# بذخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بذخ

البَذَخ: الكبر. والبَذَخ: تطاول الرجل بكلامه وافتخاره؛ بَذَخَ يَبْذَخْ ويَبْذُخُ، والفتح أَعلى، بَذَخاً وبُذُوخاً.
وتَبَذَّخَ: تطاول وتكبر وفَخَر وعلا.
وشَرَفٌ باذِخٌ أَي عال، ورجل باذِخٌ، والجمع بُذَخاءُ؛ ونظيره ما حكاه سيبويه من قولهم عالم وعلماء وهو مذكور في موضعه؛ وقال ساعدة بن جؤية: بُذَخاءُ كلُّهُمُ إِذا ما نُوكِرُوا،
يُتْقَى كما يُتْقَى الطَّلِيُّ الأَجْرَبُ
وبَذَّاخ كباذِخ؛ قال طرفة:
أَنتَ ابنُ هِنْدٍ فَقُلْ لي: من أَبوك إِذاً؟
لا يُصْلِحُ المُلْكَ إِلاَّ كلُّ بَذَّاخِ
ويروى: لا يَصْلُح المُلْكَ أَي للملك. وباذَخَه: فاخَرَه، والجمع البَواذِخُ والباذِخاتُ. التهذيب: وفي الكلام هو بَذَّاخٌ، وفي الشعر هو باذِخٌ؛ وأَنشد:
أَشَمُّ بَذَّاخٌ نَمَتْنِي البُذَّخُ
وفلان يَتَبَذَّخُ أَي يتعظم ويتكبر. وفي حديث الخيل: والذي يتخذها أَشَراً وبَطَراً وبَذَخاً؛ البَذَخ، بالتحريك: الفخر والتطاول. والباذخ: العالي، ويجمع على بُذَّخ؛ ومنه كلام عليّ، رضي الله عنه: وحَمَّل الجِمالَ البُذَّخَ على أَكتافِها. والباذخُ والشامخُ: الجبل الطويل، صفة غالبة، والجمع البَواذخُ. وقد بَذَخَ بُذُوخاً؛ وبَذَخَ البعيرُ يَبْذُخ بَذَخاناً، فهو باذخٌ وبَذَّاخٌ: اشتدّ هَدْرُه فلم يكن فوقه شيء، وإِنه لَبَذَّاخٌ. وتقول إِذا زجرته عن ذلك أَو حكيتَه: بِذِخْ بِذِخْ. والبَيْذَخُ: معروفة بهذا الاسم. وامرأَة بَيْذَخٌ أَي بادِنٌ.

### Türkçe

**البَذَخ**: kibir. Ve **البَذَخ**: adamın sözüyle uzanıp yükselmesi ve övünmesi; **بَذَخَ** **يَبْذَخْ** ve **يَبْذُخُ**; ve fetha daha üstündür; **بَذَخاً** ve **بُذُوخاً**.

Ve **تَبَذَّخَ**: uzanıp yükseldi ve kibirlendi ve övündü ve yükseldi.

Ve **شَرَفٌ باذِخٌ** yani yüksek; ve **رجل باذِخٌ**; çoğulu **بُذَخاءُ**’dur; ve onun benzeri, Sîbeveyh’in onların “**عالم**” ve “**علماء**” demelerinden naklettiğidir; ve o, kendi yerinde zikredilmiştir; ve Sâ‘ide b. Cüveyye dedi ki:

**بُذَخاءُ** كلُّهُمُ إِذا ما نُوكِرُوا،
يُتْقَى كما يُتْقَى الطَّلِيُّ الأَجْرَبُ

Ve **بَذَّاخ** **باذِخ** gibidir; Tarafe dedi ki:

أَنتَ ابنُ هِنْدٍ فَقُلْ لي: من أَبوك إِذاً؟
لا يُصْلِحُ المُلْكَ إِلاَّ كلُّ **بَذَّاخِ**

Ve şöyle rivayet edilir: **لا يَصْلُح المُلْكَ** yani mülk için. Ve **باذَخَه**: onunla övünme yarışına girdi; çoğulu **البَواذِخُ** ve **الباذِخاتُ**tur. **التهذيب**: sözde o **بَذَّاخٌ**tur, şiirde ise o **باذِخٌ**tur; ve okudu:

أَشَمُّ **بَذَّاخٌ** نَمَتْنِي **البُذَّخُ**

Ve falan **يَتَبَذَّخُ** yani büyüklük taslar ve kibirlenir. Ve atlar hadîsinde: “ve onu azgınlık, şımarıklık ve **بَذَخاً** için edinen”; **البَذَخ** (harekeli): övünme ve uzanıp yükselme. Ve **الباذخ**: yüksek olan; ve **بُذَّخ** üzerine çoğul yapılır; ve ondan, Ali’nin, Allah ondan razı olsun, sözü: “ve develere **البُذَّخَ**ı omuzları üzerine yükledi.” Ve **الباذخُ** ve **الشامخُ**: uzun dağ; baskın bir sıfat; çoğulu **البَواذخُ**tur. Ve gerçekten **بَذَخَ** **بُذُوخاً**; ve **بَذَخَ** deve **يَبْذُخ** **بَذَخاناً**, o hâlde o **باذخٌ** ve **بَذَّاخٌ**tur: böğürmesi şiddetlendi de onun üstünde hiçbir şey olmadı; ve gerçekten o, elbette **لَبَذَّاخٌ**tur. Ve onu bundan men etmek için azarladığında yahut onu naklettiğinde dersin: **بِذِخْ بِذِخْ**.

Ve **البَيْذَخُ**: bu adla bilinen (şey)dir. Ve **امرأَة بَيْذَخٌ** yani şişman.
