# بذج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بذج

ج ذ ب
جذب ، جبذ ، بذج : ( مستعملة ) .
جذب جبذ : قال الليث : الجَذْبُ : مدُّك الشّيءَ . والجَبْذُ : لُغةُ تميم :
قال : وإذا خَطب الرجلُ امرأَةً فردَّته ، قيل : جَذَبَتْه ، وجَبَذَتْه .
قال : وكأنَّه من قولك جاذَبْته فجذَبْته ، أي غَلَبتْه ، فبان منها مَغلوباً .
قال : ويقال : انْجَذَبَ الرجل في سيره ، وقد انجذب به السير .
وقال الأصمعيّ : جَذَبَ الشَّهْرُ يَجْذِبُ جَذْباً ، إذا مضى عامَّتُه ويقال للصبيِّ ، أو السَّخْلة إذا فُصِل : قد جُذِب .
وقال أبو النجم :
ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُه
ويقال للناقة إذا غَرَزَت وذَهب لبنُها : قد جَذَبَتْ ، فهي جاذب والجمعُ : جَواذب .
قال الهذلي :
بِطَعْن كرَمْح الشَّوْل أَمْست غوارِزا
جواذبُها تأْبَى على المتَغَبِّر
ويقال للرّجل إذا كَرِعَ في الإِناء نَفَساً أو نَفَسين : جَذَبَ نفساً أو نفسين .
عمرو ، عن أبيه ، يقال : ما اَغنى عَنِّي جِذِبّاناً ، وهو زِمامُ النَّعل ولا ضِمْناً ، وهو الشِّسْع .
ابن شُميل : بيننا وبين بني فلان نَبْذَةٌ وجَذْبَةٌ ، أي هُمْ مِنَّا قَريب .
والجَذْبُ : جُمَّارُ النّخل ، والواحدة جَذَبة ،
وهي الشَّحْمَةُ التي تكون في رأس النَّخْلة ، يُكْشَطُ عنها اللَّيفُ فتُؤكل ، وهو الكَثْرُ .
وجَذَبَ فلانٌ حَبْلَ وِصاله وجَذَمَه : إذا قَطَعَه .
وقال البعيث :
أَلاَ أَصْبَحَت خَنْساء جاذِمَة الْوَصْلِ
وقال اللِّحيانيّ : ناقَةٌ جاذِبٌ : إذا جَرَّتْ فزادتْ على وَقْت مضْرِبها .
وقال النَّضر : يقال تَجَذَّبَ اللَّبَن : إذا شَرِبَه .
وقال العُدَيْل :
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْل للظَّعن بَعْدَمَا
تَجَذَّبَ راعي الإبْلِ ما قد تَحَلَّبا
بذج : رُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يُؤْتَى بابْنِ آدمَ يوم القيامة كأَنَّه بذَجٌ من الذُّلِّ ) .
قال أبو عُبَيْد : قال الفرّاء : البَذَجُ : ولد الضَّأْنِ ، وجمعه بِذْجَان ، وأنشد :
قَدْ هَلكَتْ جارَتُنا من الْهَمَجَ
وإن تَجُعْ تأْكُلْ عَتُوداً أَوْ بَذَج
والعَتُودُ : من أَوْلاد المِعزَى .

### Türkçe

ج ذ ب
**جذب** ، **جبذ** ، **بذج** : (kullanılan) .
**جذب** **جبذ** : Leys dedi: **الجَذْبُ**: senin bir şeyi uzatmandır. **الجَبْذُ**: Temîm’in bir lügatidir:
Dedi: Erkek bir kadına talip olup da o onu geri çevirirse, “**جَذَبَتْه**” ve “**جَبَذَتْه**” denilir.
Dedi: Sanki bu, “**جاذَبْته**” deyip de “**فجذَبْته**” demendendir; yani onu yendim; böylece ondan mağlup olarak ayrıldı.
Dedi: “Adam yürüyüşünde **انْجَذَبَ**” denilir; yürüyüş de onu çekmiş olarak **انجذب** olmuştur.
Asma‘î dedi: “Ay **جَذَبَ** **يَجْذِبُ** **جَذْباً**”; çoğu geçtiği zaman. Ve çocuğa yahut sütten kesildiğinde oğlağa: “**قد جُذِب**” denilir.
Ebû’n-Necm dedi:
Sonra onu sütten kesme olarak çektik; onu ayırırız
Ve deveye, iğne gibi batıp da sütü gidince: “**قد جَذَبَتْ**” denilir; o **جاذب**tir; çoğulu: **جَواذب**.
Hüzelî dedi:
Şevl mızrağı gibi bir saplamayla, batıcılar olarak akşamladı;
Onun **جواذب**leri, tozlanmış olana karşı (süt vermeyi) reddeder
Ve adama, kapta bir nefes yahut iki nefes içtiğinde: “Bir nefes yahut iki nefes **جَذَبَ**” denilir.
Amr, babasından: “Bana **جِذِبّاناً** hiçbir şey fayda vermedi” denilir; o, nalının kayışı (zimâmı)dır; “ve **ضِمْناً** da (fayda vermedi)” denilir; o da **الشِّسْع**tır.
İbn Şümeyl: “Bizimle falan oğulları arasında bir **نَبْذَةٌ** ve bir **جَذْبَةٌ** vardır”; yani onlar bize yakındır.
Ve **الجَذْبُ**: hurmanın göbeği (cummâr)dır; teki **جَذَبة**dir,
o, hurma ağacının başında bulunan yağ parçasıdır; ondan lif sıyrılır da yenir; o **الكَثْرُ**dür.
Ve falan kimse, yakınlığının ipini **جَذَبَ** ve onu **جَذَمَه**: onu kestiği zaman.
Buaîs dedi:
Dikkat edin, Hansa yakınlığı kesen olarak sabahladı
Lihyânî dedi: **ناقةٌ جاذِبٌ**: çekip de sağım vaktinin üzerine arttığı zaman.
Nadr dedi: “Süt **تَجَذَّبَ**” denilir; onu içtiği zaman.
Udeyl dedi:
Göç için, artık
Deve çobanı sağılmış olanı içip bitirdikten sonra, iri develerle çağırdı

**بذج** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu: şöyle dedi: “(Kıyamet günü Âdemoğlu getirilir; sanki zilletden bir **بذَجٌ** gibidir.)”
Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: **البَذَجُ**: koyunun yavrusudur; çoğulu **بِذْجَان**dır. Ve şu beyti okudu:
Komşumuz **الْهَمَجَ** yüzünden helâk oldu;
Acıkırsa bir **عَتُوداً** yahut bir **بَذَج** yer
Ve **العَتُودُ**: keçinin yavrularındandır.
