# بذأ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%A3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D8%A3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%A3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بذأ

باب الذال والباء و و ي ء معهما
ذ أ ب، ذ و ب، ذ ي ب، ب ذ ي، ب ذ أ مستعملات
ذأب:
الذِّئْبُ: كَلْبُ البَرِّ، والأُنْثَى ذِئبة.
والذِّئْبة من القَتَبِ والإكافِ ونحوه: ما تحت مُقَدَّم ملتَقَى الحِنْوَيْنِ، وهو الذي يَعَضُّ على مِنْسَجِ الدّابّةِ.
والمَذؤوبُ: هو الذي وَقَعَ الذئبُ في غَنَمِه، وكذلك إذا أَفزَعَتْه الذِّئابُ.
والصانع يذأَبُ القَتَبَ إذا أجادَ صَنْعتَه.
ويقال للذي افزَعَتْه الجِنُّ: تَذأَّبَتْه وتَذَعَّنَتْه، وكذلك تَذَأَّبَتْه الريحُ أي تَناوَلَتْه من كلِّ جانبٍ.
والذُّؤابةُ ذُؤابةٌ مَضفورةٌ من شَعْر، وكذلك موضعها من الرأس، وكذلك ذُؤابةٌ العِزِّ والشَّرَف، والجميع الذَّوائب، والقياس الذَّآئِب مثل دُعابة ودَعائب، ولكنّه لما التَقَتْ همزتان لم تكن بينهما اِلاّ ألفٌ ليِّنةٌ ليَّنوا الأولى منهما لأنّ العَرَبَ تَستَثقِل التِقاءَ همزتَين في كلمة واحدة.
والذِّئب يَتَذَأَّبُ الإنسانَ، أي يَختِلُه، والريح تَتَذَأَّبُه: تَتَصَرَّف عليه، قال ذو الرمة:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
الذِّئبْةُ: داءٌ يأخذُ الدابَّة، يقال: بِرْذَوْنٌ مذؤوب.
وأرض مَذْأَبةٌ: كثيرة الذّئاب.
ذوب:
الذَّوْبُ من العَسَل ما قد أُخرِجَ فخُلِّصَ من شَمْعه، والشَّمْعُ المُومُ.
والذَّوَبانُ مصدر ذابَ يَذوبُ، وكُلُّ شيءٍ أَذَبْتَه فما خَرَجَ منه من الدَّسَم فهو ذُوابَتُه، وما أذَبْتَ فهو المذوبُ.
ذيب:
والأَذْيَبُ: الماء الكثير.
بذي، بذأ:
بَذِيَ الرجل إذا ازدُرِيَ به.
ورجلٌ بَذيٌّ إذا نَطَقَ بهُجرٍ، وامرأة بَذيَّةٌ: بيِّنَةُ البَذاءة، وقد بَذُؤَ، قال:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ

### Türkçe

ذال ile bâ ve **و** ve **ي** ve **ء**’in onlarla birlikte babı
**ذ أ ب**، **ذ و ب**، **ذ ي ب**، **ب ذ ي**، **ب ذ أ** kullanımdadırlar.

**ذأب**:
**الذِّئْبُ**: kırın köpeği; dişisi **ذِئبة**’dir.
Ve **الذِّئْبة** (semerden ve **الإكاف**’dan ve benzerinden): iki eğrinin birleştiği yerin ön kısmının altındaki şeydir; o, binitin dokumasına ısıran şeydir.
Ve **المَذؤوبُ**: o, kurdun onun koyununa düştüğü kimsedir; yine, kurtlar onu korkuttuğu zaman da böyledir.
Ve sanatkâr, yapımını iyi yaptığı zaman semeri **يذأَبُ** eder.
Ve cinlerin korkuttuğu kimse için denir: onu **تَذأَّبَتْه** ve onu **تَذَعَّنَتْه**; yine rüzgâr onu **تَذَأَّبَتْه** (yani) onu her taraftan aldı.
Ve **الذُّؤابةُ**: saçtan örülmüş bir **ذُؤابةٌ**’dır; yine baştan onun yeri de böyledir; yine izzet ve şerefin **ذُؤابةٌ**’sı da böyledir; hepsi **الذَّوائب**’dir. Kıyas **الذَّآئِب**’dir; **دُعابة** ve **دَعائب** gibi. Fakat iki hemze karşılaştığında, aralarında yumuşak bir eliften başka bir şey olmadığından, ikisinden birincisini yumuşattılar; çünkü Araplar bir kelimede iki hemzenin karşılaşmasını ağır bulur.
Ve **الذِّئب** insanı **يَتَذَأَّبُ** eder; yani onu aldatır. Ve rüzgâr onu **تَتَذَأَّبُه**: onun üzerinde tasarruf eder. ذو الرمة dedi ki:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
**الذِّئبْةُ**: bineği tutan bir hastalıktır; denir: **بِرْذَوْنٌ مذؤوب**.
Ve **أرض مَذْأَبةٌ**: kurtları çok olan (yer).

**ذوب**:
**الذَّوْبُ** baldan, çıkarılmış olup mumundan arıtılmış olan şeydir; mum **المُومُ**’dur.
Ve **الذَّوَبانُ** **ذابَ يَذوبُ**’un mastarıdır. Ve her şey ki onu **أَذَبْتَه**; ondan çıkan yağlılık ne ise o onun **ذُوابَتُه**’dur; ve erittiğin şey ise **المذوبُ**’dur.

**ذيب**:
Ve **الأَذْيَبُ**: çok sudur.

**بذي**، **بذأ**:
Adam **بَذِيَ** eder; kendisiyle hor görüldüğü zaman.
Ve bir adam **بَذيٌّ**’dir; saçma söz söylediği zaman. Ve bir kadın **بَذيَّةٌ**: edepsizliğin açık olanı. Ve **بَذُؤَ** etmiştir. Dedi ki:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ
