# بذأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بذأ

بذأه، كمنعه: رأى منه حالا كرهها، وقد بذأه يبذؤه: ازدراه واحتقره ولم يقبله، ولم تعجبه مرآته، وسألته عنه فبذأه، أي ذمه، قال أبو زيد: يقال بذأته عيني بذءا إذا طرأ لك وعندك الشيء ثم لم تره كذلك، فإذا رأيته كما وصف لك قلت: ما تبذؤه العين، وبذأ الأرض: ذو مرعاها، وكذلك الموضع إذا لم تحمده. والبذيء كبديع: الرجل الفاحش اللسان، وقد بذي كعني إذا عيب وازدري وبذؤ ككرم أو ككتب كما هو مقتضى إطلاقه، وهي لغة مرجوحة ويثلث، أي تحرك عين فعله، لأنها المقصودة بالضبط بالحركات الثلاث، بذأ كمنع وكفرح مضارعهما بالفتح، وككرم مضارعه بالضم قياسا وبالفتح، وفي المصباح: إنما يقال بذأ كمنع في المهموز، والكسر والضم إنما هما في المعتل اللام، بذاء كسحاب وبذاءة ككرامة، مصدر للمضموم على القياس وسيأتي في المعتل، وفي بعض النسخ بذأة على وزن رحمة، وفي أخرى: بذاء كسماء. وبذأ المكان: صار لا مرعى فيه، فهو مجدب. والمباذأة مفاعلة من بذأ: المفاحشة، وفي بعض النسخ بغير همز، كالبذاء بالكسر، وجوز بعضهم الفتح. ومما يستدرك عليه:باذأت الرجل إذا خاصمته، وباذأه فبذأه، وأبذأت: جئت بابذاء، وقال الشعبي: إذا عظمت الخلقة فإنما به بذاء ونجاء. ومن المجاز: وصفت لي أرض كذا فأبصرتها فبذأتها عيني، أي ازدرتها.

### Türkçe

**بذأه**; **كمنعه**: Ondan hoşlanmadığı bir hâl gördü; ve **بذأه يبذؤه**: onu aşağıladı ve hakir gördü ve onu kabul etmedi; ve onun görünüşü onu beğendirmedi; ve ona dair ona sordum da onu **بذأه**, yani onu yerdi. Ebû Zeyd dedi: “**بذأته عيني بذءا**” denir; yani sana bir şey ansızın gelir ve senin yanında olur da sonra onu öyle görmezsin; onu sana vasfedildiği gibi gördüğünde “**ما تبذؤه العين**” dersin. Ve **بذأ الأرض**: otlağı olan (yer); ve aynı şekilde, övmediğin zaman yer de böyledir.

Ve **البذيء**; **كبديع**: dili çirkin (kaba) olan adam; ve **بذي**; **كعني**: ayıplandığı ve aşağılandığı zaman (denir); ve **بذؤ**; **ككرم** yahut **ككتب**: onun mutlak söylenişinin gerektirdiği üzere; ve bu, tercih edilmeyen bir dildir; ve üçlülenir; yani fiilinin عين’i harekelerin üçüyle harekelenir; çünkü üç harekeyle ضبط’ta kastedilen odur: **بذأ**; **كمنع** ve **كفرح**; ikisinin muzâri‘i fetha iledir; ve **ككرم**; muzâri‘i kıyas olarak damme ile ve fetha ile (gelir). Ve **المصباح**’ta: Hemzeli (fiilde) ancak **بذأ كمنع** denir; kesre ve damme ise ancak لام’ı illetli olanda olur; **بذاء**; **كسحاب** ve **بذاءة**; **ككرامة**: dammeli olanın masdarıdır, kıyas üzere; ve illetli (bab)da gelecektir. Ve bazı nüshalarda **بذأة**; **على وزن رحمة**; ve diğerinde: **بذاء**; **كسماء**.

Ve **بذأ المكان**: içinde otlak olmayan hâle geldi; artık o çoraktır. Ve **المباذأة**: **بذأ**’dan مفاعلة; yani karşılıklı çirkin söz söyleme. Ve bazı nüshalarda hemzesizdir; kesre ile **كالبذاء** gibi; ve bazıları fethayı caiz gördü.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **باذأت الرجل**: onunla çekiştim; ve **باذأه فبذأه**; ve **أبذأت**: **بابذاء** ile geldim. Ve Şa‘bî dedi: “Yaratılış büyüdüğü zaman, ancak onda **بذاء** ve **نجاء** vardır.”

Ve mecazdandır: Bana falan yer vasfedildi de onu gördüm; derken gözüm onu **بذأتها**, yani onu aşağıladı.
