# بذخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بذخ

البذخ، محركة: الكبر، وتطاول الرجل بكلامه، وافتخاره. وقد جاء ذلك في حديث الخيل: والذي يتخذها أشرا وبطرا وبذخا. بذخ كفرح ونصر، يبذخ ويبذخ، والفتح أعلى، بذخا وبذوخا، وتبذخ، إذا تكبر وفخر وعلا. ومن المجاز: شرف باذخ وعز شامخ: الجبل الطويل، صفة غالبة، وجبال بواذخ وشوامخ. وقد بذخ بذوخا. ومن المجاز: رجل باذخ، والجمع بذخاء. ونظيره ما حكاه سيبويه من قولهم عالم وعلماء. وقال ساعدة بن جؤية:
  بذخاء كلهم إذا مـا نـوكـروا                      يتقى كما يتقى الطلي الأجرب ويجمع الباذخ على بذخ. والبيذخ: المرأة البادن، لغة في المهملة وبيذخ: نخلة م، أي معروفة وبذخ، محركة، وبذخ، بكسرتين، بمعنى بخ وعجبا، كذا في التهذيب. وأنشد:
  نحن بنو صعب وصعب لأسد                      فبذخ هل تنكرن ذاك معـد ومن المجاز: بعير بذخ، بالكسر، وبذخ وبذاخ ككتف وكتان: هدار مخرج لشقشقته فلم يكن فوقه شيء وقد بذخ يبذخ بذخانا فهو باذخ. وبذاخ. والبذاخي بالضم: العظيم. ومما يستدرك عليه: رجل باذخ وبذاخ، قال طرفة: أنت ابن هند فقل لي من أبوك إذا لايصلح الملك إلا كل بذاح وباذخه: فاخره. وفي التهذيب: في الكلام هو بذاخ، وفي الشعر هو باذخ. وتقول إذا زجرته عن ذلك أو حكيته: بذخ بذخ. واستدرك هنا بعض أرباب الحواشي: البذخان جمع بذخ، محركة، لوضلد الضأن، ونقله عن النهاية معتمدا على بعض روايات الترمذي، والصواب أنه البذجان، بالجيم، وقد تقدم.

### Türkçe

**البذخ**، harekeli: kibir; erkeğin sözüyle uzanıp yükselmesi ve övünmesi. Bu, atlar hadîsinde gelmiştir: “Ve onu azgınlık, taşkınlık ve **بذخا** olarak edinen.” **بذخ**; **كفرح** ve **نصر** gibi; **يبذخ** ve **يبذخ**; fetha daha yüksektir; **بذخا** ve **بذوخا**; ve **تبذخ**: kibirlendiği, övündüğü ve yükseldiği zaman.

Mecazdan: **شرف باذخ** ve **عز شامخ**: uzun dağ; galip bir sıfat; ve **جبال بواذخ** ve **شوامخ**. Ve **بذخ** **بذوخا**.

Mecazdan: **رجل باذخ**; çoğulu **بذخاء**. Bunun benzeri, Sîbeveyh’in onların “**عالم** ve **علماء**” sözünden hikâye ettiğidir. Sâ‘ide b. Cüveyye dedi ki:
  **بذخاء كلهم إذا مـا نـوكـروا                      يتقى كما يتقى الطلي الأجرب**

Ve **الباذخ** **بذخ** üzerine cem‘ edilir. Ve **البيذخ**: semiz kadın; **المهملة** hakkında bir dildir. Ve **بيذخ**: bir hurma ağacı, yani bilinen. Ve **بذخ** (harekeli) ve **بذخ** (iki kesre ile): **بخ** ve “şaşılacak şey!” mânâsında; **التهذيب**’de böyle. Ve inşâd etti:
  **نحن بنو صعب وصعب لأسد                      فبذخ هل تنكرن ذاك معـد**

Mecazdan: **بعير بذخ** (kesre ile); ve **بذخ** ve **بذاخ**; **كتف** ve **كتان** gibi: şıkşıqasını çıkararak böğüren; onun üstünde hiçbir şey olmadı. Ve **بذخ** **يبذخ** **بذخانا**; o hâlde o **باذخ**tır. Ve **بذاخ**. Ve **البذاخي** (damme ile): büyük.

Üzerine istidrâk olunanlardandır: **رجل باذخ** ve **بذاخ**. Tarafe dedi ki: “Sen Hind’in oğlusun; bana söyle, baban kimdir? Mülk ancak her **بذاح** ve onun **باذخه**si ile düzelir.” **وباذخه**: onunla övüştü. **التهذيب**’de: sözde o **بذاخ**tır; şiirde o **باذخ**tır. Ve onu bundan men ettiğinde yahut onu hikâye ettiğinde dersin: **بذخ بذخ**.

Burada hâşiye erbabından bazıları istidrâk etti: **البذخان**; **بذخ**’ın cem‘idir (harekeli); koyunun **لوضلد**’i için; ve onu **النهاية**’den nakletti, Tirmizî’nin bazı rivayetlerine dayanarak. Doğrusu ise onun **البذجان** olduğudur, **بالجيم** ile; ve daha önce geçti.
