْحَاء لا يَسْتُرُهُ فَخْذَاها *
يقال بَدَحَتِ المرأةُ [و] تبدَّحَتْ، إذا حسُنَتْ مِشْيتها. قال الشاعر:
يَبْدَحْنَ في أَسْوُقٍ خُرْسٍ خَلاخِلها  *** مَشْيَ المِهارِ بماءٍ تَتَّقي الوَحَلا([27])وقال آخر:
يَتْبَعْنَ سَدْوَ رَسْلَةٍ تَبدَّحُ([28]) *** يقودُها هادٍ وعينٌ تَلْمَحُ
تَبَدّح: تَبَسَّط. ومن هذا الباب قول الخليل: [البَدْح] ضربُك بشيءٍ فيه رَخاوة، كما تأخذ بِطِّيخة فَتَبْدَح بها إنساناً. وتقول: رأيتهم يَتبادَحُون بالكُرِينَ والرُّمانِ ونحوِ ذلك عبثاً. فهذا الأصل الذي هو عمدة الباب.
وأمّا الكلماتُ الأُخَر فقولهم: بدحَه الأمرُ، وإنما هي حاءٌ مبدلة من هاء، والأصل بدَهَهُ. وكذلك قولهم ابتدحت الشيءَ، إذا ابتدأتَ به من تِلقاءِ نفسك، إنما هو في الأصل ابتدَعْت واختلقْت. قال الشاعر:
يا أيُّها السّائلُ بالجَحْجاحِ *** لَفِي مُرَادٍ غَيْرَ ذِي ابتداحِ
وكذلك البَدْح، وهو العَجْز عن الحَمَالة إذا احتمَلها الإنسان، وكذلك عَجْزُ البعير عن حَمْل حِمْله. قال الشاعر:
وكاين بالمَعن مِن أغَرَّ سَمَيْدَعٍ *** إذا حُمِّل الأثْقالَ ليسَ ببادِح([29])فهذا من العين، وهو الإبداع الذي مضَى ذكره، إذا كلَّ وأعيا. فأمّا قول القائل([30]):
بالهَجر من شعثاءَ والـ *** ـحَبْلِ الذي قَطَعَتْهُ بَدْحَا
فهو من الهاء، كأنها فاجأَتْ به من البديهة، وقد مضى ذكره. وأما الذي حكاه أبو عُبيدٍ مِن قولهم بَدَحْتُه بالعصا، أي ضربتُه بها، فمحمول* على قولهم: بدحْتُه بالرُّمّان وشبهِها، والأصل ذاك.
 ---------------------
([1]) في الأصل "الشفرة". وقد استشهد في المجمل بصدره. وانظر ما سيأتي في (4: 376).
([2]) انظر معجم البلدان (بدر) حيث الخلاف في نسبته.
([3]) في الأصل: "من المنكب والعنق"، صوابه من المجمل واللسان (5: 113).
([4]) لخراشة بن عمرو العبسي، كما في اللسان (بدر). وعجزه:
* زورا وزلت يد الرامي عن الفوق *
([5]) في الأصل: "فاحملني به".
([6]) في المجمل: "لأن قائلها ابتدعها من غير مقال إمام".
([7]) في الأصل: "وإن لما تأت"، صوابه في المجمل.
([8]) هو أبو النجم العجلي الراجز، كما في اللسان (13: 50).
([9]) يصف كلبة اسمها "العقاب" طلبت وعلا مسنا في جبل يدعى "الحقاب". انظر اللسان (حقب، بدن) ومعجم البلدان (الحقاب). وقال ابن بري: "الصواب: وضمها". وقبله:
* قد قلت لما جدت العقاب *
          وفي المجمل:
أقول لما خاتت العقاب  *** وضمها والبدن الحقاب
 ([10])في الأصل: "الشمس".
([11]) الشخيص: العظيم الشخص. وفي الأصل: "الواعل الشخص سمي الشخت بدنا"، وهي عبارة محرفة.
([12]) هو الأسود بن يعفر، كما في اللسان (بدن).
([13]) انظر الحدث بتمامه في اللسان (16: 192).
([14]) هو حميد الأرقط،كما في اللسان (بدن).
([15]) ديوان الأعشى 114، واللسان (بده، علل، جزر).
([16]) هو القطامي. انظر ديوانه 58 واللسان (5: 272) وحماسة أبي تمام (1: 129).
([17]) بداء، كسماء. وفي الأصل: "بدء"، تحريف.
([18])صدره كما في ديوان عبيد بن الأبرص 6 والمعلقات 305:
* إن يك حول منها أهلها *
          ويروى:             * إن تك حالت وحول أهلها *
([19]) البيت لأوس بن مغراء السعدي، كما في اللسان (بدأ، ثني). ويروى :
* ثنياننا إن أتاهم كان بدأهم *
          وانظر حواشي الحيوان (6: 487).
([20]) هو النمر بن تولب، كما في المجمل واللسان (1: 21).
([21])ضبطت "بدأتها" في الأصل بضم الباء. ويؤيده تعقيب اللسان على البيت. وانظر أيضاً اللسان
(4: 47). ويقال أيضاً "بدأتها" بفتح الباء.
([22]) هو الكميت كما في المجمل واللسان (1: 21).
([23]) هو أسامة بن الحارث الهذلي من قصيدة في ديوان الهذليين نسخة الشنقيطي ص85.
([24]) في الأصل: "الخراشع" تحريف. والجراشع، كما في اللسان (9: 397): أودية عظام.وأنشد البيت.
([25]) لم يذكرها في اللسان،وجاءت في المجمل والقاموس. وفي القاموس واللسان (بذخ): "امرأة بيذخ أي بادن".
([26]) البيت لم يرو في ديوان الطرماح.
([27]) صدر هذا البيت في اللسان (3: 231).
([28]) هذه الكلمة ساقطة من الأصل، وإثباتها من اللسان (3: 231).
([29]) كذا وردت كلمة "بالمعن".
([30]) هو أبو دواد الإيادي، كما في اللسان (بدح) برواية: "بالصرم". وقبله:
فزجرت أولها وقد *** أبقيت حين خرجن جنحا
ـ

##### Türkçe

(**باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي**)

(**بدر**) **الباء** ve **الدال** ve **الراء**: iki asıl(=kök anlam)dır: birisi şeyin kemali ve doluluğu, diğeri ise şeye doğru acele etmektir.
[أما] birincisi, her şey için “tamam oldu” denildiğinde **بَدْرٌ** (demeleridir); **البدرُ** da tamamlığı ve doluluğu sebebiyle **بدراً** diye adlandırılmıştır. Ve on bin dirheme **بَدْرةٌ** denildi; çünkü o, sayının tamamı ve nihayetidir. Ve **عينٌ بَدْرَةٌ** yani dolu*. Bir şair dedi:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])
Ve **السَّخْلة**nin miskine **بَدْرَة** denilir. Bu, sayı üzerine hamledilmiştir; sanki bununla adlandırılmıştır, çünkü bu sayıyı alır(=sığdırır). Ve “**غُلامٌ بدرٌ**” derler; gençlikle dolduğunda. “**بدرٌ**” mekânına gelince: o, bilinen bir sudur; adı **بدر** olan bir adama nisbet edilmiştir([2]). İnsandan ve başkasından **البوادر** ise **بادرة**nin cemidir; o, **المنكب** ile **العُنُق** arasındaki et parçasıdır([3]); ve o, dolu olduğu için bu bâbdandır. Bir şair dedi:
* وجاءت الخيل محمَرّاً بوادرُها([4]) *
Diğer asıl: “**بَدَرت** şeye” ve “**بادَرْت**” demeleridir. Hata(=sürçme) ancak **بادرة** diye adlandırıldı; çünkü o, keskinlik ve öfke anında insandan fırlar. “Ondan **بَوَادِرُ** oldu” denir; yani sürçmeler. Ve “**بَدَرَتْ** gözyaşı” ve “**بادَرَتْ**” denir; öne geçtiğinde; o hâlde o **بادرة**dir; cemi **بوادر**dir. **كثيِّر** dedi:
إذا قِيلَ هَذِي دارُ عَزَّةَ قادني *** إليها الهوى واستعجلتْنِي البوادِرُ

(**بدع**) **الباء** ve **الدال** ve **العين**: iki asıldır: birisi şeyin başlangıcı ve onu bir misal üzere olmaksızın yapmaktır; diğeri kopma ve bitkinliktir.
Birincisi: “Söyleyiş veya fiil olarak şeyi **أبْدعْتُ**” demeleridir; onu önceki bir misal üzere olmaksızın başlattığında. Ve Allah, göklerin ve yerin **بديعُ**udur. Ve Araplar der ki: “Falan **الرَّكِيَّ**yi **ابتدَعَ**”; onu çıkardığında(=kuyu suyunu bulup çıkardığında). Ve falan, bu işte **بِدعٌ**dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ﴾ [الأحقاف 9]; yani ben ilk olmadım.
Diğer asıl: “**أُبْدِعَتِ** binek” denir; yorulup sakatlandığında. Ve “adamla **أُبدِع**” denir; binekleri yorulduğunda veya sakatlandığında ve onunla birlikte kesik(=yolda kalmış) olarak kaldığında. Hadiste: “Bir adam ona geldi de dedi ki: ‘Ey Allah’ın Resûlü, benimle **أُبْدِعَ** olundu; beni taşı’([5]).” Ve denir ki: **الإبداع** ancak **بظَلْعٍ** ile olur. Bunun bir kısmından **البِدْعة** türetilmiştir([6]).

(**بدغ**) **الباء** ve **الدال** ve **الغين**: onda aslî bir kelime yoktur; çünkü asıllarından birinde **الدال**, **طاء**dan بدل edilmiştir; o da “adam **بَدِغَ**” sözleridir; şer ile bulaştığında; o, erkeklerden **بَدِغٌ**dur. Bu, aslında ancak **طاء**dır; ve bâbında (**بطغ**) zikredilmiştir. Ve iki kelime şüpheli kaldı: birisi “**البَدَغ**: yerde sürünme” sözleridir. Diğeri “Falanın oğulları elbette **لبَدِغُونَ**dur” sözleridir; semiz ve hâlleri güzel olduklarında. Allah, bunun sıhhatini daha iyi bilir.

(**بدل**) **الباء** ve **الدال** ve **اللام**: tek bir asıldır; o da giden şeyin yerine şeyin kaim olmasıdır. “Bu, şeyin **بدَلُ**udur ve **بَدِيلُه**dur” denir. Ve “Şeyi **بدّلْتُ**” derler; onu değiştirdiğinde, ona bir **بَدَلٍ** getirmesen bile([7]). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قُلْ مَا يَكوُنُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي﴾ [يونس 15]. Ve “Onu **أبْدَلْتُ**” (dersin); ona bir بدل getirdiğinde. Şair dedi([8]):
* عَزْلَ الأمِيرِ للأميرِ المُبْدَلِ *

(**بدن**) **الباء** ve **الدال** ve **النون**: tek bir asıldır; o da şeyin şahsı, **شَوَاه**ı dışında olandır; **شَواهُ** ise onun uçlarıdır. “Bu, insanın **بَدَنُ**udur” denir; cemi **الأبدان**dır. Yaşlı **الوَعِل** de bundan **بَدَناً** diye adlandırıldı. Şair dedi:
قد ضَمّها والبَدَنَ الحِقَابُ ([9])
جِدِّي لِكُلِّ عاملٍ ثَوابُ
الرأسُ والأكْرُعُ والإهابُ
Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onlar, şeyin vasfında mübalağa ettiklerinde([10]) onu cins ismiyle adlandırırlar; nitekim vasfında mübalağa edilen adama “o, **رجُل**dür” derler; işte böylece şahsı büyük **الوَعِل**([11]) de **بَدَنا** diye adlandırıldı. Ve Beyt’e hediye edilen **البَدَنَة** de böyledir; dediler ki: bununla adlandırıldı; çünkü onu semirtirlerdi. Ve “adam **بَدَنٌ**dur” yani yaşlıdır. Şair dedi([12]):
هل لِشبابٍ فَاتَ مِنْ مَطْلَب *** أمْ ما بُكاءُ البَدَنِ الأشْيَبِ
Ve “adam **بادِنٌ** ve **بَدِينٌ**dir”; yani şahıs ve cisimce büyük; ondan “**بَدُن**” denir. Hadiste: “Ben **بَدُنْتُ**([13]).” İnsanlar onu “**بَدَّنتُ**” diye de rivayet ederler. Ve “**بَدَّنَ**” derler; yaşlandığında. Şair dedi([14]):
وكنتُ خِلتُ الشَّيبَ والتَّبدِينا *** والهَمَّ مما يُذْهِلُ القَرِينا
Ve zırha **البَدَن** denir; çünkü **البَدَن**i toplar(=sarar).

(**بده**) **الباء** ve **الدال** ve **الهاء**: tek bir asıldır*; şeyin evveline ve ondan ansızın gelene delalet eder. “Falanı iş ile **بادَهْتُ**” denir; onu ansızın yakaladığında. Ve falan, **ذو بَديهة**dir; iş onu ansızın yakaladığında şaşırıp kalmaz. Ve **البُدَاهة**, atın koşmasının evvelidir. **الأعشى** dedi:
إلاّ بُداهَةَ أو عُلا *** لَةَ سابحٍ نَهْدِ الجُزَارَهْ([15])

(**بدو**) **الباء** ve **الدال** ve **الواو**: tek bir asıldır; o da şeyin zuhurudur. “Şey **بدا** **يَبدُو**” denir; göründüğünde; o hâlde o **بادٍ**dir. Ve **الحَضَر**ın zıddı **بَدْواً** bununla adlandırıldı; çünkü onlar yerin açıklığında(**بَرَازٍ**)dır; onları örten binaları olan köylerde değillerdir. Ve **البادية**, **الحاضرة**nin zıddıdır. Şair dedi([16]):
فمن تكن الحَِضارةُ أعجبَتْهُ  *** فأيَّ رِجالِ بادِيةٍ تَرَانا
Ve dersin ki: “Bu işte bana **بَدَاءٌ** göründü([17])”; yani görüşüm, üzerinde bulunduğu şeyden değişti.

(**بدأ**) **الباء** ve **الدال** ve **الهمزة**: şeyin açılışındandır. “İşe **بدأتُ** ve **ابتدأتُ**” denir; **الابتداء**dan. Ve Allah Teâlâ **المبْدِئُ** ve **البادئُ**dir. Allah عزّ وجلّ dedi ki: ﴿إنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ ويُعِيدُ﴾ [البروج 13]; ve Teâlâ dedi ki: ﴿كَيْفَ بَدَأَ الخَلْقَ﴾ [العنكبوت 20]. Ve hayret verici işe **بَدِيٌّ** denir; sanki hayretinden dolayı onunla başlanır. **عَبيد** dedi:
* فلا بديٌّ ولا عجيبُ([18]) *
Ve efendiye **البَدْءُ** denir; çünkü onun zikriyle başlanır. Dedi ki:
تَرَى ثِنانا إذا ما جاء بَدْأَهُمُ *** وبدؤُهم إنْ أتانا كان ثُنيانا([19])
Ve dersin ki: “Bir yerden diğerine **أبدأْتُ**; **أُبدِئُ إبداءً**”; ondan başkasına çıktığında. Ve **البُدْأَة** nasiptir; bu da bundandır; çünkü nasip sahibi olan herkes, başkasından değil onun zikriyle başlanır; o, ona daha mühimdir. Şair dedi([20]):
فمَنحْتُ بُدْأَتَها رَقِيباً جانحِاً *** والنارُ تَلفحُ وَجْهَهُ بأُوارِها([21])
Ve **البُدُوءُ**, parmakların mafsallarıdır; tekili **بَدْءٌ**dür; **بَدْع** gibi. Ve ben, onun hemzelenmiş şeylerden olduğunu, aslının hemze olmadığını zannediyorum. Ancak **بُدُوءاً** diye adlandırıldı; çıkıntıları ve zuhurundan dolayı; o hâlde o, birinci bâbdandır.
Bu asıldan şâz olan ve neyin iştikakı olduğunu bilmediğim şeylerden: “**بُدِئَ**; o hâlde o **مبدوءٌ**dur” sözleridir; **جُدِرَ** veya **حُصِبَ** olduğunda. Şair dedi([22]):
وكأَنّما بُدِئَتْ ظَواهِرُ جِلدِه  *** ممّا يُصافِحُ من لهيبِ سِهامِها

(**بدح**) **الباء** ve **الدال** ve **الحاء**: tek bir asıldır; benzer dallar ona döndürülür; bundan sonrası ise bütünüyle başkasına hamledilmiştir yahut ondan بدل edilmiştir. Asla gelince: yumuşaklık, gevşeklik ve kolaylıktır. **الهُذَليّ** dedi([23]):
كأنَّ أتِيَّ السَّيْلِ مَدَّ عليهمُ *** إذا دفَعَتْهُ في البَدَاحِ الجَراشِعُ([24])
Sonra bundan, iri **البَادِن** kadın için **بَيْدَح** demeleri türetildi([25]). **الطرمّاح** dedi:
أغَارُ على نَفْسِي لسَلْمةَ خالِياً *** ولو عرَضَتْ لي كلُّ بَيضاءَ بَيْدَحِ([26])
**أبو سعيد** dedi: Kadınlardan **البَدْحاء**, **الرُّفْغ**u geniş olandır. Dedi:
* بَدْحَاء لا يَسْتُرُهُ فَخْذَاها *
“Kadın **بَدَحَتْ** [و] **تبدَّحَتْ**” denir; yürüyüşü güzel olduğunda. Şair dedi:
يَبْدَحْنَ في أَسْوُقٍ خُرْسٍ خَلاخِلها  *** مَشْيَ المِهارِ بماءٍ تَتَّقي الوَحَلا([27])
Bir başkası dedi:
يَتْبَعْنَ سَدْوَ رَسْلَةٍ تَبدَّحُ([28]) *** يقودُها هادٍ وعينٌ تَلْمَحُ
**تَبَدّح**: yayılıp genişledi. Bu bâbdan, **الخليل**in sözü: **البَدْح**, içinde gevşeklik olan bir şeyle vurmandır; nitekim bir **بِطِّيخة** alırsın da onunla bir insana **فَتَبْدَح** edersin. Ve dersin ki: onları **الكُرِينَ** ve nar ve benzeriyle boş yere oynayarak birbirlerine vururken gördüm. İşte bu asıl, bâbın dayanağıdır.
Diğer kelimelere gelince: “İş onu **بدحَه** etti” sözleridir; ancak o, **هاء**dan بدل edilmiş bir **حاء**dır; asıl **بدَهَهُ**dur. Ve “Şeyi **ابتدحت**” sözleri de böyledir; onu kendi tarafından başlattığında; aslında **ابتدَعْت** ve **اختلقْت**tır. Şair dedi:
يا أيُّها السّائلُ بالجَحْجاحِ *** لَفِي مُرَادٍ غَيْرَ ذِي ابتداحِ
Ve **البَدْح** da böyledir; insan onu yüklendiğinde yükü taşımaktan aciz kalmasıdır; ve devenin yükünü taşımaktan aczi de böyledir. Şair dedi:
وكاين بالمَعن مِن أغَرَّ سَمَيْدَعٍ *** إذا حُمِّل الأثْقالَ ليسَ ببادِح([29])
Bu, **العين**dendir; o da, zikri geçmiş olan **الإبداع**dır; yorulup bitap düştüğünde. Şu söyleyenin sözüne gelince([30]):
بالهَجر من شعثاءَ والـ *** ـحَبْلِ الذي قَطَعَتْهُ بَدْحَا
O, **الهاء**dandır; sanki onu **البديهة**den ansızın yakalamıştır; onun zikri geçti. **أبو عُبيدٍ**in “Onu sopayla **بَدَحْتُه**; yani onunla vurdum” sözünü nakletmesine gelince: o, “Onu nar ve benzeriyle **بدحْتُه**” sözlerine hamledilmiştir*; asıl odur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

#### Madde başı: بدو

ب د و
لقد بدوت يا فلان أي نزلت البادية وصرت بدوياً ومالك والبـداوة وتبـدى الحضـري‏.‏
ويقـال‏:‏ أيـن النـاس فتقـول‏:‏ قـد بـدوا أي خرجـوا إلـى البـدو‏.‏
وكانـت لهـم غنيمـات يبـدون إليهـا‏.‏
وفعـل كذا ثم بـدا لـه وبـدا لـه في هذا الأمر بداء وهو ذو بدوات‏.‏
وكلفني من بدواتك أي من حوائجك التي تبدو لك‏.‏
وركي مبد‏:‏ بارز ماؤه ونقيضه ركي غامد‏.‏

##### Türkçe

ب د و
Andolsun, ey falan, **بدوت**: yani çöle indin ve bedevî oldun; senin **البـداوة** ile ne işin var? Şehirli de **تبـدى** eder.
Ve denilir: İnsanlar nerede? dersin; o da: “Onlar **بدوا** ettiler” der; yani **البـدو**’ya çıktılar.
Onların, kendilerine doğru gittikleri küçük koyuncukları vardı; **يبـدون** onlara.
Şöyle yaptı, sonra ona **بـدا** oldu; ve bu işte ona bir **بداء** **بـدا** oldu; o, **بدوات** sahibi olandır.
Ve bana, senin **بدوات**’ından yükledi; yani sana görünen ihtiyaçlarından.
Ve **ركي مبد**: suyu belirgin ve berrak olan (kuyu); bunun karşıtı **ركي غامد**’dir.

#### Madde başı: بدي

ب د ي
باداه بارزه وكاشفت الرجل وباديته وجاليته بمعنًى‏.‏
وباد بين الرجلين‏:‏ قايس بينهما وباين‏.‏

##### Türkçe

ب د ي
**باداه**: onu ortaya çıkardı ve açığa vurdu. **وكاشفت الرجل**: adamla açıkça konuştu. **وباديته**: onunla yüz yüze geldim. **وجاليته**: onunla açıkça görüştüm; anlamca.

**وباد بين الرجلين**: iki adam arasında kıyas yaptı ve ayırdı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: بدو

* ب د ا * * بدا * الأمر من باب سما أي ظهر وقرئ ﴿الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴾ أي في ظاهر الرأي ومن همزه جعله من بدأت ومعناه أول الرأي وبدا القوم خرجوا إلى * بَادِيَتِهم * وبابه عدا و * بَدَا * له في هذا الأمر * بَدَاءٌ * بالمد أي نشأ له فيه رأي وهو ذو * بَدَواتٍ * و * البَدُوُ * * البَاديةُ * والنسبة اليه * بَدَوِيٌّ * وفي الحديث ﴿من بدا جفا﴾ أي من نزل البادية صار فيه جفاء الأعراب و * البَداوَةُ * بفتح الباء وكسرها الإقامة في البادية وهو ضد الحضارة قال ثعلب لا أعرف الفتح إلا عن أبي زيد وحده والنسبة إليها * بَدَاوِيٌّ * و * بَادَاهُ * بالعداوة جاهره بها و * تَبَدَّى * الرجل أقام بالبادية و * تَبادَى * تشبه بأهل البادية وأهل المدينة يقولون * بَدِينَا * بمعنى بدأنا

##### Türkçe

* ب د ا * * **بدا** * iş, **سما** بابındandır; yani ortaya çıktı. Ve okundu: ﴿**الذين هم أراذلنا بادي الرأي**﴾ yani görüşün zahirinde. Ve onu hemzeleyen, onu **بدأت**’den kıldı; ve onun manası: görüşün evveli. Ve **بدا القوم**: kavim, **بَادِيَتِهم**’lerine çıktı. Ve onun babı **عدا**’dır. Ve **بَدَا** ona bu işte **بَدَاءٌ** (med ile): yani onda kendisine bir görüş meydana geldi. Ve o, **بَدَواتٍ** sahibidir. Ve **البَدُوُ**: **البَاديةُ**. Ve ona nisbet: **بَدَوِيٌّ**. Ve hadiste: ﴿**من بدا جفا**﴾ yani kim **البادية**’ye iner ise, onda bedevîlerin kabalığı oldu. Ve **البَداوَةُ** (bâ’nın fethi ve kesri ile): **البادية**’de ikamet etmektir; ve o, حضارة’nın zıddıdır. Sa‘leb dedi: Ebû Zeyd’den yalnız başına olanın dışında fethi bilmiyorum. Ve ona nisbet: **بَدَاوِيٌّ**. Ve **بَادَاهُ** düşmanlık ile: onu onunla açıktan yaptı. Ve **تَبَدَّى** adam: **البادية**’de ikamet etti. Ve **تَبادَى**: **البادية** ehline benzedi. Ve şehir ehli derler: **بَدِينَا** “başladık” manasında.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: بدو

: ( و ( *!بَدَا ) الأَمْرُ *!يَبْدُو ( *!بَدْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وبُدُوّاً ) كقُعُودٍ ، وعليه اقْتَصَر الجَوْهرِيُّ ؛ ( *!وبَداءً ) ، كسَحابٍ ، ( *!وبَداءَةً ) كسَحابَةٍ ، ( *!وبُدُوّاً ) ، هكذا في النسخِ كقُعُود وفيه تكْرارٌ والصَّوابُ *!بَداً كما في المُحْكَم وعَزَاهُ إلى سِيْبَوَيْه : أَي ( ظَهَرَ .
( *!وأَبْدَيْتُه ) : أَظْهَرْتُه ؛ كما في الصِّحاحِ ، وفيه إشارَةٌ إلى أنَّه يَتَعدَّى بالهَمْزَةِ وهو مَشْهورٌ .
قالَ شيْخُنا : وقد قيلَ إنَّ الرّباعي يَتَعدَّى بعنْ ، فيكونُ لازِماً أَيْضاً كما قالَهُ ابنُ السيِّدِ في شرْحِ أَدَبِ الكَاتِبِ ، انتَهَى .
وفي الحدِيثِ : ( مَنْ *!يُبْد ِلنا صَفْحَتَه نُقِمْ عليه كتابَ اللَّهِ ) ، أَي مَنْ يُظْهِر لنا فِعْلَه الذي كانَ يخْفِيه أَقَمْنا عليه الحَدَّ .
( *!وبَداوَةُ الشَّيءِ : أَوَّلُ ما يَبْدُو منه ) ؛ هذه عن اللَّحْيانّي .
( *!وبادِي الرَّأْيِ : ظاهِرُهُ ) ، عن ثَعْلَب .
وأَنْتَ بادِيَ الرَّأْي تَفْعَلُ كذا ؛ حَكَاهُ اللَّحْيانيُّ بغيْرِ هَمْزٍ ،

مَعْناه أَنْتَ فيمَا بَدَا من الرَّأْي وظَهَرَ .
وقَوْلُه تعالى : ﴿هُم أَرَاذِلُنا *!بادِيَ الرَّأْي﴾ ، أَي في ظاهِرِ الرَّأْي ؛ كما في الصِّحاحُ ؛ قَرَأَ أَبو عَمْرو وَحْدُه : بادِيءَ الرَّأْي بالهَمْزِ ، وسائِرُ القرَّاءِ قرأوا بادِيَ بغَيْرِ هَمْزٍ .
وقالَ الفرَّاءُ : لا يُهْمَز بادِيَ الرَّأْي لأنَّ المعْنَى فيمَا يَظْهرُ لنا *!ويَبْدُو .
وقالَ ابنُ سِيدَه : ولو أَرادَ ابْتِداءَ الرَّأْي فهَمَز كانَ صَواباً .
وقالَ الزَّجَّاجُ : نصبَ بادِيَ الرَّأْي على اتَّبَعُوك في ظاهِرِ الرَّأْي وباطِنُهم على خِلافِ ذلِكَ ، ويَجوزُ أَنْ يكونَ اتَّبَعُوكَ في ظاهِرِ الرَّأْي ولم يَتَدَبَّروا ما قلتَ ولم يَتَدَبَّروا فيه .
وقالَ الجَوْهرِيُّ : مَنْ هَمَزَه جَعَلَهُ مِن بَدَأْتُ مَعْناه أَوَّلَ الرَّأْي .
( *!وبَدَا له في ) هذا ( الأَمْرِ *!بَدْواً ) ، بالفتْحِ ، ( وبَدَاءً ) ، كسَحابٍ ، ( *!وبَداةً ) ، كحَصَاةٍ ؛ وفي المُحْكَم : بَدَا له في الأَمْرِ بَدْواً *!وبَدْأً *!وبَدَاءً ؛ وفي الصِّحاحِ : *!بَداءً مَمْدود ؛ أي ( نَشَأَ له فيه رَأْيٌ ) .
قالَ ابنُ بَرِّي : بَداءٌ ، بالرَّفْعِ ، لأنَّه الفاعِلُ وتَفْسِيره بنَشَأَ له فيه رَأْيٌ يدلّك على ذلِكَ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ ، وهو الشَّماخُ ، أَنْشَدَه ابنُ سِيدَه :
لَعَلَّك والمَوْعُودُ حقٌّ وفاؤُه
بَدا لكَ في تلْكَ القَلُوص بَداءُوقالَ سِيْبَوَيْه في قَوْلِه ، عزَّ وجلَّ : { ثم *!بَدَا لهُم مِن بَعْد ما رأَوا

الآياتِ ليَسْجُنُنَّه } ؛ أَرادَ بَدَالهُم بَداءٌ ، وقالوا ليَسْجُنَنَّه ، ذهَبَ إلى أنَّ مَوْضِعَ ليَسْجُنُنَّه لا يكونُ فاعِلَ بَدَا لأنَّه جُمْلةٌ والفاعِلُ لا يكونُ جُمْلة .
وقالَ الأزْهرِيُّ : يقالُ بَدَا لي بَدَا أَي تَغَيَّر رَأْيي عمَّا كانَ عليه .
وقالَ الفرَّاءُ : بَدَا لي بَداءٌ ظَهَرَ لي رَأْيٌ آخَرُ ، وأَنْشَدَ :
لو على العَهْدِ لم يَخُنه لَدُمْنا
ثم لم *!يَبْدُ لي سواه بَدَاءُ ( وهو ذُو *!بَدَواتِ ) ، كما في الصِّحاحِ .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : وكانتِ العَرَبُ تَمدَح بهذه اللفْظَةِ فيقولونَ للرَّجُلِ الحازِمِ : ذُو بَدَواتٍ ، أَي ذُو آراءٍ تَظْهرُ له فيختارُ بعضاً ويُسْقطُ بعضاً ؛ أَنْشَدَ الفرَّاءُ :
من أَمْرِ ذِي بَدَواتٍ مَا يَزالُ له
بَزْلاءُ يَعْيا بها الجَثَّامَةُ اللُّبَدُقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : قُوْلُهم أَبو *!البَدَواتِ ، مَعْناه أَبو الآراءِ التي تَظْهَرُ له ، واحِدُها *!بَدَاةٌ ، كقَطاةٍ وقَطَواتٍ .
( وفَعَلَه بادِيَ *!بَدِيَ ) ، كغَنِيَ ، غَيْر مَهْمُوز ، ( *!وبادِيَ *!بَدٍ ؛
( و ) حَكَى سِيْبَوَيْه : ( بادِيَ *!بَداً ) ، وقالَ : لا ينوَّنُ ولا يَمْنَعُ القياسُ تَنْوينَه .
وقالَ الفرَّاءُ : يقالُ : افْعَلْ ذلِكَ *!بادِيَ *!بَدِي ، كقَوْلِكَ أَوَّل شيءٍ ، وكَذلِكَ بَدْأَةَ ذِي بَدِيَ ، قالَ : ومِنْ كَلامِ العَرَبِ بادِيَ بَدِيَ

بهذا المَعْنى إلاَّ أَنَّه لم يهمزْ ، وأَنْشَدَ :
أَضْحَى لِخالي شَبَهِي بادِي بَدِي
وصارَ للفَحْلِ لِساني ويَدِيأَرادَ به : ظاهِري في الشَّبَه لِخالي .
وقالَ الزَّجاجُ : معْنَى البَيْتِ خَرَجْتُ عن شرْخِ الشَّبابِ إلى حدَ الكُهُولةِ التي مَعَها الرَّأْيُ والحِجَا ، فصرْتُ كالفُحُولةِ التي بها يَقَعُ الاخْتِيارُ ولها بالفضْلِ تُكْثَر الأوْصافُ .
وقالَ الجَوْهرِيُّ : افْعَلْ ذلِكَ بادِيَ بَدٍ وبادِيَ بَدِيَ ، أَي أَوَّلاً ، و ( أَصْلُها الهَمْزُ ، ) وإنَّما ترك لكثْرَةِ الاسْتِعْمالِ ؛ ( و ) قد ( ذُكِرَتْ بِلُغاتِها ) هناك .
( ويَحْيَى بنُ أَيُّوبَ بنُ بادِي ) التَّجِيبيُّ العَلاَّفُ عن سعيدِ بنِ أَبي مَرْيَم ؛ ( وأَحمدُ بنُ عليِّ بنِ *!البادِي ) عن دعلج ، وعنه الخَطِيبُ ، وقد سُئِل منه عن هذا النَّسَبِ فقالَ : وُلدْتُ أَنا وأَخي تَوأَماً وخَرَجْتُ أَوَّلاً فسُمِّيت البادِي ؛ هكذا ذَكَرَه الأميرُ قالَ : ووَجَدْتُ خطَّه وقد نَسَبَ نَفْسَه فقالَ : البادِي بالياءِ ، وهذا يدلُّ على صحَّةِ الحِكَايَةِ وثبتني فيه الأَنْصارِي ، فعلى هذا لا يُقالُ فيه ابنُ البادِي ، فالأَوْلى حَذْف لَفْظِ الابن .
( ولا تَقُل البادَا ) ، نبَّه عليه الذهبيُّ . وقالَ الأميرُ : العامَّةُ تَقَولُ فيه : ابنُ البادِ ؛ ( مُحدِّثانِ ) .
( وفاتَهُ :
( أَبو البَرَكاتِ طلحةُ بنُ أَحمدَ بنِ بَادِي العاقُولي تَفَقَّه على الفرَّاء ، ذَكَرَه ابنُ نُقْطَةَ ، اسْتَدْركَه الحافِظُ على الذهبيِّ .

( *!والبَدْوُ *!والبادِيَةُ *!والباداةُ ؛ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ *!والبَداةُ كما في المُحْكَم ؛ ( *!والبَداوةُ : خِلافُ الحَضَر ) .
( قيلَ : سُمِّيَت *!البادِيَة *!بادِيَةً لبرُوزِها وظُهورِها ، وقيلَ للبَرِّيَّةِ بادِيَةٌ لكونِها ظَاهِرَةً بارِزَةً .
وشاهِدُ البَدْوِ قَوْلُه تعالى : ﴿وجاءَ بكُم مِن *!البَدْوِ﴾ أَي البادِيَة .
قالَ شيْخُنا : البَدْوُ ممَّا أُطْلِقَ على المَصْدَر ومَكانِ البَدْوِ والمُتَّصِفِينَ *!بالبَدَاوَةِ ، انتَهَى .
وقالَ اللَّيْثُ : البادِيَةُ اسمٌ للأَرضِ التي لا حَضَرَ فيها ، وإذا خَرَجَ الناسُ مِن الحَضَرِ إلى المَراعِي في الصَّحارِي قيلَ : بَدَوْا ، والاسمُ البَدْوُ .
وقالَ الأَزْهرِيُّ : البادِيَةُ خِلافُ الحاضِرَةِ ، والحاضِرَةُ القوْمُ الذينَ يَحْضُرونَ المِياهَ ويَنْزلونَ عليها في حَمْراءِ القَيْظِ ، فإذا بَرَدَ الزَّمانُ ظَعَنُوا عن أَعْدادِ المِياهِ وبَدَوْا طَلَباً للقُرْبِ مِن الكَلإِ ، فالقَوْم حينَئِذٍ بادِيَةٌ بَعْدَ ما كانوا حاضِرَةً . ويقالُ لهذه المَواضِع التي يَبْتَدِي إليها *!البادُونَ بادِيَةٌ أَيْضاً ، وهي *!البَوادِي ، والقَوْم أَيْضاً *!بَوادٍ .
وفي الصِّحاحِ : البَدَاوَةُ الإقامَةُ في البادِيَةِ ، يُفْتَحُ ويُكْسَرُ ، وهو خِلافُ الحضارَةِ .
قالَ ثَعْلَب : لا أَعْرِفُ *!البَدَاوَة بالفتْحِ ، إلاَّ عن أَبي زيْدٍ وَحْدِه ، انتَهَى .
وقالَ الأَصْمعيُّ : هي البِدَاوَةُ والحَضارَة ، بكسْرِ الباءِ وفتْحِ الحاءِ ؛ وأَنْشَدَ :
فمَنْ تَكُنِ الحَضارَةُ أَعْجَبَتْهفأَيّ رجالِ بادِيَةٍ تَرانا ؟

وقالَ أَبو زيْدٍ : بعكْسِ ذلِكَ .
وفي الحدِيثِ : ( أَرادَ البَدَاوَةَ مَرَّة ) أَي الخُروجَ إلى البادِيَةِ ، رُوِي بفتحِ الباءِ وبكَسْرِها .
قُلْتُ : وحَكَى جماعَةٌ فيه الضمَّ وهو غَيْرُ مَعْروفٍ .
قالَ شيْخُنا : وإن صحَّ كانَ مُثَلَّثاً ، وبه تَعْلم ما في سِياقِ المصنِّفِ مِنَ القُصُورِ .
( *!وتَبَدَّى ) الرَّجُلُ : ( أَقامَ بها ) ، أَي *!بالبادِيَةِ .
( *!وتَبادَى : تَشَبَّه بأَهْلِها ؛ والنِّسْبَةُ ) إلى البَداوَةِ ، بالفتْحِ على رأْيِ أَبي زيْدٍ ، بالكَسْرِ على رأْيِ الأصْمعيّ : ( *!بَداوِيٌّ ، كسَخاويِّ ، *!وبِدَاوِيٌّ ، بالكِسْرِ ) . ) ولو قالَ : ويُكْسَرُ كانَ أَخْصَر .
وقالَ شيْخُنا : قَوْلُه كسَخَاوِيّ مُسْتدركٌ ، فإنَّ قَوْلَه بالكَسْر يُغْنِي عنه . قالَ : ثم إنَّ هذا إنَّما يَتَمَشَّى على رأَي أَبي زيْدٍ الذي ضَبَطَه بالفتْحِ ، وأَمَّا على رأْيِ غيرِهِ فإنَّه بالكَسْرِ .
وقالَ ثَعْلَب : وهو الفَصِيحُ فالصَّوابُ أَنْ يقولَ : والنِّسْبَة بِدَاوِيٌّ ويُفْتَحُ انتهَىَ .
قالَ ابنُ سِيدَه : *!البَداوِيُّ ، بالفتْحِ والكَسْرِ ، نسْبَتانِ على القِياس إلى البَداوَةِ *!والبِدَاوَة ، فإنْ قُلْت *!البَداوِيَّ قد يكونُ مَنْسوباً إلى البَدْوِ والبادِيَةِ فيكونُ نادِراً ، قُلْتُ : إذا أَمْكَن في الشيءِ المَنْسوبِ أَن يكونَ قِياساً شاذّاً كان حَمْله على القياسِ أَوْلى لأنَّ القِياسَ أَشْيَع وأَوْسَع .
( و ) النِّسْبَةُ إلى البَدْوِ : ( *!بَدَوِيٌّ ، محرَّكةً ) ، وهي ( نادِرَةٌ .
( قالَ التَّبْريزِي : كأَنَّه على غيرِ قياسٍ ، لأنَّ القياسَ سكونُ الدالِ ؛ قالَ : والنَّسَبُ يَجِيءُ فيه أَشْياء على هذا النَّحْو مِن ذلِكَ

قَوْلهم : فَرَسٌ رضويةٌ مَنْسوبَةٌ إلى رَضويّ والقياسُ رضوية .
قُلْتُ : وقد جاءَ ذلِكَ في الحدِيثِ : ( لا تَجوزُ شهادَةُ بَدَوِيَ على صاحِبِ قَرْيَةٍ ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : وإنَّما كَرِهَ ذلِكَ لمَا في *!البَدَوِيِّ مِن الجفَاءِ في الدِّين والجَهالَةِ بأَحْكامِ الشَّرْعِ ولأنَّهم في الغالِبِ لا يَضْبِطُون الشَّهادَةَ على وَجْهِها ؛ قالَ : وإليه ذَهَبَ مالِك ، والناسُ على خِلافِه .
( *!وبَدَا القَوْمُ بَداً ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ *!بَدْواً ، كما هو نصُّ الصِّحاحِ ومثَّلَه يَقْتُلُ قَتْلاً ؛ ( خَرَجُوا إلى البادِيَةِ ؛ ) ومنه الحدِيثُ : مَنْ *!بَدَا جَفاً ، أَي مَنْ نَزَلَ البادِيَةَ صارَ فيه جَفَاءُ الأعْرابِ ، كما في الصِّحاحِ .
وفي حدِيث آخر : ( كان إذا اهْتَمَّ لشيءٍ بَدَا ) ، أَي خَرَجَ إلى البَدْوِ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : يُشْبِهُ أَنْ يكونَ يَفْعَل ذلِكَ ليَبْعُدَ عن الناسِ ويَخْلُو بنَفْسِه ؛ ومنه الحدِيثُ : ( كان *!يَبْدُو إلى هذه التِّلاعِ ) .
وفي حدِيثِ الدّعاءِ : فإنَّ جارَ *!البادِي يَتَحَوَّلُ ؛ وهو الذي يكونُ في البادِيَةِ ومَسْكَنَهُ المَضارِبُ والخِيامُ ، وهو غَيْرُ مُقيِم في مَوْضِعِه بِخلافِ جارِ المُقامِ في المدر ؛ ويُرْوى النادِي ، بالنونِ .
وفي الحدِيثِ : ( لا يَبِعْ حاضِرٌ *!لبادٍ ) .
وقَوْلُه تعالى : ﴿يَوَدُّوا لو أَنَّهم *!بادُونَ في الأَعْرابِ﴾ أي وَدّوا أنَّهم في البادِيَةِ .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : إنَّما يكونُ ذلِكَ في ربِيعِهم ، وإلاَّ فهُم حُضَّارٌ على مِياهِهم .
( وقَوْمٌ *!بُدىً ) ، كهُدىً ، ( *!وبُدّىً ) ،

كغُزّى : ( *!بادُونَ ) ، أَي هُما جَمْعا بادٍ .
( *!وبَدْوَتَا الوادِي : جانِباهُ ؛ ) عن أَبي حنيفَةَ .
( *!والبَدَا ، مَقْصوراً ، السَّلْحُ ) ، وهو ما يَخْرجُ مِن دُبرِ الرَّجُلِ .
( *!وبَدَا ) الرَّجُلُ : ( أَنْجَى فَظَهَرَ نَجْوُهُ من دُبُرِهِ ، *!كأَبْدَى ) ، فهو مُبْدٍ ، لأنَّه إذا أَحْدَثَ بَرَزَ مِن البيوتِ ، ولذا قيل له : المُتَبَرِّزُ أَيْضاً ، وهو كِنايَةٌ .
( وبَدَا الإنْسانُ ) ، مَقْصوراً : ( مَفْصِلُهُ ، ج *!أَبْداءٌ ) .
( وقالَ أَبو عَمْرو : *!الأَبْداءُ المَفاصِلُ ، واحِدُها *!بَداً ، *!وبُدْءٌ ، بالضمِّ مَهْموزاً ، وجَمْعُه بُدُوءٌ ، بالضمِّ كقُعُودٍ .
( *!والبَدِيُّ ، كرَضِيَ ، ووادِي *!البَدِيِّ ) ، كرَضِيَ أَيْضاً ، ( *!وبَدْوَةُ وبَدَا ودارَةُ *!بَدْوَتَيْنِ : مَواضِعُ ) . ) أَمَّا الأوَّل : فقَرْيةٌ مِن قُرَى هَجَر بينَ الزّرائبِ والحَوْضَتَيْنِ ؛ قالَ لبيدٌ :
جَعَلْنَ حراجَ القُرْنَتَيْنِ وعالِجاً
يميناً ونَكَّبْنَ البَدِيِّ شمالياوأَمَّا الثَّاني : فوادٍ لبَني عامِرٍ بنَجْدٍ ؛ ومنه قَوْلُ امْرىءِ القَيْسِ :
فوادِي البَدِيِّ فانتحى لا ريض وأَمَّا الثَّالِثُ : فجبَلٌ لبَني العَجْلانِ بنَجْدٍ ؛ قالَ عامِرُ بنُ الطّفَيْل :
فلا وأَبِيك لا أَنْسَى خَلِيلي
*!ببَدْوَة ما تَحَرَّكتِ الرِّياحُ

وقالَ ابنُ مُقْبِل :
أَلا يا لقومي بالدِّيار ببَدْوَة
وأنَّى مراحُ المَرْءِ والشَّيْبُ شامِلوأَمَّا الرابِعُ : فوادٍ قُرْبَ أَيْلَةَ مِن ساحِلِ البَحْرِ ؛ وقيلَ : *!بوادِي القُرَى ؛ وقيلَ : بوادِي عُذْرَةَ قُرْبَ الشأمِ ، كانَ به مَنْزلُ عليِّ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عبّاسٍ وأَوْلادِه ؛ قالَ الشاعِرُ :
وأَنْتِ التي حَبَّبتِ شَغْباً إلى بَداً
إليَّ وأَوْطاني بِلادٌ سِواهُمَاحَلَلْتِ بهذا حَلَّة ثم حَلَّةً
بهذا فطَابَ الوَادِيانِ كِلاهُماوأَمَّا الخامِسُ : فهُما هضْبتان لبَني ربيعَةَ بنِ عقيل بَيْنهما ماءٌ .
( *!وبادَى ) فُلانٌ ( بالعداوَةِ : جاهَزَ ) بها ، ( *!كتَبادَى ؛ ) نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( *!والبَداةُ ) ، كقَطاةٍ :
( الكَمْأَةُ . ( وبَدَأَتْ ، وقد بَدِيَتِ الأرضُ فيهما ، كرَضِيَتْ ) : ) أَنْبَتَتْها أَو كَثُرَتْ فيها .
( *!وبادِيَةُ بنتُ غَيْلانَ الثَّقَفِيَّةُ ) التي قالَ عنها هيت المُخَنَّث : تُقْبِلُ بأَرْبَعٍ وتُدْبِرُ بثمانٍ ، ( صَحابيَّةٌ ) تَزَوَّجها عبدُ الرحمنِ بنُ عَوْفٍ ، وأَبُوها أسْلَم وتَحْتَه عَشْر نِسْوةٍ ؛ ( أَو هي ) بادِنَةُ ( بنونٍ بَعْدَ الَّدالِ ) ، وصَحَّحَه غيرُ واحِدٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!البَدَوَاتُ *!والبَدَاءاتُ : الحَوائِجُ التي *!تَبْدُو لَكَ .
*!وبَدَاءاتُ العَوارِضِ : ما *!يَبْدُو منها ، واحِدُها بَداءَةٌ ، كسَحابَةٍ .
*!وبَدّاهُ *!تَبْدِيةً : أَظْهَرَه ؛ ومنه حدِيثُ سَلَمَة بن الأكْوَع : ( ومعي فرسُ أَبي

طلحةَ *!أُبَدِّيه مع الإِبلِ ، أَي أُبْرزُه معها إلى مَوْضِعِ الكَلأِ .
*!وبَادَى الناسَ بأَمْرِهِ : أَظْهَرَه لهُم .
وفي حدِيثِ البُخارِي في قصَّةِ الأقْرعِ والأبْرصِ والأعْمى : ( *!بَدَا اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ ، أَن يَقْتلَهم ) ، أَي قَضَى بذلِكَ قالَ ابنُ الأثيرِ : وهو معْنَى *!البَدَاء ، هنا لأنَّ القَضاءَ سابِقٌ .
*!والبداءُ : اسْتِصْوابُ شيءٍ عُلِمَ بَعْدَ أَن لم يُعْلم ، وذلِك على اللَّهِ غير جائِزٍ .
وقالَ السَّهيليّ في الرَّوضِ : والنَّسْخ للحُكْمِ ليسَ *!ببداءٍ كما تَوهَّمَه الجَهَلةُ مِن الرَّافضَةِ واليهود وإنَّما هو تَبْديلُ حُكْمٍ بحُكْم يقدّرُ قَدْرَه وعِلْم قد تَمَّ عِلْمَهُ ، قالَ : وقد يَجوزُ أنْ يقالَ : بَدَا له أنْ يَفْعَلَ كذا ، ويكونُ مَعْناه أَرادَ ، وبه فسّر حدِيثَ البُخارِي ، وهذا مِن المجازِ الذي لا سَبِيلَ إلى إطْلاقِه إلاَّ باذْنٍ مِن صاحِبِ الشَّرْعِ .
*!وبَدانِي بكذا *!يَبْدوني : كَبَدَأَني .
قالَ الجَوْهرِيُّ : ورُبَّما جَعَلُوا *!بادِيَ *!بَدِيَ اسْماً للداهِيَةِ ؛ كما قالَ أَبو نُخَيْلة :
وقد عَلَتْني ذُرْأَةٌ بادِي بَدِي
ورَثِيةٌ تَنْهَضُ بالتَّشَدُّدِ وصار للفَحْلِ لساني ويدِي قالَ : وهُما اسْمانِ جُعِلا اسماً واحداً مثْلُ مَعْدي كرب ، وقالي قَلا .
*!والبَدِيُّ ، كغَنِيَ : الأوَّلُ ؛ ومنه قَوْلُ سعدٍ في يَوْم الشَّوْرى : الحمْدُ للَّهِ *!بَدِيّاً .
والبَدِيُّ أَيْضاً : البادِيَةُ ؛ وبه فُسِّرَ

قَوْلُ لبيدٍ :
غُلْبٌ تَشَذَّرَ بالدّخُولِ كأَنَّها
جن *!البَدِيِّ رَواسِيا أَقْدامهاوالبَدِيُّ أَيْضاً : البِئْرُ التي ليسَتْ بعادِيَةٍ ، تُرِكَ فيها الهَمْزُ في أَكْثَرِ كَلامِهم ، وقد ذُكِرَ في الهَمْزةِ .
ويقالُ : *!أَبْدَيْتَ في مَنْطقِكَ : أَي جُرْتَ مثْلَ أَعْدَيْتَ ؛ ومنه قَوْلهم : السُّلْطان وذُو *!بَدَوانٍ ، بالتَّحْرِيك فيهما ؛ كما في الصِّحاحِ .
قُلْتُ : وفي الحدِيثِ : السُّلْطانُ ذُو عَدَوان وذُو بَدَوانٍ ) ؛ أَي لا يزالُ يَبْدُو له رأْيٌ جَديدٌ .
والبادِيَةُ : القومُ *!البادُونَ خِلافُ الحاضِرَةِ كالبَدْوِ .
*!والمَبْدَى : خِلافُ المَحْضَر ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : *!المبَادِي : هي المَناجِعُ خِلافُ المَحاضِرِ .
وقومٌ *!بُدَّاءٌ، كرُمَّانٍ : *!بادُونَ ؛ قالَ الشاعِرُ :
بحَضْرِيَ شَاقَه *!بُدَّاؤُه
لم تُلْهِهِ السُّوقُ ولا كلاؤُهوقد يكونُ البَدْوُ اسمَ جَمْعٍ *!لبادٍ كركْبٍ ورَاكِبٍ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُ ابنِ أَحْمر :
جَزَى اللَّهُ قومي بالأُبُلَّةِ نُصْرَةً
*!وبَدْواً لهم حَوْلَ الفِراضِ وحُضَّرَا*!والبَدِيَّةُ ، كغَنِيَّة : ماءَةٌ على مَرْحَلَتَيْنِ من حَلَب بَيْنها وبينَ سلمية ؛ قالَ المُتَنَبيِّ :
وأَمْسَتْ *!بالبَدِيَّةِ شَفْرَتاه
وأَمْسَى خَلْفَ قائِمِهِ الخَبَارُوالبادِيَةُ : قُرى باليَمامَةِ .

*!والبِدَاءُ ، بالكسْرِ : لُغَةٌ في الفداءِ *!وتَبدَّى .
تَفَدَّى ، هكذا يَنْطقُ به عامَّةُ عَرَبِ اليَمَنِ .
*!والمبادَاةُ : المُبارَزَةُ والمُكاشَفَةُ .
*!وبادَى بَيْنهما : قايَسَ ؛ كما في الأساسِ .

##### Türkçe

: ( ve ( **بَدَا** ) iş ( **يَبْدُو** ) ( **بَدْواً** ) ile, fetih ile; ( **وبُدُوّاً** ) da, **قُعُودٍ** gibi; ve Cevherî bununla yetindi; ( **وبَداءً** ) da, **سَحابٍ** gibi; ( **وبَداءَةً** ) da, **سَحابَةٍ** gibi; ( **وبُدُوّاً** ) da; nüshalarda böylece **قُعُود** gibi (gelmiştir) ve onda tekrar vardır; doğrusu **بَداً**’dır, **المُحْكَم**’de olduğu gibi; ve onu Sîbeveyh’e nisbet etti: yani ( ortaya çıktı ).

( **وأَبْدَيْتُه** ): onu ortaya çıkardım; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; onda, hemze ile geçişli olduğuna işaret vardır ve o meşhurdur.

Şeyhimiz dedi: Dörtlü (fiil)in **عن** ile geçişli olduğu da söylenmiştir; böylece, İbnü’s-Seyyid’in **شرحِ أَدَبِ الكَاتِبِ**’de söylediği gibi, lâzım da olur; bitti.

Hadiste: ( Kim bize yüzünü ( **يُبْد** ) ederse, ona Allah’ın kitabını uygularız ); yani, kim bize gizlediği fiilini izhar ederse, ona haddi ikame ederiz.

( **وبَداوَةُ الشَّيءِ : أَوَّلُ ما يَبْدُو منه** ); bu, Lahyânî’dendir.

( **وبادِي الرَّأْيِ : ظاهِرُهُ** ), Sa‘leb’den.

Ve sen **بادِيَ الرَّأْي** şöyle şöyle yaparsın; Lahyânî bunu hemzesiz hikâye etti,

mânâsı: sen, görüşten ortaya çıkan ve beliren şeydesin.

Ve O’nun, yüce, sözü: ﴿onlar bizim en aşağılarımızdır, **بادِيَ الرَّأْي**﴾, yani görüşün zahirinde; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; Ebû ‘Amr tek başına hemze ile **بادِيءَ الرَّأْي** okudu; diğer kurrâ hemzesiz **بادِيَ** okudular.

Ferrâ dedi: **بادِيَ الرَّأْي** hemzelenmez; çünkü mânâ, bize zahir olan ve ( **ويَبْدُو** ) beliren şeydedir.

İbn Sîde dedi: Eğer görüşün başlangıcını murad etseydi, hemze yapması doğru olurdu.

Zeccâc dedi: **بادِيَ الرَّأْي**’i, “zahir görüşte sana uydular, bâtınları bunun hilâfınadır” mânâsı üzere nasb etti; ve caizdir ki “zahir görüşte sana uydular ve senin söylediğini tedebbür etmediler ve onda tedebbür etmediler” (mânâsı) olsun.

Cevherî dedi: Kim onu hemzelerse, onu **بَدَأْتُ**’tan kılar; mânâsı: görüşün evveli.

( ve ona bu işte ( **بَدَا له في** ) ( **الأَمْرِ بَدْواً** ) ile, fetih ile; ( **وبَدَاءً** ) da, **سَحابٍ** gibi; ( **وبَداةً** ) da, **حَصَاةٍ** gibi; **المُحْكَم**’de: ona işte **بَدْواً** ve **بَدْأً** ve **بَدَاءً** belirdi; **الصِّحاح**’ta: **بَداءً** memdûd; yani ( onda ona bir görüş doğdu ).

İbn Berrî dedi: **بَداءٌ**, ref‘ ile; çünkü o fâildir; ve onun “onda ona bir görüş doğdu” ile tefsiri sana bunu gösterir; ondan şairin sözü; o Şemmâh’tır; İbn Sîde onu inşâd etti:
لَعَلَّك والمَوْعُودُ حقٌّ وفاؤُه
بَدا لكَ في تلْكَ القَلُوص بَداءُ

Sîbeveyh, azze ve celle, şu sözünde: ﴿sonra onlara, âyetleri gördükten sonra, ( **بَدَا** ) oldu ki onu mutlaka hapse atsınlar﴾; “onlara bir **بَداءٌ** belirdi”yi murad etti; ve “onu mutlaka hapse atsınlar” dediler; **ليَسْجُنُنَّه**’nin mevkiinin **بَدَا**’nın fâili olmayacağına gitti; çünkü o bir cümledir ve fâil cümle olmaz.

Ezherî dedi: **بَدَا لي بَدَا** denir; yani görüşüm, üzerinde bulunduğu şeyden değişti.

Ferrâ dedi: **بَدَا لي بَداءٌ**: bana başka bir görüş zahir oldu; ve inşâd etti:
لو على العَهْدِ لم يَخُنه لَدُمْنا
ثم لم يَبْدُ لي سواه بَدَاءُ

( ve o, **ذُو بَدَواتِ**’tır ), **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

İbn Düreyd dedi: Araplar bu lafızla medhederlerdi; tedbirli adama: **ذُو بَدَواتٍ** derlerdi; yani kendisine zahir olan görüşlerin sahibi; bir kısmını seçer, bir kısmını düşürür; Ferrâ inşâd etti:
من أَمْرِ ذِي بَدَواتٍ مَا يَزالُ له
بَزْلاءُ يَعْيا بها الجَثَّامَةُ اللُّبَدُ

İbn Düreyd dedi: Onların “**أَبو البَدَواتِ**” sözü: mânâsı, kendisine zahir olan görüşlerin babasıdır; onun bir teki **بَدَاةٌ**’dır; **قَطاةٍ** ve **قَطَواتٍ** gibi.

( ve onu **بادِيَ بَدِيَ** yaptı ), **غَنِيَ** gibi, hemzesiz; ( ve **بادِيَ بَدٍ**;

( ve ) Sîbeveyh hikâye etti: ( **بادِيَ بَداً** ), ve dedi: tenvinlenmez; kıyas da onun tenvinlenmesini engellemez.

Ferrâ dedi: denir ki: bunu yap, **بادِيَ بَدِي**; “ilk şey” demen gibi; ve yine **بَدْأَةَ ذِي بَدِيَ**; dedi: Arap kelâmından, bu mânâ ile **بادِيَ بَدِيَ** (vardır); ancak hemzelenmemiştir; ve inşâd etti:
أَضْحَى لِخالي شَبَهِي بادِي بَدِي
وصارَ للفَحْلِ لِساني ويَدِي

Bununla murad etti: dayıma benzerlikte zahirim.

Zeccâc dedi: Beytin mânâsı: gençliğin başlangıcından, beraberinde görüş ve akıl bulunan olgunluk haddine çıktım; böylece, kendisiyle seçimin vuku bulduğu ve faziletle vasıfların çoğaltıldığı erkeklik gibi oldum.

Cevherî dedi: bunu yap, **بادِيَ بَدٍ** ve **بادِيَ بَدِيَ**; yani evvelâ; ( aslı hemzedir ); ancak çok kullanım sebebiyle terk edildi; ( ve ) onun lügatleri orada zikredilmiştir.

( ve Yahyâ b. Eyyûb b. **بادِي** et-Tecîbî el-‘Allâf, Sa‘îd b. Ebî Meryem’den; ( ve Ahmed b. Ali b. **البادِي** ), Da‘lec’ten; ondan Hatîb (rivayet etti); ve bu neseb hakkında ondan soruldu; dedi ki: Ben ve kardeşim ikiz doğduk; ben önce çıktım, bu yüzden **البادِي** diye adlandırıldım; emir onu böyle zikretti; dedi ki: hattını buldum; kendini nisbet etti ve dedi ki: **البادِي** yâ ile; bu, hikâyenin sıhhatine delâlet eder; Ensârî beni bunda tesbit etti; buna göre onda “İbnü’l-**البادِي**” denmez; evlâ olan, “ibn” lafzının hazfıdır.

( ve **البادَا** deme ), Zehebî buna dikkat çekti. Emir dedi: avam onda “İbnü’l-**البادِ**” der; ( iki muhaddis ).

( ve onun vefatı:
( Ebû’l-Berekât Talha b. Ahmed b. Bâdî el-‘Âkûlî, Ferrâ’ya fıkıh tahsil etti; İbn Nukta onu zikretti; hâfız, Zehebî’ye karşı onu istidrâk etti.

( **والبَدْوُ** **والبادِيَةُ** **والباداةُ** ؛ ) nüshalarda böyledir; doğrusu **والبَداةُ**’dur, **المُحْكَم**’de olduğu gibi; ( **والبَداوةُ** : **خِلافُ الحَضَر** ) .
( denildi: **البادِيَة**’ye, belirginleşmesi ve görünmesi sebebiyle **بادِيَةً** adı verildi; ve denildi ki: **البَرِّيَّة**’ye, açık ve belirgin olması sebebiyle **بادِيَةٌ** (denir).
**البَدْوِ**’ün şahidi, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وجاءَ بكُم مِن **البَدْوِ**﴾ yani **البادِيَة**.
Şeyhimiz dedi: **البَدْوُ**, mastara, **البَدْوِ**’ün mekânına ve **بالبَدَاوَةِ** ile nitelenenlere ıtlak olunmuş şeylerdendir; bitti.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **البادِيَةُ**, içinde **حَضَر** bulunmayan yerin adıdır; insanlar **الحَضَرِ**’den **الصَّحارِي**’deki otlaklara çıktıklarında “**بَدَوْا**” denir; isim **البَدْوُ**’dur.
Ve **الأَزْهرِيُّ** dedi: **البادِيَةُ**, **الحاضِرَةِ**’nin zıddıdır; **الحاضِرَةُ** ise suları hazır bulunan ve kızgın yaz sıcağında onların üzerine konan kavimdir; zaman soğuduğunda suların çevrelerinden göçerler ve otlağa yakınlık talebiyle **بَدَوْا** ederler; kavim o vakit, daha önce **حاضِرَةً** iken **بادِيَةٌ** olur. Ve **البادُونَ**’un yöneldiği bu yerlere de **بادِيَةٌ** denir; bunlar **البَوادِي**’dir; kavim de **بَوادٍ**’dır.
**الصِّحاحِ**’ta: **البَدَاوَةُ**, **البادِيَةِ**’de ikamettir; fetha ile de kesra ile de (okunur); o, **الحضارَةِ**’nin zıddıdır.
**ثَعْلَب** dedi: fetha ile **البَدَاوَة**’yi, yalnız **أَبي زيْدٍ**’den başka tanımıyorum; bitti.
Ve **الأَصْمعيُّ** dedi: o, **البِدَاوَةُ** ve **الحَضارَة**’dir; **الباءِ**’nin kesrası ve **الحاءِ**’nin fethası ile; ve inşad etti:
فمَنْ تَكُنِ الحَضارَةُ أَعْجَبَتْهفأَيّ رجالِ بادِيَةٍ تَرانا ؟

Ve **أَبو زيْدٍ** dedi: bunun tersidir.
Hadiste: ( أَرادَ **البَدَاوَةَ** مَرَّة ) yani **البادِيَةِ**’ye çıkmayı; **الباءِ**’nin fethasıyla da kesrasıyla da rivayet olunmuştur.
Dedim: bir cemaat onda dammeyi de nakletti; o ise mâruf değildir.
Şeyhimiz dedi: eğer sahih olursa, müsellestir; bununla, musannifin siyakında bulunan kusuru bilirsin.
( **وتَبَدَّى** ) adam: ( onda ikamet etti ), yani **بالبادِيَةِ**.
( **وتَبادَى** : onun ehline benzedi; ve nisbet ) **البَداوَةِ**’ye, **أَبي زيْدٍ**’in görüşüne göre fetha ile; **الأصْمعيّ**’nin görüşüne göre kesra ile: ( **بَداوِيٌّ** , **كسَخاويِّ** , **وبِدَاوِيٌّ** , kesra ile ) . ) “ve kesra ile (okunur)” deseydi daha kısa olurdu.
Şeyhimiz dedi: “**كسَخَاوِيّ**” sözü müstedrektir; çünkü “kesra ile” sözü ondan müstağni kılar. Dedi: sonra bu, ancak **أَبي زيْدٍ**’in onu fetha ile ضبط ettiği görüşüne göre yürür; başkasının görüşüne göre ise o kesra iledir.
Ve **ثَعْلَب** dedi: o fasih olandır; doğrusu, “nisbet **بِدَاوِيٌّ**’dir ve fetha ile de (olur)” demesidir; bitti.
**ابنُ سِيدَه** dedi: **البَداوِيُّ**, fetha ile de kesra ile de, **البَداوَةِ** ve **البِدَاوَة**’ye kıyasa göre iki nisbet(tir). Eğer “**البَداوِيَّ** **البَدْوِ** ve **البادِيَةِ**’ye mensup olabilir, böylece nâdir olur” dersen, derim: nisbet olunan şeyde kıyas dışı bir kıyas mümkün olunca onu kıyasa hamletmek daha evlâdır; çünkü kıyas daha yaygın ve daha geniştir.
( ve ) **البَدْوِ**’e nisbet: ( **بَدَوِيٌّ** , harekeli olarak ), ve o ( nâdirdir.
( **التَّبْريزِي** dedi: sanki kıyas üzere değildir; çünkü kıyas **الدالِ**’in sükûnudur; dedi: ve neseb, bu tarzda şeyler gelir; bundan (olarak)

Onların sözü: فَرَسٌ رضويةٌ, رَضويّ’ne mensuptur; kıyas رضوية’dir.
Dedim: bu hadiste de gelmiştir: ( لا تَجوزُ شهادَةُ **بَدَوِيَ** على صاحِبِ قَرْيَةٍ ) .
**ابنُ الأثيرِ** dedi: bunu kerih gördü; çünkü **البَدَوِيِّ**’de dinde kabalık ve şeriat hükümlerini bilmemek vardır; ve çünkü onlar çoğunlukla şehadeti vechi üzere ضبط etmezler; dedi: buna Mâlik gitti; insanlar ise onun hilâfınadır.
( **وبَدَا القَوْمُ بَداً** ) nüshalarda böyle; doğrusu **بَدْواً**’dır, **الصِّحاحِ**’ın nassı olduğu gibi; ve onu “يَقْتُلُ قَتْلاً” ile misalledi; ( **البادِيَةِ**’ye çıktılar; ) ve ondan hadis: مَنْ **بَدَا** جَفاً, yani kim **البادِيَةَ**’ye iner(se) onda a‘râbın kabalığı olur; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
Ve başka bir hadiste: ( كان إذا اهْتَمَّ لشيءٍ بَدَا ) yani **البَدْوِ**’e çıktı.
**ابنُ الأثيرِ** dedi: insanlardan uzaklaşmak ve kendi nefsiyle halvet etmek için bunu yapıyor olması benzer; ve ondan hadis: ( كان **يَبْدُو** إلى هذه التِّلاعِ ) .
Dua hadîsinde: فإنَّ جارَ **البادِي** يَتَحَوَّلُ; o, **البادِيَةِ**’de olan kimsedir; meskeni çadır direkleri ve çadırlardır; ve o, **المدر**’de ikamet eden komşunun aksine, yerinde mukim değildir; **النادِي** diye de rivayet olunur, **النونِ** ile.
Hadiste: ( لا يَبِعْ حاضِرٌ **لبادٍ** ) .
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿يَوَدُّوا لو أَنَّهم **بادُونَ** في الأَعْرابِ﴾ yani **البادِيَةِ**’de olmalarını temenni ettiler.
**ابنُ الأَعْرابيِّ** dedi: bu ancak onların baharında olur; yoksa onlar sularının üzerinde **حُضَّارٌ**’dır.
( ve bir kavim **بُدىً** ) **هُدىً** gibi, ( **وبُدّىً** ),

**غُزّى** gibi: ( **بادُونَ** ) yani ikisi, **بادٍ**’in iki cem‘idir.
( **وبَدْوَتَا الوادِي** : iki yanı; ) **أَبي حنيفَةَ**’den.
( **والبَدَا** , maksûr olarak, **السَّلْحُ**’tur ) ve o, adamın makatından çıkan şeydir.
( **وبَدَا** ) adam: ( kurtuldu da necvsi makatından göründü, **كأَبْدَى** gibi ), o hâlde o **مُبْدٍ**’dir; çünkü hades ettiğinde evlerden dışarı çıkar; bu yüzden ona **المُتَبَرِّزُ** da denilmiştir; ve o bir kinayedir.
( ve **بَدَا الإنْسانُ** ), maksûr olarak: ( eklemi; cem‘i **أَبْداءٌ** ) .
( Ve **أَبو عَمْرو** dedi: **الأَبْداءُ** eklemlerdir; tekili **بَداً** ve **بُدْءٌ**’dür; damme ile, hemzeli; cem‘i **بُدُوءٌ**’dur; damme ile, **قُعُودٍ** gibi.
( **والبَدِيُّ** , **رَضِيَ** gibi, ve vadi **البَدِيِّ** ), yine **رَضِيَ** gibi, ( **وبَدْوَةُ** ve **بَدَا** ve daire **بَدْوَتَيْنِ** : yerlerdir ) . ) Birincisine gelince: **هَجَر** köylerinden bir köydür; **الزّرائبِ** ile **الحَوْضَتَيْنِ** arasındadır; **لبيدٌ** dedi:
جَعَلْنَ حراجَ القُرْنَتَيْنِ وعالِجاً
يميناً ونَكَّبْنَ البَدِيِّ شماليا
İkincisine gelince: Necd’de **بَني عامِرٍ**’e ait bir vadidir; ve ondan **امْرىءِ القَيْسِ**’in sözü:
فوادِي البَدِيِّ فانتحى لا ريض
Üçüncüsüne gelince: Necd’de **بَني العَجْلانِ**’a ait bir dağdır; **عامِرُ بنُ الطّفَيْل** dedi:
فلا وأَبِيك لا أَنْسَى خَلِيلي
**ببَدْوَة** ما تَحَرَّكتِ الرِّياحُ

Ve İbn Mukbil dedi ki:
“Dikkat edin, kavmime sesleniyorum: yurtlarda, **بَدْوَة**’de;
kişinin konaklaması nerede, hâlbuki ihtiyarlık kuşatıcıdır?”

Dördüncü ise: deniz sahilinden **أَيْلَة** yakınında bir vadidir; ve “**بوادِي القُرَى**’da” denildi; ve “Şam yakınında **وادِي عُذْرَة**’de” denildi; orada Ali b. Abdullah b. Abbas’ın ve çocuklarının bir menzili vardı; şair dedi ki:
“Ve sen, **شَغْب**’ı **بَداً**’ya bana sevdirdin;
ve benim yurtlarım, onların dışındakiler memleketlerdir.
Bu (yerde) bir konaklama, sonra bir konaklama indin;
bu (yerde); böylece iki vadi de, ikisi de hoş oldu.”

Beşinci ise: ikisi, Benî Rabîa b. Akîl’e ait iki tepedir; ikisinin arasında su vardır.

(**وبادَى**) falan kimse (**بالعداوَةِ**: onunla hazırlandı) (yani onunla teçhizlendi), (**كتَبادَى**) gibi; onu Cevherî nakletti.

(**والبَداةُ**), **قَطاة** gibi:
(**الكَمْأَةُ**. (Ve **بَدَأَتْ**; ve iki yerde yer **بَدِيَتِ** oldu, **رَضِيَتْ** gibi):) onu bitirdi yahut onda çoğaldı.

(**وبادِيَةُ بنتُ غَيْلانَ الثَّقَفِيَّةُ**) ki hakkında muhanneş Heyt şöyle dedi: “Dörtle gelir ve sekizle gider”; (**صَحابيَّةٌ**)dir; Abdurrahman b. Avf onunla evlendi; babası Müslüman oldu ve altında on kadın vardı; (**أَو هي**) **بادِنَةُ**’dir (**بنونٍ بَعْدَ الَّدالِ** ile), ve onu birden fazla kimse sahihledi.

Ona istidrâk olunanlardandır:
(**البَدَوَاتُ** ve **البَدَاءاتُ**): sana **تَبْدُو** eden ihtiyaçlar.
(**وبَدَاءاتُ العَوارِضِ**): ondan **يَبْدُو** eden şey; onun teki **بَداءَةٌ**’dir, **سَحابَة** gibi.
(**وبَدّاهُ** **تَبْدِيةً**): onu ortaya çıkardı; ondan Selame b. el-Ekva‘ hadisi: “Ve benimle Ebû Talha’nın atı vardı; onu develerle birlikte **أُبَدِّيه** (yani onu onlarla birlikte otlağın yerine doğru belirgin kılarım/çıkarırım).”
(**وبَادَى الناسَ بأَمْرِهِ**): onu onlara açıkladı.
Buhârî’nin **الأقْرع** ile **الأبْرص** ve **الأعْمى** kıssasındaki hadisinde: “(**بَدَا اللَّهُ** عزّ وجلّ **أَن يَقْتلَهم**)”; yani buna hükmetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: Burada **البَدَاء**’ın manasıdır; çünkü hüküm öncedendir.
(**والبداءُ**): bilinmedikten sonra bilinen bir şeyi uygun görme; bu, Allah hakkında caiz değildir.
Süheylî **الرَّوض**’da dedi ki: Hükmün neshi, câhillerin Râfıza’dan ve Yahudilerden zannettiği gibi **ببداءٍ** değildir; ancak bir hükmü, takdirini takdir eden ve ilmi tamamlanmış bir ilimle, bir hükümle değiştirmektir. Dedi ki: “Ona şöyle yapması **بَدَا** oldu” denilmesi caiz olabilir ve manası “istedi” olur; Buhârî hadisini bununla tefsir etti; bu, ancak şeriat sahibinin izniyle ıtlakına yol bulunan mecazdandır.
(**وبَدانِي** بكذا **يَبْدوني**): **كَبَدَأَني** gibi.
Cevherî dedi ki: Bazen **بادِيَ بَدِيَ**’yi musibet için isim yaptılar; Ebû Nuhayle’nin dediği gibi:
“Ve bana bir **ذُرْأَةٌ** ‘**بادِي بَدِي**’ yükseldi;
ve bir mersiye ki şiddetlenmeyle kalkar;
ve dilim ve elim aygıra (ait) oldu.”
Dedi ki: İkisi, **مَعْدي كرب** ve **قالي قَلا** gibi, tek bir isim yapılmış iki isimdir.
(**والبَدِيُّ**), **غَنِيَ** gibi: birinci; ondan Sa‘d’ın şûrâ gününde sözü: “Allah’a hamd olsun, **بَدِيّاً**.”
(**والبَدِيُّ** ayrıca): **البادِيَةُ**; bununla Lebîd’in sözü tefsir edildi:
“**الدّخُول**’da kalın (develer), sanki onlar
**جن البَدِيِّ**; ayakları sabit kazıklar (gibi).”
(**والبَدِيُّ** ayrıca): **عادِيَة** olmayan kuyu; onların sözlerinin çoğunda hemze terk edildi; hemzede zikredilmiştir.
Ve denilir: “Konuşmanda **أَبْدَيْتَ**”: yani zulmettin; **أَعْدَيْتَ** gibi; ondan onların sözü: “Sultan ve **ذُو بَدَوانٍ**”, ikisinde de hareke ile; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Dedim ki: Hadiste: “Sultan **ذُو عَدَوان** ve **ذُو بَدَوانٍ**’dır”; yani ona daima yeni bir görüş **يَبْدُو** eder.
(**والبادِيَةُ**): **البادُونَ** olan kavim; **الحاضِرَة**’nin zıddı; **البَدْو** gibi.
(**والمَبْدَى**): **المَحْضَر**’ın zıddı; onu Cevherî nakletti.
Ezherî dedi ki: (**المبَادِي**): **المَناجِع**dir; **المَحاضِر**’in zıddı.
Ve bir kavim (**بُدَّاءٌ**), **رُمَّان** gibi: (**بادُونَ**); şair dedi ki:
“Bir **حَضْرِي**’ye, onun **بُدَّاؤُه** özlem verdi;
pazar da onu oyalamadı, otlak da.”
Ve **البَدْو** bazen, **رَاكِب** ve **رَكْب** gibi, **لبادٍ** için cem‘ ismi olabilir; bununla İbn Ahmer’in sözü tefsir edildi:
“Allah kavmime **الأُبُلَّة**’de bir yardım karşılığı versin;
ve **بَدْواً** olarak onlara **الفِراض** çevresinde ve **حُضَّرَا** (olarak).”
(**والبَدِيَّةُ**), **غَنِيَّة** gibi: Halep’ten iki merhale uzaklıkta, onunla Selmiyye arasında bir su; Mütenebbî dedi ki:
“Ve onun iki dudağı **بالبَدِيَّةِ**’de akşamladı;
ve haber, onun dikili (mızrak) arkasında akşamladı.”
(**والبادِيَةُ**): Yemâme’de köylerdir.

(**والبِدَاءُ**), kesre ile: **الفداءِ**’da bir lugattır; ve **تَبدَّى**.
**تَفَدَّى**; Yemen Araplarının geneli onu böyle telaffuz eder.
(**والمبادَاةُ**): karşı karşıya çıkma ve açıkça ortaya koyma.
(**وبادَى** ikisinin arasında): kıyasladı; **الأساس**’ta olduğu gibi.

#### Madde başı: بدى

: ( ي ( *!بَدَيْتُ بالشَّيءِ ) ، بفتْحِ الدالِ ، ( *!وبَدِيتُ به ، ) بكسْرِها : أَي ( ابْتَدَأْتُ ) ؛ ) لُغَةٌ للأَنْصارِ ، نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ، وأَنْشَدَ لعبدِاللَّهِ بنِ رواحَةَ :
باسمِ الإلهِ وبه *!بَدِينَا
ولو عَبَدْنا غيرَه شَقِينا وحَبَّذا رَبّاً وحُبَّ دِينا قالَ ابنُ بَرِّي : قالَ ابنُ خَالَوَيْه : ليسَ أَحَدٌ يقولُ *!بَدِيتُ بمعْنَى: بَدَأْتُ إلاَّ الأنْصار ، والناسُ كُلَّهم بَدَيْتُ وبَدَأْتُ ، لمَّا خُفّفَتِ الهَمْزَةُ كُسِرَتِ الدالُ فانْقَلَبَتِ الهَمْزَةُ ياءً ، قالَ : وليسَ هو من بناتِ الياءِ ، انتَهَى .
قُلْتُ : فإذا إشارَة المصنِّف عليه بالياءِ مَنْظورٌ فيه ، وقد أَشارَ إليه شيْخُنا أَيْضاً فقالَ : هو مِنَ المَهْموزِ وخفِّفَ في بعضِ الأحادِيثِ ، فذَكَرَه هنا اسْتِطراداً وفيه إيهامٌ بالياءِ أَصل وقد تَعَقَّبُوه ، انتَهَى .
وبقي عليه *!البِدايَة ككِتابَةٍ ، قالَ المطرزي : هي لُغَةٌ عاميَّةٌ ، وعدَّها ابنُ بَرِّي من الأَغلاطِ .
وقالَ ابنُ القطَّاع : بل هي لُغَةٌ أَنْصارِيَّة ، وقد أَسْلَفْنا ذِكْرَه في الهَمْزةِ .

##### Türkçe

: ( **بَدَيْتُ بالشَّيءِ** ) , **الدال**’ın fethasıyla; ( **وبَدِيتُ به** , ) onun kesrasiyle: yani ( **ابْتَدَأْتُ** ); ) Ensâr’ın bir lugatidir; onu el-Cevherî nakletmiştir; ve Abdullah b. Revâha’ya ait olarak şu beyti rivayet etmiştir:
Allah’ın adıyla ve O’nunla **بَدِينَا**
Ve eğer O’ndan başkasına ibadet etseydik bedbaht olurduk; ne güzel bir Rab ve ne güzel bir din. İbn Berrî dedi: İbn Hâlaveyh dedi: Ensâr’dan başka hiç kimse **بَدِيتُ**’u “başladım” mânasında söylemez; insanların hepsi, hemze hafifletilince, **بَدَيْتُ** ve **بَدَأْتُ (der)**; hemze hafifletilince **الدال** kesralandı da hemze **ياء**’a döndü. Dedi: Ve o, **الياء**’ın kızlarından değildir. Bitti.

Dedim: O hâlde musannifin ona **الياء** ile işaret etmesi üzerinde bakış vardır; şeyhimiz de ona işaret etti ve dedi ki: O, hemzelilerdendir ve bazı hadislerde hafifletilmiştir; burada onu istitrâden zikretti; onda, **الياء**’ın asl olduğu vehmi vardır; hâlbuki onu ta‘kîb etmişlerdir. Bitti.

Ve onun üzerinde **البِدايَة** kaldı; **ككِتابَةٍ** gibi. el-Mutrizzî dedi: O, avâmî bir lugattir; İbn Berrî onu galatlardan saydı.

İbnü’l-Kattâ‘ dedi: Bilakis o, Ensârî bir lugattir; hemzede onun zikrini daha önce geçirmiştik.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: بدو

بَدَا
1 بَدَا بد بدا , (T, S, M, &c.,) aor. يَبْدُو, (S, Msb,) inf. n. بُدُوٌّ (S, M, Msb, K) and بَدْوٌ and بَدَآءٌ (M, K) and بَدَآءَةٌ (K) and بَدًا, (M, on the authority of Sb,) for which last we find, in [some of] the copies of the K, بُدُوٌّ, a repetition, (TA,) or بُدُوْءٌ, (so in other copies of the K,) It appeared; it became apparent, open, manifest, plain, or evident: (T, S, M, Msb, K:) and ↓ تبدّى [signifies the same; or he showed himself, or it showed itself; (see an ex. in art. جيش, voce جَاشَ, last sentence;) or] he, or it, came in sight, or within sight. (KL.) ― -b2- بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ, (T, M, Msb, K, and Har p. 665,) inf. n. بَدْوٌ (M, K) and بَدًا (M, and so in a copy of the K) and بَدَآءٌ, (T, M, and so in the CK,) or بَدَآءَةٌ and بَدَاةٌ; (as in some copies of the K;) or ↓ بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ بَدَآءٌ, (S, IB,) the last word being in the nom. case because it is the agent; (IB, TA;) An opinion presented itself, or occurred, to him, or arose in his mind, syn. نَشَأَ, (S, K, and Har ubi suprà,) or appeared to him, (M,) [respecting the affair, or case,] different from his first opinion, so that it turned him therefrom: (Har ubi suprà:) or there appeared to him, respecting the affair, or case, what did not appear at first: (Msb:) accord. to Fr, ↓ بَدَا لِى بَدَآءٌ means another opinion appeared to me: accord. to Az, بَدَا لِى بَدًا means my opinion changed from what it was. (TA.) Esh-Shemmàkh says,
لَعَلَّكَ وَ المَوْعُودُ حَقٌّ وَفَاؤُهُ
بَدَا لَكَ فِى تِلْكَ القَلُوصِ بَدَآءُ
[May-be (but it is right that the promise be fulfilled) an opinion different from thy first opinion hath arisen in thy mind respecting that youthful she-camel]. (M, TA.) ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنَنَّهُ, in the Kur [xii.35], means بَدَا وَقَالُوا لَيَسْجُنُنَّهُ ↓ لَهُمْ بَدَآءٌ, [i.e. Then an opinion arose in their minds, after they had seen the signs of his innocence, and they said that they should certainly imprison him,] because ليسجننّه, being a proposition, cannot be the agent: so says Sb. (M.) بَدَا لِلّهِ أَنْ يَقْتُلَهُمْ, occurring in a trad., means (tropical:) God determined that He would slay them: for, as IAth says, بَدَآءٌ signifies the deeming to be right a thing that is known after its having been not known; and this may not be attributed to God: but as is said by Suh, in the R, one may say, [of God,] بَدَا لَهُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا, [properly signifying It occurred to him, or appeared to him, that he should do such a thing,] as meaning (tropical:) He desired to do such a thing; [as also بَدَا لَهُ فِى فِعْلِ كَذَا;] and thus the phrase in the trad., here mentioned, has been explained. (TA.) [One says also, اِفْعَلْ كَذَا مَا بَدَا لَكَ Do thou thus as long as it seems fit to thee: see, a verse of El-Ahmar cited voce جَلَّ.] ― -b3- بَدَا القَوْمُ, (T, S, M, K,) inf. n. بَدْوٌ, (S,) or بَدَآءٌ; (M, K;) [the latter of which is said in the TA to be the right;] or بَدَا اـِلَى البَادِيَةِ, inf. n. بَدَاوَةٌ and بِدَاوَةٌ; (Msb;) The people, or company of men, went forth to the بَادِيَة [or desert]: (M, Msb, K:) or, the former, went forth to their بَادِيَة: (S:) or went forth from the region, or district, of towns or villages or of cultivated land, to the pasturingplaces in the deserts: (T:) [ISd says,] بَدْوٌ may be used as meaning بِدَاوَةٌ, which is the contr. of حِضَارَةٌ: (M:) [J says,] بَدَاوَةٌ and بِدَاوَةٌ signify the dwelling, or abiding, in the بَادِيَة [or desert]; the contr. of حِضَارَةٌ: but Th says, I know not بَدَاوَةٌ, with fet-h, except on the authority of AZ alone: (S:) As says that بداوة and حضارة are with kesr to the ب and fet-h to the ح; but AZ says the reverse, i. e. with fet-h to the ب and kesr to the ح: (T:) both are also explained as signifying the going forth to the بَادِيَة: and some mention بُدَاوَةٌ, with damm; but this is not known: (TA:) ↓ تبدّى like wise signifies he went forth from the constant sources of water to the places where herbage was to be sought [in the desert]; (T;) or he dwelt, or abode, in the بَادِيَة. (S, K.) It is said in a trad., مَنْ بَدَا جَفَا, i. e. He who abides in the desert becomes rude, rough, coarse, or uncivil, like the desert-Arabs. (S.) And in another, كَانَ يَبْدُو اـِلَى هٰذِهِ التِّلَاعِ [He used to go forth to these water-courses in the desert, or these high grounds,  or low grounds, &c.]. (TA.)― -b4- [Hence,] بَدَا He voided his excrement, or ordure; (M, K;) as also ↓ ابدى (T, K) [and ابدأ]: because he who does so goes forth from the tents or houses into the open country. (T.) -A2- بَدَانِى بِكَذَا, aor. يَبْدُو, is like بَدَأَنِى [i. e. He began with me by doing such a thing]. (M, TA.) -A3- بَدِيَتِ الأَرْضُ The land produced, or abounded with, بَدَاة, i. e. truffles: (K, * TA:) or had in it truffles. (TK.) ― -b2- And The land had in it بَدَاة, meaning dust, or earth. (K, * TK.)

بدّى
2 بدّى بد بدى بدي , inf. n. تَبْدِيَةٌ, He showed, or made apparent, a want that occurred, or presented itself, to him. (TA.) [See بدَآءَةٌ.] ― -b2- He sent forth a horse [or beast] to the place of pasture [app. in the بَادِيَة, or desert]. (TA, from a trad.)

مُبَادَاةٌ
3 مُبَادَاةٌ مباداه مباداة The going, or coming, out, or forth, in the field, to encounter another in battle, or war. (TA.) ― -b2- And [more commonly] The showing open enmity, or hostility, with any one: (KL, TA:) [a meaning more fully expressed by the phrase مُبَادَاةٌ بِالعَدَاوَةِ: for you say,] بَادَى بِالعَدَاوَةِ He showed open enmity, or hostility, [with another;] syn. جَاهَرَ بِهَا; (S, K; *) as also ↓ تبادى: (K:) or you say, بالعدواة ↓ تبادوا they showed open enmity, or hostility, one with another; syn. تَجَاهَرُوا بِهَا. (S.) You say also, بادى النَّاسَ بِأَمْرِهِ He showed, or revealed, to the people, or to men, his affair, or case. (TA.) [Thus, باداهُ بِالأَمْرِ and لَهُ الأَمْرَ ↓ ابدى signify the same; i. e. He showed, or revealed, to him the affair, or case.] ― -b3- And بادى بَيْنَهُمَا He measured, or compared, them both together, each with the other. (A, TA.)

ابداهُ
4 ابداهُ أبد أبداه أبدى ابداه ابداة He made it apparent, open, manifest, plain, or evident; he showed, exhibited, manifested, evinced, discovered, or revealed, it; (S, M, Msb, K;) and it has been said [correctly, as will be seen below,] that ابدى عَنْهُ signifies the same. (MF, TA.) It is said in a trad., مَنْ يُبْدِ لَنَا صَفْحَتَهُ نَقَمَ عَلَيْهِ كِتَابُ اللّٰهِ, i. e. (tropical:) Whoso showeth, or revealeth, to us his deed [or crime] which he was concealing, [the book of God shall execute vengeance upon him, meaning] we will inflict upon him the punishment ordained by the book of God. (TA.) ابدى لَهُ صَفْحَتَهُ also means (tropical:) He showed open enmity, or hostility, with him. (A and TA in art. صفح.) And ابدى عَنْ قَعْرِهِ, said of water, means It showed its bottom, by reason of its clearness. (L in art. مكد.) See also 3. ― -b2- أَبْدَيْتَ فِى مَنْطِقِكَ Thou deviatedst, or hast deviated, from the right way in thy speech. (S.) ― -b3- See also 1.

تبدّى
5 تبدّى أبدى بد بدا تبدى تبدي : see 1, in two places. -A2- In the common dial. of the people of El-Yemen, it signifies He ate the morning-meal; syn. تَغَدَّى. (TA.)

تبادى
6 تبادى أباد بادى تبادى تبادي : see 3, in two places. ― -b2- Also He affected to be like, or imitated, the people of the بَادِيَة [or desert]. (S, K.)

بَدٍ
بَدٍ بد : see بَدْوٌ, in two places.

بَدًا
بَدًا بد بدا The excrement from the anus (M, K *) of a man. (M.) [And بَدَآءٌ, from أَبْدَأَ, signifies the same.] ― -b2- A joint (مَفْصِل) of a man; (AA, M, K;) as also بَدْءٌ: (AA, M:) pl. أَبْدَآءٌ. (AA, M, K.) -A2- بَدَا for بَدًا: see بَدْوٌ, in two places.

بَدْوٌ
بَدْوٌ بدو بدوي : see بَادِيَةٌ: -A2- and see also بَادٍ. -A3- Also The first of a thing; originally [بَدْءٌ,] with hemzeh: (Har p. 583:) and ↓ بَدِىٌّ, also, [originally بَدِىْءٌ,] signifies the first: (TA:) [and ↓ بَدٍ and ↓ بَدَا, the latter for بَدًا, are used for بَدْءٍ. Hence,] one says, ↓ اِفْعَلْ ذٰلِكَ بَادِى بَدٍ, (S,) or بَادِىَ بَدٍ, (M, K,) and ↓ بَادِى بَدِى, (Fr, S, M,) or بَادِىَ بَدِى, (as in some copies of the K,) or ↓ بادى بَدِىٍ, (as in other copies of the K and in the TA,) and ↓ بَادَىَ بَدًا, (M, K,) mentioned by Sb, who says that it is without tenween, though analogy does not forbid its being with tenween, (M,) meaning Do thou that first; (S, TA;) or, the first thing: (Fr, TA:) originally [بَادِئَ بَدْءٍ, &c.,] with hemz. (S, K. [See بَدْءٌ.]) Hence also the phrase, ↓ الحَمْدُلِلٰهِ بَدِيًّا [Praise be to God in the first place]. (TA.)

بَدِي
بَدِي بد بدى بدي for بَدٍ: see بَدْوٌ.

بَدَاةٌ
بَدَاةٌ بد بداه بداة بدوي داهي : see بَدَآءٌ: ― -b2- and see also بَادِيَةٌ. -A2- Also, (K, TA,) like قَطَاةٌ, (TA, [but in the CK بَدْأَة, q. v.,]) Truffles; syn. كَمْأَةٌ. (K.) ― -b2- And Dust, or earth. (K.)

بَدْوَةٌ
بَدْوَةٌ بد بدا بدوه بدوة بدوي Either side of a valley. (AHn, M, K.)

بَدَوِىٌّ
بَدَوِىٌّ بدوى بدوي دواية دوى دوي [Of, or belonging to, or relating to, the بَدْو, or desert: and, used as a subst., a man, and particularly an Arab, of the desert:] a rel. n. from بَدْوٌ, (S, M, K,) extr. [with respect to rule], (M, K,) for by rule it should be بَدْوِىٌّ; (ElTebreezee, TA;) or it is an irregular rel. n. from بَادِيَةٌ: (Msb:) and ↓ بَدَاوِىٌّ and ↓ بِدَاوِىٌّ are similar rel. ns., (M, K,) from بَدَاوَةٌ and بِدَاوَةٌ, as syn. with بَدْوٌ and بَادِيَةٌ, agreeably with rule; or the former of these two may be a rel. n. from بَدْوٌ and بَادِيَةٌ, and therefore extr. [with respect to rule]; but it is said that when a rel. n. may be regarded as regular or irregular, it is more proper to regard it as regular; (M;) or the former is a rel. n. signifying of, or belonging to, or relating to, البَدَاوَة as meaning the dwelling, or abiding, in the desert, (S, TA,) accord. to the opinion of AZ; and the latter is a rel. n. from البِدَاوَة accord. to the opinion of As and others; and is held by Th to be the chaste form: (TA:) but بَدَوِىٌّ is the only one of these rel. ns. that is known to the common people: (M:) it is opposed to a townsman or villager. (TA.) [The pl. is بَدَاوَى, and vulg. بِدْوَانٌ. See also بَادٍ, often applied to a man as syn. with بَدَوِىٌّ.]

بَدَوَاتٌ
بَدَوَاتٌ بداة بدوات : see بَدَآءٌ, in three places.

بَدَآءٌ
بَدَآءٌ بدآء [An opinion that occurs to one, or arises in the mind; and particularly one that is different from a former opinion;] a subst. from بَدَا in the phrase بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ. (Msb.) See 1, in four places. One says also, ↓ هُوَ ذُو بَدَوَاتٍ He is one who has various opinions occurring to him, or arising in his mind, (IDrd, S, * K, * and Har p. 665,) of which he chooses some and rejects others: (IDrd, TA:) it is said in praise, (IDrd, TA, and Kzz in Har ubi suprà,) and sometimes in dispraise: (Kzz in Har ubi suprà:) بَدَوَاتٌ is pl. of ↓ بَداةٌ, [which is therefore syn. with بَدَآءٌ,] like as قَطَوَاتٌ is pl. of قَطَاةٌ. (IDrd, TA, and Har ubi supra.) One says likewise ↓ أَبُو البَدَوَاتِ, meaning The father [i. e. originator] of opinions that present themselves to him. (IDrd, TA.) And ↓ السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَاتٍ وَذُو بَدَوَاتٍ (S, [in which the context indicates it to mean The Sultلn is characterized by deviations from the right way:] but accord. to SM, it is) a trad., meaning the Sultلn ceases not to have some new opinion presenting itself to him. (TA.)

بِدَآءٌ
بِدَآءٌ بدآء , in the common dial. of the people of ElYemen, signifies The morning-meal; syn. غَدَآءٌ. (TA.)

بَدِىٌ
بَدِىٌ بد بدى بدي : see بَادِيَةٌ: ― -b2- and see بَدْوٌ, in three places. ― -b3- Also, [or بِئْرٌ بَدِىٌّ,] originally بَدِىْءٌ, q. v. in art. بدأ, (TA,) A well: (T:) or a well that is not ancient: (TA:) pl. بُودَانٌ, formed by transposition from بُدْيَانٌ. (T.)

بَدَآءَةٌ
بَدَآءَةٌ بدآءه بدآءة What appears, or becomes apparent, of wants, or needful things: pl. بَدَاآتٌ; for which one may also say, بَدَاوَاتٌ. (T.) These two pls. also signify Wants that appear, or become apparent, to one. (TA.) [The latter of them is likewise pl. of what next follows.]

بَدَاوَةٌ
بَدَاوَةٌ بداوه بداوة and بِدَاوَةٌ: see بَادِيَةٌ. ― -b2- The former also signifies The first that appears, or becomes apparent, of a thing. (Lh, M, K.) [See بَدَآءَةٌ.]

بَدَاوِىٌّ
بَدَاوِىٌّ بداوى بداوي and بِدَاوِىٌّ: see بَدَوِىٌّ.

بَادٍ
بَادٍ اـد باـد باد بادي Appearing, or apparent; or becoming, or being, apparent, open, manifest, plain, or evident. (Msb.) [Hence,] بَادِىَ الرَّأْىِ At the [first] appearance of opinion; (Fr, Lh, M;) or according to the appearance of opinion; (Zj, S, K; *) which may mean either insincerely or inconsiderately: (Zj, TA:) so in the Kur xi. 29; (Zj, S;) where only AA read it with hemz: (TA:) if with hemz, it is from بَدَأْتُ, and means at first thought, or on the first opinion. (S; and Lh in M, art. بدأ: see بَدْءٌ.) For بَادِى بَدٍ, or بَادِىَ بَدٍ, and بَادِى بَدِى, &c., see بَدْوٌ, in four places. ― -b2- بَادِى بَدِى is sometimes used as a name for Calamity, or misfortune: it consists of two nouns made one, like مَعْدِىْ كَرِبَ. (S.) ― -b3- بَادٍ also signifies A man going forth to the بَادِيَة [or desert]: (M, * Msb, K, * TA:) or one who is in the بَادِيَة, dwelling in the tents, and not remaining in his place: (TA:) pl. بَادُونَ and بُدًّا [in the TA erroneously said to be بُدًى like هُدًى] and بُدَّآءٌ: (M, K:) and ↓ بَدْوٌ is a quasi-pl. n. of بَادٍ; (M, TA;) or is for أَهْلُ بَدْوٍ, meaning people who go forth to the desert; (M;) or it means dwellers in the desert, or people of the desert: (MF:) ↓ بَادِيَةٌ also signifies the same as بَادُونَ, i. e. people migrating from the constant sources of water, and going forth to the desert, seeking the vicinity of herbage; contr. of حَاضِرَةٌ; and بَوَادِى [or بَوَادٍ] is pl. of بَادِيَةٌ. (T.)

بَادَاةٌ
بَادَاةٌ أداة بأداة باد باداه باداة بادى : see what next follows.

بَادِيَةٌ
بَادِيَةٌ بادي باديه بادية (T, S, &c.) A desert; so called because of its being open, or uncovered; (TA;) contr. of حَضَرٌ; (M, K;) as also ↓ بَدْوٌ, (S, * M, Msb, K,) and ↓ بَادَاةٌ, (M, K,) or ↓ بَدَاةٌ, (TA, [thought by SM to be the correct form because found by him in the M, in which I find باداة,]) and ↓ بَدِىٌّ, said to be used as syn. with بَادِيَةٌ in a verse of Lebeed cited among the exs. of the preposition بِ, p. 142, (TA,) and ↓ بدَاوَةٌ (M, K) and ↓ بِدَاوَةٌ; (M;) [of which the last two and the second (namely, بَدْوٌ,) seem to be originally inf. ns.; see 1:] or a land in which are no towns or villages or cultivated soil: (Lth, T:) or the places to which people migrate from the constant sources of water, when they go forth to the desert, seeking the vicinity of herbage; also termed مَبَادٍ, which is syn. with مَنَاجِعُ, contr. of مَحَاضِرُ, and pl. of ↓ مَبْدًى, (T,) this last signifying the contr. of مَحْضَرٌ: (S:) the pl. of بَادِيَةٌ is بَوَادٍ. (T, Msb.) ― -b2- See also بَادٍ.

مَبْدًى
مَبْدًى مبدى مبدي مبديي : pl. مَبَادٍ: see بَادِيَةٌ.

رَكِىٌّ مُبْدٍ
رَكِىٌّ مُبْدٍ ١ Wells showing their water; having it uncovered by dust or earth; contr. of رَكِىٌ غَامِدٌ. (A in art. غمد.)

##### Türkçe

**بَدَا**
1 **بَدَا** (T, S, M, vb.,) muzâri‘ı **يَبْدُو**, (S, Msb,) mastarı **بُدُوٌّ** (S, M, Msb, K) ve **بَدْوٌ** ve **بَدَآءٌ** (M, K) ve **بَدَآءَةٌ** (K) ve **بَدًا**, (M, Sb’den rivayetle,) ki bunun sonuncusu yerine K’nın [bazı] nüshalarında **بُدُوٌّ**, bir tekrar, (TA,) yahut **بُدُوْءٌ**, (K’nın başka nüshalarında böyle,) bulunur: Göründü; açık oldu, zahir oldu, belirgin oldu, apaçık oldu, belli oldu: (T, S, M, Msb, K:) ve ↓ **تبدّى** [aynı mânaya gelir; yahut kendini gösterdi, yahut o kendini gösterdi; (bk. art. **جيش**, **جَاشَ** maddesinde, son cümlede bir örnek;) yahut] o, yahut o şey, görüşe geldi, yahut görüş alanına girdi. (KL.) ― -b2- **بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ**, (T, M, Msb, K, ve Har s. 665,) mastarı **بَدْوٌ** (M, K) ve **بَدًا** (M, ve K’nın bir nüshasında da böyle) ve **بَدَآءٌ**, (T, M, ve CK’da da böyle,) yahut **بَدَآءَةٌ** ve **بَدَاةٌ**; (K’nın bazı nüshalarında olduğu üzere;) yahut ↓ **بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ بَدَآءٌ**, (S, IB,) son kelime merfû‘ hâlde olup bunun sebebi onun fâil olmasıdır; (IB, TA;) Ona bir görüş arz olundu, yahut ona vâki oldu, yahut zihninde doğdu; eş anlamlısı **نَشَأَ**, (S, K, ve Har mezkûr yerde,) yahut ona göründü, (M,) [iş hakkında, yahut mesele hakkında,] ilk görüşünden farklı olarak; öyle ki onu ondan çevirdi: (Har mezkûr yerde:) yahut iş hakkında, yahut mesele hakkında, ilk başta görünmeyen şey ona göründü: (Msb:) Fr’ye göre, ↓ **بَدَا لِى بَدَآءٌ** “bana başka bir görüş göründü” demektir: Az’a göre, **بَدَا لِى بَدًا** “görüşüm, olduğu şeyden değişti” demektir. (TA.) Eş-Şemmâh der ki,
لَعَلَّكَ وَ المَوْعُودُ حَقٌّ وَفَاؤُهُ
بَدَا لَكَ فِى تِلْكَ القَلُوصِ بَدَآءُ
[Belki (fakat va‘din yerine getirilmesi haktır) o genç dişi deve hakkında, ilk görüşünden farklı bir görüş zihninde doğdu]. (M, TA.) Kur’ân’da [xii.35] geçen **ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنَنَّهُ**, şu mânaya gelir: **بَدَا** ve **وَقَالُوا لَيَسْجُنُنَّهُ** ↓ **لَهُمْ بَدَآءٌ**, [yani: Sonra, onun suçsuzluğunun delillerini gördükten sonra, zihinlerinde bir görüş doğdu ve onu mutlaka hapse atacaklarını söylediler,] çünkü **ليسجننّه**, bir önerme olduğundan, fâil olamaz: Sb böyle der. (M.) Bir hadiste vârid olan **بَدَا لِلّهِ أَنْ يَقْتُلَهُمْ**, (mecazen:) Allah onların öldürülmesini takdir etti, demektir: zira IAth’ın dediği gibi, **بَدَآءٌ**, bilinmez olduktan sonra bilinen bir şeyi doğru saymak mânasına gelir; bu ise Allah’a nisbet edilemez: fakat Suh’un R’de dediği üzere, [Allah hakkında] **بَدَا لَهُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا**, [aslî mânası: ona, böyle bir şeyi yapması gerektiği vâki oldu, yahut göründü,] denebilir; (mecazen:) böyle bir şeyi murad etti mânasında; [aynı şekilde **بَدَا لَهُ فِى فِعْلِ كَذَا** da;] ve böylece burada zikredilen hadisteki ibare açıklanmıştır. (TA.) [Şöyle de denir: **اِفْعَلْ كَذَا مَا بَدَا لَكَ** “Sana uygun göründüğü müddetçe böyle yap”: bk. **جَلَّ** maddesinde zikredilen El-Ahmar’ın bir beyti.] ― -b3- **بَدَا القَوْمُ**, (T, S, M, K,) mastarı **بَدْوٌ**, (S,) yahut **بَدَآءٌ**; (M, K;) [TA’da bunun (yani ikincisinin) doğru olduğu söylenir;] yahut **بَدَا اـِلَى البَادِيَةِ**, mastarı **بَدَاوَةٌ** ve **بِدَاوَةٌ**; (Msb;) Kavim, yahut erkekler topluluğu, **بَادِيَة**’ye [yahut çöle] çıktı: (M, Msb, K:) yahut birincisi, kendi **بَادِيَة**’lerine çıktı: (S:) yahut şehirlerin yahut köylerin yahut ekili arazinin bölgesinden, çöllerdeki otlaklara çıktı: (T:) [ISd der ki,] **بَدْوٌ**, **بِدَاوَةٌ** mânasında kullanılabilir; bu, **حِضَارَةٌ**’nın zıddıdır: (M:) [J der ki,] **بَدَاوَةٌ** ve **بِدَاوَةٌ**, **بَادِيَة**’de [yahut çölde] ikamet etmeyi, yahut kalmayı ifade eder; **حِضَارَةٌ**’nın zıddıdır: fakat Th der ki, AZ’dan başka birinin rivayetiyle, fetḥalı **بَدَاوَةٌ**’yı bilmem: (S:) As der ki, **بداوة** ve **حضارة**, **ب**’ye kesra ve **ح**’ya fetḥa iledir; fakat AZ bunun tersini söyler; yani **ب**’ye fetḥa ve **ح**’ya kesra ile: (T:) ikisi de **بَادِيَة**’ye çıkmak mânasıyla da açıklanır: ve bazıları dammeli **بُدَاوَةٌ**’yı zikreder; fakat bu bilinmez: (TA:) ↓ **تبدّى** de aynı şekilde, sürekli su kaynaklarından, [çölde] ot aranacak yerlere çıktı mânasına gelir; (T;) yahut **بَادِيَة**’de ikamet etti, yahut kaldı. (S, K.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنْ بَدَا جَفَا**, yani: Çölde ikamet eden kimse, çöl Arapları gibi kaba, sert, katı, yahut görgüsüz olur. (S.) Ve bir diğerinde: **كَانَ يَبْدُو اـِلَى هٰذِهِ التِّلَاعِ** [O, çölde bu su yataklarına, yahut bu yüksek yerlere, yahut alçak yerlere, vb. çıkardı]. (TA.)― -b4- [Bundan dolayı,] **بَدَا**: Dışkısını, yahut pisliğini yaptı; (M, K;) bunun gibi ↓ **ابدى** (T, K) [ve **ابدأ**]: çünkü bunu yapan kimse, çadırların yahut evlerin dışına, açık araziye çıkar. (T.) -A2- **بَدَانِى بِكَذَا**, muzâri‘ı **يَبْدُو**, **بَدَأَنِى** gibidir [yani: O, benimle, böyle bir şeyi yaparak başladı]. (M, TA.) -A3- **بَدِيَتِ الأَرْضُ**: Yer, yahut arazi, **بَدَاة** üretti, yahut **بَدَاة** ile bol oldu; yani: domalan mantarları: (K, * TA:) yahut içinde domalan mantarları vardı. (TK.) ― -b2- Ve yerin içinde **بَدَاة** vardı; burada mânası: toz, yahut toprak. (K, * TK.)

**بدّى**
2 **بدّى**, mastarı **تَبْدِيَةٌ**: Ona vâki olan, yahut ona arz olan bir ihtiyacı gösterdi, yahut açık etti. (TA.) [Bk. **بدَآءَةٌ**.] ― -b2- Bir atı [yahut hayvanı], otlak yerine [görünüşe göre **بَادِيَة**’de, yahut çölde] gönderdi. (TA, bir hadisten.)

**مُبَادَاةٌ**
3 **مُبَادَاةٌ**: Savaşta, yahut harpte, bir başkasıyla karşılaşmak için, meydanda dışarı çıkma, yahut ileri çıkma. (TA.) ― -b2- Ve [daha yaygın olarak] herhangi biriyle açık düşmanlık, yahut husumet gösterme: (KL, TA:) [bu mânayı daha tam olarak **مُبَادَاةٌ بِالعَدَاوَةِ** ibaresi ifade eder: zira şöyle dersin:] **بَادَى بِالعَدَاوَةِ**: Açık düşmanlık, yahut husumet gösterdi, [bir başkasıyla;] eş anlamlısı **جَاهَرَ بِهَا**; (S, K; *) bunun gibi ↓ **تبادى**: (K:) yahut şöyle dersin: **بالعدواة** ↓ **تبادوا**: Birbirlerine açık düşmanlık, yahut husumet gösterdiler; eş anlamlısı **تَجَاهَرُوا بِهَا**. (S.) Şöyle de dersin: **بادى النَّاسَ بِأَمْرِهِ**: İnsanlara, yahut halka, işini, yahut hâlini gösterdi, yahut açıkladı. (TA.) [Böylece, **باداهُ بِالأَمْرِ** ve **لَهُ الأَمْرَ** ↓ **ابدى** aynı mânaya gelir; yani: Ona işi, yahut hâli gösterdi, yahut açıkladı.] ― -b3- Ve **بادى بَيْنَهُمَا**: İkisini birlikte ölçtü, yahut karşılaştırdı; her birini diğeriyle. (A, TA.)

**ابداهُ**
4 **ابداهُ**: Onu açık etti, zahir etti, belirgin kıldı, apaçık kıldı, belli kıldı; onu gösterdi, sergiledi, izhar etti, delillendirdi, ortaya çıkardı, yahut ifşa etti; (S, M, Msb, K;) ve aşağıda görüleceği üzere, **ابدى عَنْهُ**’nun da aynı mânaya geldiği [doğru olarak] söylenmiştir. (MF, TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنْ يُبْدِ لَنَا صَفْحَتَهُ نَقَمَ عَلَيْهِ كِتَابُ اللّٰهِ**, yani: (mecazen:) Kim bize, gizlemekte olduğu fiilini [yahut suçunu] gösterir, yahut açığa vurursa, [Allah’ın kitabı ona karşı intikam alır; yani] Allah’ın kitabının belirlediği cezayı ona uygularız. (TA.) **ابدى لَهُ صَفْحَتَهُ** ayrıca (mecazen:) Onunla açık düşmanlık, yahut husumet gösterdi, demektir. (A ve TA, art. **صفح**’ta.) Ve su hakkında söylenen **ابدى عَنْ قَعْرِهِ**: Berraklığından dolayı dibini gösterdi, demektir. (L, art. **مكد**’da.) 3’e de bak. ― -b2- **أَبْدَيْتَ فِى مَنْطِقِكَ**: Konuşmanda doğru yoldan saptın, yahut sapmış oldun. (S.) ― -b3- 1’e de bak.

**تبدّى**
5 **تبدّى**: 1’e bak, iki yerde. -A2- Yemen halkının umumî lehçesinde, “sabah yemeğini yedi” mânasınadır; eş anlamlısı **تَغَدَّى**. (TA.)

**تبادى**
6 **تبادى**: 3’e bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca: **بَادِيَة** halkı gibi olmaya öykündü, yahut onları taklit etti. (S, K.)

**بَدٍ**
**بَدٍ**: **بَدْوٌ**’a bak, iki yerde.

**بَدًا**
**بَدًا**: İnsanın anüsünden çıkan dışkı (M, K *) . (M.) [Ve **بَدَآءٌ**, **أَبْدَأَ**’dan, aynı mânaya gelir.] ― -b2- İnsanın bir eklemi (**مَفْصِل**); (AA, M, K;) bunun gibi **بَدْءٌ**: (AA, M:) çoğulu **أَبْدَآءٌ**. (AA, M, K.) -A2- **بَدَا**, **بَدًا** yerine: **بَدْوٌ**’a bak, iki yerde.

**بَدْوٌ**
**بَدْوٌ**: **بَادِيَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **بَادٍ**’ye de bak. -A3- Ayrıca: Bir şeyin ilki; aslında [**بَدْءٌ**], hemzeli: (Har s. 583:) ve ↓ **بَدِىٌّ** de, [aslında **بَدِىْءٌ**], ilk mânasına gelir: (TA:) [ve ↓ **بَدٍ** ve ↓ **بَدَا**, ikincisi **بَدًا** yerine, **بَدْءٍ** yerine kullanılır. Bundan dolayı,] şöyle denir: ↓ **اِفْعَلْ ذٰلِكَ بَادِى بَدٍ**, (S,) yahut **بَادِىَ بَدٍ**, (M, K,) ve ↓ **بَادِى بَدِى**, (Fr, S, M,) yahut **بَادِىَ بَدِى**, (K’nın bazı nüshalarında olduğu üzere,) yahut ↓ **بادى بَدِىٍ**, (K’nın başka nüshalarında ve TA’da olduğu üzere,) ve ↓ **بَادَىَ بَدًا**, (M, K,) Sb’nin zikrettiği; o, bunun tenvinsiz olduğunu söyler, her ne kadar kıyas onun tenvinli olmasını yasaklamasa da, (M,) mânası: Onu önce yap; (S, TA;) yahut: ilk şey olarak: (Fr, TA:) aslında [**بَادِئَ بَدْءٍ**, vb.,] hemzeli. (S, K. [Bk. **بَدْءٌ**.]) Bundan dolayı ayrıca şu ibare: ↓ **الحَمْدُلِلٰهِ بَدِيًّا** [İlk olarak Allah’a hamd]. (TA.)

**بَدِي**
**بَدِي**: **بَدٍ** yerine: **بَدْوٌ**’a bak.

**بَدَاةٌ**
**بَدَاةٌ**: **بَدَآءٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **بَادِيَةٌ**’ye de bak. -A2- Ayrıca, (K, TA,) **قَطَاةٌ** gibi, (TA, [fakat CK’da **بَدْأَة**, bk. o,]) Domalan mantarları; eş anlamlısı **كَمْأَةٌ**. (K.) ― -b2- Ve toz, yahut toprak. (K.)

**بَدْوَةٌ**
**بَدْوَةٌ**: Bir vadinin iki yanından biri. (AHn, M, K.)

**بَدَوِىٌّ**
**بَدَوِىٌّ**: **بَدْوٌ**’dan nisbet ismidir; (S, M, K,) [kaideye] aykırı (M, K), çünkü kaideye göre **بَدْوِىٌّ** olması gerekirdi; (ElTebreezee, TA;) yahut **بَادِيَةٌ**’den düzensiz bir nisbet ismidir: (Msb:) ve ↓ **بَدَاوِىٌّ** ve ↓ **بِدَاوِىٌّ** de benzer nisbet isimleridir, (M, K,) **بَدَاوَةٌ** ve **بِدَاوَةٌ**’den; bunlar **بَدْوٌ** ve **بَادِيَةٌ** ile eş anlamlı olarak, kaideye uygun biçimdedir; yahut bu ikisinden birincisi, **بَدْوٌ** ve **بَادِيَةٌ**’den bir nisbet ismi olabilir ve bu sebeple [kaideye] aykırıdır; fakat nisbet ismi hem kaideye uygun hem aykırı olarak düşünülebilirse, onu kaideye uygun saymak daha yerindedir, denmiştir; (M;) yahut birincisi, AZ’ın görüşüne göre, çölde ikamet etmek mânasındaki **البَدَاوَة**’ye nisbet ismidir; (S, TA,) ve ikincisi, As ve başkalarının görüşüne göre **البِدَاوَة**’den nisbet ismidir; ve Th tarafından fasih şekil kabul edilir: (TA:) fakat bu nisbet isimlerinden halkın bildiği yalnız **بَدَوِىٌّ**’dir: (M:) şehirli yahut köylünün karşıtıdır. (TA.) [Çoğulu **بَدَاوَى**’dır; ve avamca **بِدْوَانٌ**. Ayrıca **بَادٍ**’ye de bak; çoğu kez bir adama **بَدَوِىٌّ** ile eş anlamlı olarak uygulanır.]

**بَدَوَاتٌ**
**بَدَوَاتٌ**: **بَدَآءٌ**’a bak, üç yerde.

**بَدَآءٌ**
**بَدَآءٌ**: **بَدَا**’dan, **بَدَا لَهُ فِى الأَمْرِ** ibaresinde, bir kimseye vâki olan, yahut zihinde doğan görüş; ve özellikle önceki bir görüşten farklı olan; (Msb.) 1’e bak, dört yerde. Şöyle de denir: ↓ **هُوَ ذُو بَدَوَاتٍ**: O, kendisine çeşitli görüşler vâki olan, yahut zihninde doğan kimsedir, (IDrd, S, * K, * ve Har s. 665,) bunlardan bazılarını seçer ve bazılarını reddeder: (IDrd, TA:) övgüde söylenir, (IDrd, TA, ve Kzz, Har mezkûr yerde,) ve bazen yergide: (Kzz, Har mezkûr yerde:) **بَدَوَاتٌ**, ↓ **بَداةٌ**’nın çoğuludur, [dolayısıyla o, **بَدَآءٌ** ile eş anlamlıdır,] tıpkı **قَطَوَاتٌ**’ın **قَطَاةٌ**’nın çoğulu olması gibi. (IDrd, TA, ve Har mezkûr yerde.) Şöyle de denir: ↓ **أَبُو البَدَوَاتِ**: Kendisine arz olan görüşlerin babası [yani: ortaya koyucusu] mânasında. (IDrd, TA.) Ve ↓ **السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَاتٍ وَذُو بَدَوَاتٍ** (S, [bağlamın, “Sultan doğru yoldan sapmalarla nitelenir” mânasına geldiğini gösterdiği yerde:] fakat SM’ye göre, bu) bir hadistir; mânası: Sultan, kendisine arz olan yeni bir görüşe sahip olmaktan geri durmaz. (TA.)

**بِدَآءٌ**
**بِدَآءٌ**, Yemen halkının umumî lehçesinde, sabah yemeği mânasınadır; eş anlamlısı **غَدَآءٌ**. (TA.)

**بَدِىٌ**
**بَدِىٌ**: **بَادِيَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve **بَدْوٌ**’a da bak, üç yerde. ― -b3- Ayrıca, [yahut **بِئْرٌ بَدِىٌّ**,] aslında **بَدِىْءٌ**, art. **بدأ**’da, bk. o, (TA,) Bir kuyu: (T:) yahut eski olmayan bir kuyu: (TA:) çoğulu **بُودَانٌ**, **بُدْيَانٌ**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır. (T.)

**بَدَآءَةٌ**
**بَدَآءَةٌ**: İhtiyaçlardan, yahut gerekli şeylerden, görünen, yahut belirginleşen şey: çoğulu **بَدَاآتٌ**; bunun için ayrıca **بَدَاوَاتٌ** da denebilir. (T.) Bu iki çoğul ayrıca, bir kimseye görünen, yahut belirginleşen ihtiyaçlar mânasına gelir. (TA.) [Bunların ikincisi, bir sonraki kelimenin de çoğuludur.]

**بَدَاوَةٌ**
**بَدَاوَةٌ** ve **بِدَاوَةٌ**: **بَادِيَةٌ**’ye bak. ― -b2- Birincisi ayrıca: Bir şeyin görünen, yahut belirginleşen ilk kısmı mânasına gelir. (Lh, M, K.) [Bk. **بَدَآءَةٌ**.]

**بَدَاوِىٌّ**
**بَدَاوِىٌّ** ve **بِدَاوِىٌّ**: **بَدَوِىٌّ**’ye bak.

**بَادٍ**
**بَادٍ**: Görünen, yahut belirgin; yahut belirginleşen, açık, zahir, apaçık, belli. (Msb.) [Bundan dolayı,] **بَادِىَ الرَّأْىِ**: Görüşün [ilk] görünüşünde; (Fr, Lh, M;) yahut görüşün görünüşüne göre; (Zj, S, K; *) bu, ya samimiyetsizce ya da düşüncesizce mânasına gelebilir: (Zj, TA:) Kur’ân xi. 29’da böyledir; (Zj, S;) orada yalnız AA onu hemzeli okumuştur: (TA:) hemzeli olursa, **بَدَأْتُ**’dandır ve “ilk düşüncede, yahut ilk görüşte” mânasına gelir. (S; ve Lh, M’de, art. **بدأ**: bk. **بَدْءٌ**.) **بَادِى بَدٍ**, yahut **بَادِىَ بَدٍ**, ve **بَادِى بَدِى**, vb. için, **بَدْوٌ**’a bak, dört yerde. ― -b2- **بَادِى بَدِى**, bazen felâket, yahut musibet için bir ad olarak kullanılır: iki isimden oluşup tek isim yapılmıştır; **مَعْدِىْ كَرِبَ** gibi. (S.) ― -b3- **بَادٍ** ayrıca: **بَادِيَة**’ye [yahut çöle] çıkan adam mânasına gelir: (M, * Msb, K, * TA:) yahut **بَادِيَة**’de bulunan, çadırlarda oturan ve yerinde durmayan kimse: (TA:) çoğulu **بَادُونَ** ve **بُدًّا** [TA’da yanlışlıkla **بُدًى** gibi **هُدًى** denmiştir] ve **بُدَّآءٌ**: (M, K:) ve ↓ **بَدْوٌ**, **بَادٍ**’ın şibh-çoğul ismidir; (M, TA;) yahut **أَهْلُ بَدْوٍ** yerinedir; mânası: çöle çıkan kimseler; (M;) yahut mânası: çölde oturanlar, yahut çöl halkı: (MF:) ↓ **بَادِيَةٌ** de **بَادُونَ** ile aynı mânaya gelir; yani sürekli su kaynaklarından göç eden, çöle çıkan, ot yakınını arayan kimseler; **حَاضِرَةٌ**’nin zıddı; ve **بَوَادِى** [yahut **بَوَادٍ**], **بَادِيَةٌ**’nin çoğuludur. (T.)

**بَادَاةٌ**
**بَادَاةٌ**: bir sonraki maddeye bak.

**بَادِيَةٌ**
**بَادِيَةٌ** (T, S, vb.) Çöl; açık, yahut örtüsüz olmasından dolayı böyle adlandırılmıştır; (TA;) **حَضَرٌ**’ın zıddı; (M, K;) bunun gibi ↓ **بَدْوٌ**, (S, * M, Msb, K,) ve ↓ **بَادَاةٌ**, (M, K,) yahut ↓ **بَدَاةٌ**, (TA, [SM’ye göre doğru şekil, çünkü M’de onu bulmuştur; bende **باداة** buluyorum,]) ve ↓ **بَدِىٌّ**, Lebîd’in, edat **بِ**’nin örnekleri arasında zikredilen bir beytinde **بَادِيَةٌ** ile eş anlamlı olarak kullanıldığı söylenir, s. 142, (TA,) ve ↓ **بدَاوَةٌ** (M, K) ve ↓ **بِدَاوَةٌ**; (M;) [bunların son ikisi ve ikincisi (yani **بَدْوٌ**) aslında mastar isimleri gibi görünür; bk. 1:] yahut içinde şehirler yahut köyler yahut ekili toprak bulunmayan arazi: (Lth, T:) yahut insanlar, çöle çıktıklarında, ot yakınını arayarak, sürekli su kaynaklarından göç ettikleri yerler; buna **مَبَادٍ** da denir; bu, **مَنَاجِعُ** ile eş anlamlıdır; **مَحَاضِرُ**’un zıddıdır; ve ↓ **مَبْدًى**’nın çoğuludur, (T,) bu sonuncu ise **مَحْضَرٌ**’un zıddını ifade eder: (S:) **بَادِيَةٌ**’nin çoğulu **بَوَادٍ**’dır. (T, Msb.) ― -b2- **بَادٍ**’a da bak.

**مَبْدًى**
**مَبْدًى**: çoğulu **مَبَادٍ**: **بَادِيَةٌ**’ye bak.

**رَكِىٌّ مُبْدٍ**
**رَكِىٌّ مُبْدٍ** ١: Suyu görünen kuyular; toz yahut toprak tarafından örtülmemiş olan; **رَكِىٌ غَامِدٌ**’in zıddı. (A, art. **غمد**’da.)

#### Madde başı: بدى

١
1 بَدِيتُ بِالشَّىْءِ ذ and بَدَيْتُ بِهِ i. q. [بَدَأْتُ and] اِبْتَدَأْتُ [I began with the thing; or made it to have precedence, or to be first]; (M, K;) of the dial. of the Ansلr: (M:) the people of ElMedeeneh say, بَدَيْنَا, or بَدِينَا, [accord. to different copies of the S,] in the sense of بَدَأْنَا: (S:) [the right reading seems to be بَدَيْنَا; for] IKh says, none says بَدَيْتُ in the sense of بَدَأْتُ, except the Ansلr: all others say, بَدِيتُ and بَدَأْتُ; when the hemzeh is suppressed, the د is pronounced with kesr, and therefore the hemzeh is changed into ى. (IB, TA.) [See a verse of Ibn-Rawلhah cited voce بَدْءٌ.]

بِدَايَةٌ
بِدَايَةٌ ركي مبد , said by Mtr to be a vulgar word, and by IB to be erroneous, but by IKtt to be of the dial. of the Ansلr: see art. بدأ [voce بَدْءٌ, second sentence, in two places]. (TA.)

##### Türkçe

١
1 **بَدِيتُ بِالشَّىْءِ** **ذ** ve **بَدَيْتُ بِهِ**: [**بَدَأْتُ** ve] **اِبْتَدَأْتُ** ile aynı mânâdadır [şeye başladım; yahut onu öne geçirilmiş, yahut ilk olacak kıldım]; (M, K;) Ensâr lehçesindendir: (M:) Medîne halkı, S’nin farklı nüshalarına göre, **بَدَيْنَا** yahut **بَدِينَا** der; **بَدَأْنَا** mânâsında: (S:) [doğru okunuşun **بَدَيْنَا** olması gerekir; zira] İKh der ki: Ensâr’dan başka hiç kimse **بَدَيْتُ**’ü **بَدَأْتُ** mânâsında söylemez: diğerlerinin hepsi **بَدِيتُ** ve **بَدَأْتُ** der; hemze düşürüldüğünde **د** kesre ile telaffuz edilir, bu sebeple hemze **ى**’ye çevrilir. (IB, TA.) [**بَدْءٌ** maddesinde zikredilen İbn-Rawâhah’ın bir beytine bak.]

**بِدَايَةٌ**
**بِدَايَةٌ** ركي مبد , Mtr tarafından bunun avamca bir kelime olduğu, IB tarafından hatalı olduğu, fakat IKtt tarafından Ensâr lehçesinden olduğu söylenmiştir: **بدأ** maddesine bak [**بَدْءٌ** lafzı altında, ikinci cümle, iki yerde]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: بدو

بَدَا
بَدَا U ( n. ac. بَدْو 1 ,  بَدَآء [ 22A ] ,  بَدَاْوَة 22t ,  بُدُوَّة 27t )
a.  [ La ], Appeared, became manifest to.

b.  Began.

c.  Lived in the desert.

بَاْدَوَ
بَاْدَوَ III
a.  [ acc. &  Bi ], Encountered one another.

b.  Declared enmity.

c.  Repaid, rewarded ( with evil ).

أَبْدَوَ
أَبْدَوَ IV ,
a.  Made apparent, manifested.

بَدْو
بَدْو 1 ,
a.  Bedouins.

b.  Desert.

بَدَوِيّ
بَدَوِيّ 4yi , ( pl. بَدْو 1 ,  بِدْوَاْن 34 ),
a.  Bedouin, nomad.

بَاْدِوَة
بَاْدِوَة 21t , ( pl. بَوَادي ),
a.  Desert.

بَدَاْوَة
بَدَاْوَة 22t ,
a.  Manifest, apparent.

b.  Desert.

بِدَاْوَة
بِدَاْوَة 23t ,
a.  see 21t .

##### Türkçe

بَدَا
بَدَا U ( n. ac. **بَدْو** 1 , **بَدَآء** [ 22A ] , **بَدَاْوَة** 22t , **بُدُوَّة** 27t )
a. [ La ], Göründü, -e belirgin oldu.

b. Başladı.

c. Çölde yaşadı.

بَاْدَوَ
بَاْدَوَ III
a. [ acc. & Bi ], Birbirleriyle karşılaştılar.

b. Düşmanlık ilan etti.

c. (Kötülükle) karşılık verdi, ödüllendirdi.

أَبْدَوَ
أَبْدَوَ IV ,
a. Açık kıldı, belirginleştirdi.

بَدْو
بَدْو 1 ,
a. Bedevîler.

b. Çöl.

بَدَوِيّ
بَدَوِيّ 4yi , ( pl. **بَدْو** 1 , **بِدْوَاْن** 34 ),
a. Bedevî, göçebe.

بَاْدِوَة
بَاْدِوَة 21t , ( pl. **بَوَادي** ),
a. Çöl.

بَدَاْوَة
بَدَاْوَة 22t ,
a. Belirgin, açık.

b. Çöl.

بِدَاْوَة
بِدَاْوَة 23t ,
a. 21t’ye bak.

#### Madde başı: بدي

بَدَى
بَدَى I بَدِيَ A ( n. ac. بَدْي 1 ),
a.  Began.

بَذ
بَذ P. ,
a.  Shabby; shabby-genteel.

##### Türkçe

بَدَى
بَدَى I **بَدِيَ** A (mastarı **بَدْي** 1),
a. Başladı.

بَذ
بَذ P.,
a. Pejmürde; pejmürde-şık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: بدو

بدو
بَدَا - يَبْدُوْ - بَادِي - بَدو - أَبْدى - يُبْدِي
بَدا - يَبْدُوْ + الكائن أو الشيء أو الأمر: كان مخفياً ثم ظهر للناظر أو المتلقي: كان مخفياً مستوراً لا يبين ولا يدركه ولا يشعر به الناظر أو المتلقي، ثم خرج وبرز من مخبأه وسِتْرِه، وصار ظاهراً بيناً لكل ناظر أو واع مدرك
بَادِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَدا - يَبْدُوْ ": الذي كان مخفياَ ثم صار ظاهراً للناظر أو المتلقي
بَدو - البدو: على وزن"فـَعـْل" اسم فعل " بَدا - يَبْدُوْ ": الظهور والبروز للعلن من غير ستر أو خباء: وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الذي يكون فيه الشيء ظاهراً للناظر: وهو اصطلاحاً ضد الحضر: السكن في العراء في خيم متنقلة من غير بيوت مشادة مبنية
أَبْدَى - يُبْدِي: على وزن " أَفْعَل " من " بَدا - يَبْدُوْ ": جعله " يَبْدُوْ ": جعل ما كان مخفياً يظهر للناظر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "الظهور بتحرك المتحرك نفسه خارجاً من ساتر"، وهي:
شَمَسَ - يَشْمُسُ (شَمَسَ - يَشْمِسُ)، نَهَجَ - يَنْهَجُ، عَلَنَ - يَعْلُن، ظَهَرَ - يَظْهَرُ، بَدا - يَبْدُوْ، لاحَ - يَلُوْحُ
بَدَا - يَبْدُوْ
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من أفواههم وما تخفي صدورهم أكبر قد بينا لكم الآيات إن كنتم تعقلون(118)﴾ آل عمران
 	﴿فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين(22)﴾ } الأعراف ﴿فأكلا منها فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وعصى آدم ربه فغوى(121)﴾ طه
 	﴿ثم بدا لهم من بعد ما رأوا الآيات ليسجننه حتى حين(35)﴾ يوسف ﴿قد كانت لكم أسوة حسنة في إبراهيم والذين معه إذ قالوا لقومهم إنا برآء منكم ومما تعبدون من دون الله كفرنا بكم وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده إلا قول إبراهيم لأبيه لأستغفرن لك وما أملك لك من الله من شيء ربنا عليك توكلنا وإليك أنبنا وإليك المصير(4)﴾ الممتحنة
 	﴿بل بدا لهم ما كانوا يخفون من قبل ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه وإنهم لكاذبون(28)﴾ الأنعام ﴿ولو أن للذين ظلموا ما في الأرض جميعا ومثله معه لافتدوا به من سوء العذاب يوم القيامة وبدا لهم من الله ما لم يكونوا يحتسبون(47)﴾ الزمر
 	﴿وبدا لهم سيئات ما كسبوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(48)﴾ الزمر ﴿وبدا لهم سيئات ما عملوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(33)﴾ الجاثية
بادي
 ﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود
 	﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا وإن يأت الأحزاب يودوا لو أنهم بادون في الأعرابيسألون عن أنبائكم ولو كانوا فيكم ما قاتلوا إلا قليلا(20)﴾ الأحزاب
البدو
 ﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف
أَبْدَى - يُبْدِي
يبدي القرآن أو الكتاب
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تسألوا عن أشياء إن تبد لكم تسؤكم وإن تسألوا عنها حين ينزل القرآن تبد لكم عفا الله عنها والله غفور حليم(101)﴾ المائدة
 	﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناستجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
تبدوا شيئا
 ﴿قل إن تخفوا ما في صدوركم أو تبدوه يعلمه الله ويعلم ما في السماوات وما في الأرض والله على كل شيء قدير(29)﴾ آل عمران ﴿إن تبدوا شيئا أو تخفوه فإن الله كان بكل شيء عليما (54)﴾ الأحزاب
 	﴿قال ياآدم أنبئهم بأسمائهم فلما أنبأهم بأسمائهم قال ألم أقل لكم إني أعلم غيب السماوات والأرض وأعلم ما تبدون وما كنتم تكتمون(33)﴾ البقرة
 	﴿ما على الرسول إلا البلاغ والله يعلم ما تبدون وما تكتمون (99)﴾ المائدة ﴿ليس عليكم جناح أن تدخلوا بيوتا غير مسكونة فيها متاع لكم والله يعلم ما تبدون وما تكتمون(29)﴾ النور
 	﴿لله ما في السماوات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله فيغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله على كل شيء قدير(284)﴾ البقرة
 	﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران
 	﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل فأسرها يوسف في نفسه ولم يبدها لهم قال أنتم شر مكانا والله أعلم بما تصفون(77)﴾ يوسف ﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿إن تبدوا الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم ويكفر عنكم من سيئاتكم والله بما تعملون خبير(271)﴾ البقرة ﴿إن تبدوا خيرا أو تخفوه أو تعفوا عن سوء فإن الله كان عفوا قديرا (149)﴾ النساء
 	﴿وأصبح فؤاد أم موسى فارغا إن كادت لتبدي به لولا أن ربطنا على قلبها لتكون من المؤمنين(10)﴾ القصص
 	﴿فوسوس لهما الشيطان ليبدي لهما ما ووري عنهما من سوآتهما وقال ما نهاكما ربكما عن هذه الشجرة إلا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخالدين(20)﴾ الأعراف

 ﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهنولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور
مختار الصحاح
● [بدا] ب د ا: بدا الأمر من باب سما أي ظهر وقرئ ﴿الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴾ أي في ظاهر الرأي ومن همزه جعله من بدأت ومعناه أول الرأي وبدا القوم خرجوا إلى بَادِيَتِهم وبابه عدا و بَدَا له في هذا الأمر بَدَاءٌ بالمد أي نشأ له فيه رأي وهو ذو بَدَواتٍ و البَدُوُ البَاديةُ والنسبة اليه بَدَوِيٌّ وفي الحديث ﴿من بدا جفا﴾ أي من نزل البادية صار فيه جفاء الأعراب و البَداوَةُ بفتح الباء وكسرها الإقامة في البادية وهو ضد الحضارة قال ثعلب لا أعرف الفتح إلا عن أبي زيد وحده والنسبة إليها بَدَاوِيٌّ و بَادَاهُ بالعداوة جاهره بها و تَبَدَّى الرجل أقام بالبادية و تَبادَى تشبه بأهل البادية وأهل المدينة يقولون بَدِينَا بمعنى بدأنا
الراغب
بدا
- بدا الشيء بدوا وبداء أي: ظهر ظهورا بينا، قال الله تعالى: }وبدا لهم من الله ما لم يكونوا يحتسبون﴿[الزمر/47]،﴾وبدا لهم سيئات ما كسبوا﴿[الزمر/48]،﴾فبدت لهما سوآتهما{ [طه/121].
والبدو: خلاف الحضر، قال تعالى: }وجاء بكم من البدو﴿[يوسف/100] أي: البادية، وهي كل مكان يبدو ما يعن فيهن أي: يعرض، ويقال للمقيم بالبادية: باد، كقوله تعالى:﴾سواء العاكف فيه والباد﴿[الحج/25]،﴾لو أنهم بادون في الأعراب{ [الأحزاب/20].
ملخص اللسان
1.     بَدا الشيءُ يَبْدُو بَدْواً وبُدُوّاً وبَداءً وبَداً: ظهر.
2.      وأَبْدَيْته أَنا: أَظهرته.
3.     وبُدَاوَةُ الأَمر: أَوَّلُ   ما يبدو منه؛
4.     . وبادي الرأْي: ظاهرُه؛
5.      ما نراك اتَّبَعَك إلا الذين هم أَراذلنا بادِيَ الرأْي؛ أَي في   ظاهر الرأْي،
6.     وبادَى فلانٌ بالعداوة أَي جاهر بها،
7.     ثم بدا لهم من بعد ما رأَوا الآيات   ليَسْجُنُنَّه؛ أَراد بدا لهم بَداءٌ وقالوا ليسجننه،
8.     وبَدا لي بَدَاءٌ أَي تَغَيَّر رأْي على ما كان عليه.
9.     البداءُ استصواب شيء   عُلم بعد أَن لم يَعْلم،
10.                        وبدا له في الأَمر بداءً، أَي نشأَ له فيه رأْيٌ،
11.                        افعلْ ذلك بادِيَ بَدٍ وبادِيَ   بَدِيٍّ أَي أَوَّلاً،
12.                        والبَدْوُ والبادِيةُ والبَداةُ والبَداوَة والبِداوَةُ: خلاف الحَضَرِ،
13.                        وبَدَا القومُ بَدْواً أَي   خرجوا إلى باديتهم مثل قتل قتلاً.
14.                         البادية اسم للأَرض التي لا حَضَر فيها،
15.                        قد بَدَوْا وإذا خرج   الناسُ من الحَضَر إلى المراعي في الصَّحارِي
16.                        من بَدَا جَفَا أَي من نَزَلَ البادية صار فيه جَفاءُ الأَعرابِ.
17.                        وبَداءَاتُ عَوارِضك،أَي ما   يبدو من عوارضك؛
18.                         ذو بَدَوات أَي ذو آراء تظهر له فيختار بعضاً ويُسْقطُ بعضاً؛
19.                        بَدا   لي من أَمرك بَداءٌ أَي ظهر لي.
20.                        أُبَدّيه مع   الإبل أَي أُبْرزُه معها إلى موضع الكَلإ.
21.                        من يُبْدِ لنا صَفْحَتَه نُقِمْ عليه كتابَ الله أَي من   يظهر لنا فعله الذي كان يخفيه أَقمنا عليه الحد.
22.                         بَدَا اللهُ عز وجل أَن يبتليهم أَي قضى بذلك؛
23.                        البَدِيُّ: الأَول؛
24.                        افْعَلْ هذا بادِيَ بَدِيٍّ أَي أَوَّل كل   شيء.
25.                        وبَدِئْتُ بالشيء وبَدِيتُ: ابْتَدَأْتُ،
26.                        أَبْدَيْتَ في   منطقك أَي جُرْتَ مثل أَعْدَيْت؛
27.                         السُّلْطانُ ذو   عَدَوان وذو بَدَوانٍ، أَي لا يزال يَبْدُو له رأْيٌ جديد،
28.                        وتَبَدَّى الرجلُ: أَقام بالبادية.
29.                        وتَبادَى: تَشَبَّه بأَهل البادية.
30.                        كان إذا اهْتَمَّ لشيءٍ بَدَا أَي   خرج إلى البَدْوِ؛
31.                        وإنْ يأْتِ الأَحْزابُ   يَوَدُّوا لو أَنهم بادُون في الأَعْراب؛ أَي إذا جاءَت الجنود والأَحْزاب   وَدُّوا أَنهم في البادية؛
32.                        والبئر البَدِيُّ: التي حفرها   فحفرت حَديثَةً وليست بعاديَّة،
33.                        والبَدَا: ما يخرج من دبر الرجل؛
34.                        وبَدَا الرجلُ: أَنْجَى فظهر   ذلك منه.
35.                        والبَدَا مَفْصِلُ   الإنسان،
36.                        والبَدَا: السيد،
37.                        والبَدِيُّ اسم واد؛
38.                        وبَدْوَةُ: ماءٌ لبني العَجْلانِ.
39.                        بَدَا:   موضع بالشام قرب وادي القُرَى،
40.                        والبَدِيُّ: العجب؛
لسان العرب
● -    بدا: بَدا الشيءُ يَبْدُو بَدْواً وبُدُوّاً وبَداءً وبَداً؛ الأَخيرة   عن سيبويه: ظهر. وأَبْدَيْته أَنا: أَظهرته. وبُدَاوَةُ الأَمر: أَوَّلُ   ما يبدو منه؛ هذه عن اللحياني، وقد ذكر عامةُ ذلك في الهمزة. وبادي   الرأْي: ظاهرُه؛ عن ثعلب، وقد ذكر في الهمز. وأَنت بادِيَ الرأْي تَفْعَلُ كذا،   حكاه اللحياني بغير همز، ومعناه أَنت فيما بَدَا من الرأْي وظهر. وقوله   عز وجل: ما نراك اتَّبَعَك إلا الذين هم أَراذلنا بادِيَ الرأْي؛ أَي في   ظاهر الرأْي، قرأَ أَبو عمرو وحده بادىَ الرأْي، بالهمز، وسائر القراء   قرؤوا بادِيَ، بغير همز، وقال الفراء: لا يهمز بادِيَ الرأْي لأَن المعنى   فيما يظهر لنا ويَبْدُو، ولو أَراد ابتداء الرأْي فهَمَز كان صواباً؛   وأَنشد:   أَضْحَى لِخالي شَبَهِي بادِي بَدِي،   وصار َ للفَحْلِ لِساني ويَدِي   أَراد به: ظاهري في الشبه لخالي. قال الزجاج: نصب بادِيَ الرأْي على   اتبعوك في ظاهر الرأْي وباطنُهم على خلاف ذلك، ويجوز أَن يكون اتبعوك في   ظاهر الرأْي ولم يَتَدَبَّرُوا ما قلتَ ولم يفكروا فيه؛ وتفسير قوله:   أَضحى لخالي شبهي بادي بدي   معناه: خرجت عن شَرْخ الشباب إلى حدّ الكُهُولة التي معها الرأْيُ   والحِجا، فصرت كالفحولة التي بها يقع الاختيار ولها بالفضل تكثر الأَوصاف؛ قال   الجوهري: من همزه جعله من بَدَأْتُ معناه أَوَّلَ الرَّأْيِ.   وبادَى فلانٌ بالعداوة أَي جاهر بها، وتَبادَوْا بالعداوة أَي جاهَرُوا   بها. وبَدَا له في الأَمر بَدْواً وبَداً وبَدَاءً؛ قال الشَّمَّاخ:   لَعَلَّك، والمَوْعُودُ حقُّ لقاؤه،   بَدَا لكَ في تلك القَلُوص بَداءُ   (* في نسخة: وفاؤه).   وقال سيبويه في قوله عز وجل: ثم بدا لهم من بعد ما رأَوا الآيات   ليَسْجُنُنَّه؛ أَراد بدا لهم بَداءٌ وقالوا ليسجننه، ذهب إلى أَن موضع ليسجننه   لا يكون فاعلَ بَدَا لأَنه جملة والفاعل لا يكون جملة. قال أَبو منصور:   ومن هذا أَخذ ما يكتبه الكاتب في أَعقاب الكُتُب. وبَداءَاتُ عَوارِضك،   على فَعَالاتٍ، واحدتها بَدَاءَةٌ بوزن فَعَالَة: تأنيث بَدَاءٍ أَي ما   يبدو من عوارضك؛ قال: وهذا مثل السَّمَاءة لِمَا سَمَا وعَلاك من سقف أَو   غيره، وبعضهم يقول سَمَاوَةٌ، قال: ولو قيل بَدَواتٌ في بَدَآت الحَوائج   كان جائزاً. وقال أَبو بكر في قولهم أَبو البَدَوَاتِ، قال: معناه أَبو   الآراء التي تظهر له، قال: وواحدة البَدَوَات بَدَاةٌ، يقال بَداة وبَدَوات   كما يقال قَطاة وقَطَوات، قال: وكانت العرب تمدح بهذه اللفظة فيقولون   للرجل الحازم ذو بَدَوات أَي ذو آراء تظهر له فيختار بعضاً ويُسْقطُ بعضاً؛   أَنشد الفراء:   من أَمْرِ ذي بَدَاوتٍ مَا يَزالُ له   بَزْلاءُ، يَعْيا بها الجَثَّامةُ اللُّبَدُ   قال: وبَدا لي بَدَاءٌ أَي تَغَيَّر رأْي على ما كان عليه. ويقال: بَدا   لي من أَمرك بَداءٌ أَي ظهر لي. وفي حديث سلمة بن الأَكْوَع: خرجت أَنا   وربَاحٌ   مولى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ومعي فرسُ أَبي طلحة أُبَدّيه مع   الإبل أَي أُبْرزُه معها إلى موضع الكَلإ. وكل شيء أَظهرته فقد أَبديته   وبَدَّيته؛ ومنه الحديث: أَنه أَمر أَن يُبادِيَ الناسَ بأَمره أَي يظهره   لهم؛ ومنه الحديث: من يُبْدِ لنا صَفْحَتَه نُقِمْ عليه كتابَ الله أَي من   يظهر لنا فعله الذي كان يخفيه أَقمنا عليه الحد. وفي حديث الأَقْرع   والأَبْرص والأَعمى: بَدَا اللهُ عز وجل أَن يبتليهم أَي قضى بذلك؛ قال ابن   الأَثير: وهو معنى البَداء ههنا لأَن القضاء سابق، والبداءُ استصواب شيء   عُلم بعد أَن لم يَعْلم، وذلك على الله غير جائز. وقال الفراء: بَدا لي   بَداءٌ أَي ظهر لي رأْيٌ آخر؛ وأَنشد:   لو على العَهْدِ لم يَخُنه لَدُمْنا،   ثم لم يَبْدُ لي سواه بَدَاءُ   قال الجوهري: وبدا له في الأَمر بداءً، ممدودة، أَي نشأَ له فيه رأْيٌ،   وهو ذو بَدَواتٍ، قال ابن بري: صوابه بَداءٌ، بالرفع، لأَنه الفاعل   وتفسيره بنَشَأَ له فيه رأْيٌ يدلك على ذلك؛ وقول الشاعر:   لعَلَّكَ، والموعودُ حَقٌّ لِقاؤه،   بَدَا لك في تلك القَلُوصِ بَدَاءُ   وبَداني بكذا يَبْدوني: كَبَدأَني. وافعَل ذلك بادِيَ بَدٍ وبادِيَ   بَدِيٍّ، غير مهموز؛ قال:   وقد عَلَتْني ذُرْأَةٌ بادِي بَدِي   وقد ذكر في الهمزة، وحكى سيبويه: بادِيَ بَدَا، وقال: لا ينوّن ولا   يَمْنَعُ القياسُ تنوينَه. وقال الفراء: يقال افعلْ هذا بادِيَ بَدِيٍّ كقولك   أَوَّل شيء، وكذلك بَدْأَةَ ذي بَدِيٍّ، قال: ومن كلام العرب بادِيَ   بَدِيٍّ   بهذا المعنى إلا أَنه لم يهمز، الجوهري: افعلْ ذلك بادِيَ بَدٍ وبادِيَ   بَدِيٍّ أَي أَوَّلاً، قال: وأَصله الهمز وإنما ترك لكثرة الاستعمال؛   وربما جعلوه اسماً للداهية كما قال أَبو نُخَيلة:   وقد عَلَتْني ذُرْأَةٌ بادِي بَدِي،   ورَيْثَةٌ تَنْهَضُ بالتَّشَدُّدِ،   وصار للفَحْلِ لساني ويدِي   قال: وهما إسمان جعلا اسماً واحداً مثل معد يكرب وقالي قَلا. وفي حديث   سعد بن أَبي وقاص: قال يوم الشُّورَى الحمد لله بَدِيّاً؛ البَدِيُّ،   بالتشديد: الأَول؛ ومنه قولهم: افْعَلْ هذا بادِيَ بَدِيٍّ أَي أَوَّل كل   شيء. وبَدِئْتُ بالشيء وبَدِيتُ: ابْتَدَأْتُ، وهي لغة الأَنصار؛ قال ابن   رواحَةَ:   باسمِ الإله وبه بَدِينَا،   ولو عَبَدْنا غيرَه شَقِينا،   وحَبَّذا رَبّاً وحُبَّ دِينا   قال ابن بري: قال ابن خالويه ليس أَحد يقول بَدِيتُ بمعنى بَدَأْتُ إلا   الأَنصار، والناس كلهم بَدَيْتُ وبَدَأْتُ، لما خففت الهمزة كسرت الدال   فانقلبت الهمزة ياء، قال: وليس هو من بنات الياء. ويقال: أَبْدَيْتَ في   منطقك أَي جُرْتَ مثل أَعْدَيْت؛ ومنه قولهم في الحديث: السُّلْطانُ ذو   عَدَوان وذو بَدَوانٍ، بالتحريك فيهما، أَي لا يزال يَبْدُو له رأْيٌ جديد،   وأَهل المدينة يقولون بدَينا بمعنى بَدأْنا.   والبَدْوُ والبادِيةُ والبَداةُ والبَداوَة والبِداوَةُ: خلاف الحَضَرِ،   والنسب إليه بدَويٌّ، نادر، وبَداويّ وبِداوِيٌّ، وهو على القياس لأَنه   حينئذ منسوب إلى البَداوة والبِداوة؛ قال ابن سيده: وإنما ذكرته   (* كذا   بياض في جميع الأصول المعتمدة بأيدينا) . . . . . لا يعرفون غير   بَدَوِيٍّ، فإن قلت إن البَداوِيّ قد يكون منسوباً إلى البَدْوِ والباديةِ فيكون   نادراً، قيل: إذا أَمكن في الشيء المنسوب أَن يكون قياساً وشاذّاً كان   حمله على القياس أَولى لأَن القياس أَشيع وأَوسع. وبَدَا القومُ بَدْواً أَي   خرجوا إلى باديتهم مثل قتل قتلاً. ابن سيده: وبَدا القومُ بداءً خرجوا   إلى البادية، وقيل للبادية بادِيَةٌ لبروزها وظهورها؛ وقيل للبَرِّيَّة   بادِيةَ لأَنها ظاهرة بارزة، وقد بَدَوْتُ أَنا وأَبْدَيْتُ غيري. وكل شيء   أَظهرته فقد أَبْدَيْتَه. ويقال: بَدا لي شيءٌ   أَي ظهر. وقال الليث: البادية اسم للأَرض التي لا حَضَر فيها، وإذا خرج   الناسُ من الحَضَر إلى المراعي في الصَّحارِي قيل: قد بَدَوْا، والإسم   البَدْوُ. قال أَبو منصور: البادية خلاف الحاضرة، والحاضرة القوم الذين   يَحْضُرون المياهَ وينزلون عليها في حَمْراء القيظ، فإذا بَرَدَ الزمان   ظَعَنُوا عن أَعْدادِ المياه وبَدَوْا طلباً للقُرْب من الكَلإ، فالقوم حينئذ   بادِيَةٌ بعدما كانوا حاضرة، وهي مَبادِيهم جمع مَبْدىً، وهي المَناجِع   ضِدُّ المَحاضر، ويقال لهذه المواضع التي يَبْتَدِي إليها البادُونَ   بادية أَيضاً، وهي البَوادِي، والقوم أَيضاً بوادٍ جمع بادِيةٍ. وفي الحديث:   من بَدَا جَفَا أَي من نَزَلَ البادية صار فيه جَفاءُ الأَعرابِ.   وتَبَدَّى الرجلُ: أَقام بالبادية. وتَبادَى: تَشَبَّه بأَهل البادية. وفي   الحديث: لا تجوز شهادةُ بَدَوِيّ على صاحب قَرْية؛ قال ابن الأَثير: إنما كره   شهادة البَدَوِيّ لما فيه من الجَفاء في الدين والجَهالة بأَحكام الشرع،   ولأَنهم في الغالب لا يَضْبِطُون الشهادةَ على وَجْهِها، قال: وإليه ذهب   مالك، والناسُ على خلافه. وفي الحديث: كان إذا اهْتَمَّ لشيءٍ بَدَا أَي   خرج إلى البَدْوِ؛ قال ابن الأَثير: يُشْبِهُ أَن يكون يَفْعَل ذلك   ليَبْعُدَ عن الناس ويَخْلُوا بنفسه؛ ومنه الحديث: أَنه كان يَبْدُو إلى هذه   التِّلاع. والمَبْدَى: خلاف المَحْضر. وفي الحديث: أَنه أَراد البَدَاوَةَ   مرة أَي الخروجَ إلى البادية، وتفتح باؤها وتكسر. وقوله في الدعاء:   فإنَّ جارَ البادِي يَتَحَوَّلُ؛ قال: هو الذي يكون في البادية ومَسْكنه   المَضارِبُ والخيام، وهو غير مقيم في موضعه بخلاف جارِ المُقامِ في المُدُن،   ويروى النادِي بالنون. وفي الحديث: لا يَبِعْ حاضِرٌ لبادٍ، وهو مذكور   مُسْتَوْفى في حضر. وقوله في التنزيل العزيز: وإنْ يأْتِ الأَحْزابُ   يَوَدُّوا لو أَنهم بادُون في الأَعْراب؛ أَي إذا جاءَت الجنود والأَحْزاب   وَدُّوا أَنهم في البادية؛ وقال ابن الأَعرابي: إنما يكون ذلك في ربيعهم،   وإلاَّ فهم حُضَّارٌ على مياههم. وقوم بُدَّاءٌ: بادونَ؛ قال:   بحَضَرِيٍّ شاقَه بُدَّاؤُه،   لم تُلْهه السُّوقُ ولا كلاؤُه   قال ابن سيده: فأَما قول ابن أَحمر:   جَزَى اللهُ قومي بالأُبُلَّةِ نُصْرَةً،   وبَدْواً لهم حَوْلَ الفِراضِ وحُضَّرَا   فقد يكون إسماً لجمع بادٍ كراكب ورَكْبٍ، قال: وقد يجوز أَن يُعْنى به   البَداوَة التي هي خلاف الحَضارة كأَنه قال وأَهْلَ بَدْوٍ. قال الأَصمعي:   هي البداوة والحَضارة بكسر الباء وفتح الحاء؛ وأَنشد:   فمَن تكُنِ الحَضارةُ أَعْجَبَتْه،   فأَيَّ رجالِ بادِيةٍ تَرانا؟   وقال أَبو زيد: هي البَداوة والحِضارة، بفتح الباء وكسر الحاء.   والبداوة: الإقامة في البادية، تفتح وتكسر، وهي خلاف الحِضارة. قال ثعلب: لا   أَعرف البَداوة، بالفتح، إلا عن أَبي زيد وحده، والنسبة إليها بَداوِيّ.   أَبو حنيفة: بَدْوَتا الوادي جانباه. والبئر البَدِيُّ: التي حفرها   فحفرت حَديثَةً وليست بعاديَّة، وترك فيها الهمز في أَكثر كلامهم.   والبَدَا، مقصور: ما يخرج من دبر الرجل؛ وبَدَا الرجلُ: أَنْجَى فظهر   ذلك منه. ويقال للرجل إذا تغَوَّط وأَحدث: قد أَبْدَى، فهو مُبْدٍ، لأَنه   إذا أَحدث بَرَزَ من البيوت وهو مُتَبَرِّز أَيضاً. والبَدَا مَفْصِلُ   الإنسان، وجمعه أَبْداءٌ، وقد ذكر في الهمز. أَبو عمرو: الأَبْداءُ   المَفاصِل، واحدها بَداً، مقصور، وهو أَيضاً بِدْءٌ، مهموز، تقديره بِدْعٌ، وجمعه   بُدُوءٌ على وزن بُدُوع. والبَدَا: السيد، وقد ذكر في الهمز.   والبَدِيُّ ووادِي البَدِيُّ: موضعان. غيره: والبَدِيُّ اسم واد؛ قال   لبيد:   جَعَلْنَ جراجَ القُرْنَتَيْن وعالجاً   يميناً، ونَكَّبْنَ البَدِيَّ شَمائلا   وبَدْوَةُ: ماءٌ لبني العَجْلانِ. قال: وبداً إسم موضع. يقال: بين   شَغْبٍ وبَداً، مقصور يكتب بالأَلف؛ قال كثيِّر:   وأَنْتِ التي حَبَّبتِ شَغباً إلى بَداً   إليَّ، وأَوطاني بلادٌ سواهما   ويروي: بَدَا، غير منون. وفي الحديث ذكر بَدَا بفتح الباء وتخفيف الدال:   موضع بالشام قرب وادي القُرَى، كان به منزل عليّ بن عبد الله بن العباس   وأَولاده، رضي الله عنه. والبَدِيُّ: العجب؛ وأَنشد:   عَجِبَتْ جارَتي لشَيْبٍ عَلاني،   عَمْرَكِ اللهُ هل رأَيتِ بَدِيَّا؟
مقاييس اللغة:
بدو الباء والدال والواو أصلٌ واحد، وهو ظُهورُ الشيءِ. يقال بَدَا الشيءُ يَبْدُو، إذا ظَهَرَ، فهو بادٍ، وسُمِّي خلافُ الحَضَر بَدْواً من هذا، لأنَّهم في بَرَازٍ من الأرض، وليسوا في قُرىً تسترُهُم أبنِيتُها. وَالبادية خِلاف الحاضرة، قال الشاعر:
فمَن تكن الحِضَارةُ أعجبَتْهُ
فأيَّ رِجالِ باديةٍ تَرَانا
وتقول بدا لي في هذا الأمر بَداءٌ، أي تغيَّر رأْيي عما كان عليه.
القاموس المحيط:
و بَدَا بدواً وبُدُوّاً وبَداءً وبَدَاءَةً وبُدُوّاً ظَهَرَ، وأَبْدَيْتُه. وبَداوَةُ الشيء أَوَّلُ ما يَبْدُو منه.
وبادِي الرَّأْيِ: ظاهِرُهُ. وبَدَا له في الأمرِ بَدْواً وبَدَاءً وبَداةً: نَشَأَ له فيه رَأْيٌ، وهو ذُو بَدَواتٍ. وفَعَلَهُ بادِيَ بَدِيٍّ، وبادِيَ بَدٍّ، وبادِيَ بَداً: أَصْلُها الهَمْزَةُ، وذُكِرَتْ بلُغاتِها. ويَحْيَى بنُ أَيُّوبَ بنِ بادِي، وأَحْمَدُ بنُ علِيِّ بنِ البادي، ولا تَقُل البادَا: مُحَدِّثانِ. والبَدْوُ والبادِيَةُ والباداةُ والبَداوةُ: خِلافُ الحَضَرِ. وتَبَدَّى: أَقامَ بها. وَتَبادَى: تَشَبَّهَ بأَهْلِها، والنِّسْبَةُ: بَداوِيٌّ، كَسَخاوِيٍّ، وبِداوِيٌّ، بالكسر، وبَدَوِيّ، محرَّكةً، نادِرَةٌ. وبَدَا القومُ بَداً: خَرَجُوا إلى البادِيَةِ. وَقَوْمٌ بُدًى وبُدّاً: بادُونَ.
وبَدْوَتَا الوادِي: جانِبَاهُ. والبَدَا، مَقْصُوراً: السَّلْحُ. وبَدَا: أَنْجَى فَظَهَرَ نَجْوُهُ من دُبُرِهِ، كأَبْدَا.
وبَدَا الإِنْسانِ: مَفْصِلُهُ ج: أَبْداءٌ. والبَدِيُّ، كَرَضِيٍّ، ووادِي البَدِيِّ، وبَدْوَةُ، وبَدَا، دارَةُ بَدْوَتَيْنِ: مواضِعُ. وبادَى بالعداوَةِ: جاهَرَ، كَتَبادَى. والبَداةُ: الكَمْأَةُ، وبَدَأَتْ وقد بَدِيَتِ الأرضُ فيهما، كرَضِيَتْ. وبادِيَةُ بنتُ غَيْلاَنَ الثَّقَفِيَّةُ: صَحَابِيَّةُ، أَو هي بنونٍ بعدَ الدالِ.
تاج العروس:
( بدا ) الامر يبدو ( بدوا ) بالفتح ( وبدوا ) كقعود وعليه اقتصر الجوهري ( وداء ) كسحاب ( وبداءة ) كسحابة ( وبدوا ) هكذا في النسخ كقعود وفيه تكرار والصواب بدا كما في المحكم وعزاه الى سيبويه أي ( ظهر وأبديته ) أظهرته كما في الصحاح وفيه اشارة الى انه يتعدي بالهمزة وهو مشهور قال شيخنا وقد قيل ان الرباعي يتعدي بعن فيكون لازما أيضا كما قاله ابن السيد في شرح أدب الكتاب انتهى
وفي الحديث من يبدلنا صفحته نقم عليه كتاب الله أس من يظهر لنا فعله الذي كان يخفيه أقنا عليه الحد ( وبداوة الشئ أول ما يدو منه ) هذه عن اللحياني ( وبادى الرأي ظاهره ) عن ثعلب وأنت بادى الرأي تفعل كذا حكاه اللحياني بغير همز معناه أنت فيما بدا من الرأي وظهر وقوله تعالى هم أراذلنا بادي الرأي أي في ظاهر الرأي كما في الصحاح قرأ أبو عمرو وحده بادئ الرأي بالهمزة وسائر القراء قرؤا بادي بغير همز وقال الفراء لا يهمز بادي الرأي لان المعين فيما يظهر لنا ويبد وقال ابن سيده ولو أراد ابتداء الرأي فهمز كان صوابا وقال الزجاج نصب بادى الرأي على اتبعوك في ظاهر الرأي وباطنهم على خلاف ذلك ويجوز أن يكون اتبعوك في ظاهر الرأي ولم يتدبروا ما قلت ولم يتدبروا فيه وقال الجوهري من همزة جعله من بدأت معناه أول الرأى ( وبدا له في ) هذا ( الامر
بدوا ) بالفتح ( وبداء ) كسحاب ( وبداة ) كحصاة وفي المحكم بدا له في الامر بدوا وبدا وبداء وفي الصحاح بداء ممدود اي ( نشأ له فيه رأي ) قال ابن برى بداء بالرفع لانه الفاعل وتفسيره بنشأ له فيه رأي يدلك على ذلك ومنه قول الشاعر وهو الشماخ أنشده ابن سيده : لعلك والموعود حق وفاؤه * بدا لك في تلك القلوص بداء وقال سيبويه في قوله عز وجل ثم بدا لهم من بعد ما رأوا الايات ليسجننه أراد بدا لهم بداء وقالوا لسجننه ذهب الى ان موضع ليسجننه لا يكون فاعل بدا لانه جملة والفاعل لا يكون جملة وقال الازهري يقال بدا لى بدا أي تغير رأي عما كان عليه وقال الفراء بدا لى بداء ظهر لى رأي آخر وأنشد : لو على العهد لم يخنه لدمنا * ثم لم يبد لى سواه بداء ( وهو ذو بدوات ) كما في الصحاح قال ابن دريد وكانت العرب تمدح بهذه اللفظة فيقولون للرجل الحازم ذو بدوات أي ذو آراء تظهر له فيختار بعضا ويسقط بعضا أنشد الفراء : من أمر ذى بدوات ما يزال له * بزلاء يعيا بها الجثامة اللبد قال ابن دريد قولهم أبو البدوات معناه أبو الاراء التى تظهر له واحدها بداة كقطاة وقطوات ( وفعله بادي بدي ) كغنى غير مهموز ( وبادى بدو ) حكى سيبويه ( بادى بدا ) وقال لا ينون ولا يمنع القياس تنوينه وقال الفراء يقال افعل ذلك بادى بدى كقولك أول شئ وكذلك بدأة ذى بدى قال ومن كلام العرب بادى بدى بهذا المعنى الا أنه لم يهمز وأنشد : أضحى لخالي شبهي بادى بدى * وصار للفحل لساني ويدي أراد به ظاهري في الشبة لخالي وقال الزجاج معنى البيت خرجت عن شرخ الشباب الى حدا الكهولة التى معها الرأي والحجا فصرت كالفحولة التى بها يقع الاختيار ولها بالفضل تكثر الاوضاف وقال الجوهري افعل ذلك بادى بد وبادى بدى أي أولا و ( أصلها الهمز ) وانما ترك لكثرة الاستعمال ( و ) قد ( ذكرت بلغاتها ) هناك ( ويحيى بن أيوب ابن بادى ) التجيبى العلاف عن سعيد بن أبي مريم ( وأحمد بن على بن البادي ) عن دعلج وعنه الخطيب وقد سئل منه عن هذا النسب فقال ولدت أنا وأخى توأما وخرجت أولا فسميت البادي هكذا ذكره الامير قال ووجدت خطه وقد نسب نفسه فقال البادي بالياء وهذا يدل على صحة الحكاية وثبتنى فيه الانصار فعلى هذا لا يقال فيه ابن البادي فالاولى حذف الابن ( ولا تقل البادا ) نبه عليه الذهبي وقال الامير العامة تقول فيه ابن الباد ( محدثان ) * وفاته أبو البركات طلحة بن أحمد بن بادى العاقولي تفقه على الفراء ذكره ابن نقطة استدركه الحافظ على الذهبي ( والبدو والبادية والباداة ) هكذا في النسخ والصواب والبداة كما في المحكم ( والبداوة خلاف الحضر ) قيل سميت البادية بادية لبروزها وظهورها وقيل للبرية بادية لكونها ظاهرة بارزة وشاهد البدر وقوله تعالى وجاء بكم من البدو أي البادية قال شيخنا البدو مما أطلق على المصدر ومكان البدو والمتصفين بالبداوة انتهى وقال الليث البادية خلاف الحاضرة والحاضرة القوم الذين يحضرون المياه وينزلون عليها في حمراء القيظ فإذا برد الزمان ظعنوا عن اعداد المياه وبدوا طلبا للقرب من الكلام فالقوم حينئذ بادية بعد ما كانوا حاضرة ويقال لهذه المواضع التى يبتدي إليها البادون بادية أيضا وهز البوادى والقوم أيضا بوادي وفي الصحاح البداوة الاقامة في البادية يفتح ويكسر وهو خلاف الحضارة قال ثعلب لا أعرف البداوة بالفتح الا عن أبى زيد وحده انتهى وقال الاصمعي هز البداوة والحضارة بكسر الباء وفتح الحاء وأنشد : قمن تكن الحضارة أعجبته * فأي رجال بادية ترانا وقال أبو زيد بعكس ذلك وفي الحديث أراد البداوة مرة أي الخروج الى البادية روى بفتح الباء وبكسرها * قلت وحكى جماعة فيه الضم وهو غير معروف قال شيخنا وان صح كان مثلثا وبه تعلم ما في سياق المصنف من القصور ( وتبدي ) الرجل ( أقام بها ) أي بالبادية ( وتبادى تشبه بأهلها والنسبة ) الى البداوة بالفتح على رأي أبى زيد وبالكسر على رأي الاصمعي ( بداوى كسخاوي وبداوى
بالكسر ) ولو قال ويكسر كان أخصر وقال شيخنا قوله كسخاوي مستدرك فان قوله بالكسر يغنى عنه قال ثم ان هذا انما يتمشى على رأي أبى زيد الذي ضبطه بالفتح وأما على رأي غيره فانه بالكسر وقال ثعلب وهو الفصيح فالصواب أن يقول والنسبة بداوي ويفتح انتهى قال ابن سيده والبداوي بالفتح والكسر نسبتان على القياس الى البداوة والبداوة فان قلت البداوى قد يكون منسوبا الى البدو والبادية فيكون نادرا قلت إذا أمكن في الشئ المنسوب أن يكون قياسا وشاذا كان حمله على القياس أولى لان القياس أشيع وأوسع ( و ) النسبة الى البدو ( بدوى محركة ) وهى ( نادرة ) قال التبريزي كأنه على غير قياس لان القياس سكون الدال قال والنسب يجئ فيه أشياء على هذا النحو من ذلك قولهم فرس رضوية منسوبة الى رضوى والقياس رضوية * قلت وقد جاء ذلك في الحديث لا تجوز شهادة بدوى على صاحب قرية قال ابن الاثير وانما كره ذلك لما في البدوى من الجفاء في الدين والجهالة بأحكام الشرع ولانهم في الغالب لا يضبطون الشهادة على وجهها قال واليه ذهب مالك والناس على خلافه ( وبدا لقوم بدا ) كذا في النسخ والصواب بدوا كما هو نص الصحاح ومثله بقتل قتلا ( خرجوا الى البادية ) ومنه الحديث من بدا جفا أي من نزل البادية صار فيه جفاء الاعراب كما في الصحاح وفي حديث آخر كان إذا اهتم لشئ بدا أي خرج الى البدو قال ابن الاثير يشبه أن
يكون يفعل ذلك ليبعد عن الناس ويخلو بنفسه ومنه الحديث كان يبدوا لى هذه التلاع وفي حديث الدعاء فان جار البادي يتحول وهو الذى يكون في البادية ومكته المضارب والخيام وهو غير مقيم في موضعه بخلاف جار المقام في المدرو يروى النادي بالنون وفي الحديث لا يبع حاضر لباد وقوله تعالى ودوا لو أنهم بادون في الاعراب أي ودوا انهم في البادية قال ابن الاعرابي انما يكون ذلك في ربيعهم والا فهم حضار على مياههم ( وقوم بدى ) كهدى ( وبدى ) كغزى ( بادون ) أي هما جمعا باد ( وبدوتا الوادي جانباه ) عن أبي حنيفة ( والبدا مقصورا السلح ) وهو ما يخرج من دبر الرجل ( وبدا ) الرجل ( انجى فظهر نجوه من دبره كأبدى ) فهو مبد لانه إذا أحدث برز من البيوت ولذا قيل له المتبرز أيضا وهو كناية ( وبدا الانسان ) مقصورا ( مفصله ج ابداء ) وقال أبو عمرو الابداء المفاصل واحدها بدا وبدء بالضم مهموزا وجمعه بدوء بالضم كقعود ( والبدى كرضى ووادى البدي ) كرضي أيضا ( وبدوة وبدا ودارة بدوتين مواضع ) أما لاول فقرية من قرى هجر بين الزرائب والحوضتين قال لبيد : جعلن حراج القرنتين وعالجا * يمينا ونكبن البدى شماليا وأما الثاني فواد لبنى عامر بنجد ومنه قول امرئ القيس * فوادى البدى فانتحى لاريض * وأما الثالث فجبل لبنى العجلان بنجد قال عامر بن الطفيل : فلا وأبيك لا انسى خليلي * ببدوة ما تحركت الرياح وقال ابن مقبل : الا يا لقومي بالديار ببدوة * وانى مراح المرء والثيب شامل وأما الرابع فواد قرب أيلة من ساحل البحر وقيل بوادي القرى وقيل وبوادي عذرة قرب الشام كان به منزل على بن عبد الله بن عباس وأولاده قال الشاعر : وأنت التى حببت شغبا الى بدا * الى وأوطاني بلاد سواهما حللت بهذا حلة ثم حلة * بهذا فطاب الواديان كلاهما وأما الخامس فهما هضبتان لبنى ربيعة بن عقيل بينهما ماء ( وبادى ) فلان ( بالعداوة جاهر ) ( كتبادى ) نقله الجوهري ( البداة ) كقطاة ( الكمأة وبدأت وقد بديت الارض فيهما كرضيت ) انبتتها أو كثرت فيها ( وبادية بنت غيلان الثقيفة ) التى قال عنها هيت المخنث تقبل بأربع وتدبر بثمان ( صحابية ) تزوجها عبد الرحمن بن عوف وأبوها اسلم وتحته عشر نسوة ( أو هي ) بادنة ( بنون بعد الدال ) وصححه غير واحد * ومما يستدرك عليه البدوات والبداآت الحوائج التى تبدو لك وبداآت العوارض ما يبدو منها واحدها بداءة كسحابة وبدى تبدية أظهره ومنه حديث سلمة بن الاكوع ومعى فرس أبى طلحة أبديه مع الابل أي أبرزه معها الى موضع الكلاء وبادى الناس بأمره أظهره لهم وفي حديث البخاري في قصة الاقرع والابرص والاعمى بدا لله عز وجل أن يقتلهم أي قضى بذلك قال ابن الاثير وهو معنى البداء هنا لان القضاء سابق والبداء استصواب شئ علم بعد أن لم يعلم وذلك على الله غير جائز وقال السهيلي في الروض والنسخ للحكم ليس ببدء كما توهمه الجهلة من الرافضة واليهود وانما هو تبديل حكم بحكم يقدر قدره وعلم قد تم علمه قالو قد يجوز ان يقال بدا له ان يفعل كذا ويكون معناه أراد وبه فسر حديث البخاري وهذا من المجاز الذى لا سبيل الى اطلاقه الا باذن من صاحب الشرع وبدانى بكذا يبدوني كبدأنى قال الجوهري وربما جعلوا بادى بدى اسما للداهية كما قال أبو نخيلة : وقد علتتى ذرأة بادى بدى * ورثية تنهض بالتشدد * وصار للفحل لساني ويدى
قال وهما اسمان جعلا اسما واحدا مثل معدى كرب وقالى قلا والبدى كغنى الاول ومنه قول سعد في يوم الشورى الحمد لله بديا والبدى أيضا البادية وبه فسر قول لبيد : غلب تشذر بالدخول كأنها * جن البدى رواسيا أقدامها والبدى أيضا البئر التى ليست بعادية ترك فيها الهمز في أكثر كلامهم وقد ذكر في الهمزة ويقال أبديت في منطقك أي جرت مثل أعديت ومنه قولهم السلطان ذو عدوان وذو بدوان بالتحريك فيهما كما في الصحاح * قلت وفي الحديث السلطان ذو عدوان وذو بدوان أي لا يزال يبدو له رأي جديد والبادية القوم البادون خلاف الحاضرة كالبدور المبدي خلاف المحضر نقله الجوهري وقال الازهري المبادي هي المناجع خلاف المحاضر وقوم بداء كرمان بادون قال الشاعر : بحضرى شاقه بداؤه * لم تلهه السوق ولا كلاؤه وقد يكون البدو اسم جمع لباد كركب وراكب وبه فسر قول ابن احمر : جزى الله قومي بالابلة نصرة * وبدوا لهم حول الفراض وحضرا والبدية كغنية ماءة على مرحلتين من حلب بينها وبين سلمية قال المتنى : وأمست بالبدية شفرتاه * وأمسى خلف قائمة الخبار والبادية قرى باليمامة والبداء بالكسر لغة في الفداء وتبدى تفدى هكذا ينطق به عامة عرب اليمن والمبارزة والمكاشفة وبادى بينهما قايس كما في الاساس

_Türkçe çeviri henüz yok_
