# بذق (ب-ذ-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ذ - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ذ ب
بذق
استُعمِل من جميع وجوهه : بذق .
بذق : أبو عبيد عن الأحمر : رجل حاذِقٌ : باذقٌ .
وقال شمر : وسئل ابن عباس عن الباذَق فقال : سَبَقَ محمد الباذَق وما أَسْكَر فهو حَرام .
قال أبو عبيد : الباذَق كلمةٌ فارسيّة عُرّبت فلَم نَعرِفها .
ومما أُعرِب البَياذقة للرّجَّالة ؛ ومنه بَيْذَق الشِّطْرنج . وحذَف الشاعر الياء فقال :
وللشَّرّ سُوَّاقٌ خِفافٌ بُذُوقُها
أراد : خِفافٌ بَياذِقُها ، كأنه جَعَل البَيْذَقَ بَذْقاً ؛ قال ذلك ابن بُزُرْج .

##### Türkçe

ق ذ ب
**بذق**
Bütün vecihlerinden kullanıldı: **بذق**.

**بذق**: Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Hâzık (becerikli) bir adam: **باذق**.

Şemmer dedi: İbn Abbâs’a **الباذَق** hakkında soruldu da şöyle dedi: “Muhammed **الباذَق**’ı geçti; sarhoş eden her şey haramdır.”

Ebû Ubeyd dedi: **الباذَق** Farsça bir kelimedir; Arapçalaştırıldı; onu bilmedik.

Arapçalaştırılanlardan: yaya askerler için **البَياذقة**; ondan **بَيْذَق الشِّطْرنج**. Şair **الياء**’yı hazfetti de şöyle dedi:
“Ve şer için sevk ediciler vardır; hafiflerdir, **بُذُوقُها**”

Muradı: “hafiflerdir, **بَياذِقُها**”; sanki **البَيْذَق**’ı **بَذْقاً** kılmış gibidir; bunu İbn Büzurc söyledi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الباذِقُ والباذَقُ: الخمر الأَحمر. ورجل حاذِقٌ باذِق: إتباع. وسئل ابن عباس، رضي الله عنهما، عن الباذِقِ فقال: سبقَ محمد الباذِقَ، وما أَسكر فهو حرام؛ قال أَبو عبيد: الباذِقُ والباذَق كلمة فارسية عُرِّبت فلم نَعرفها؛ قال ابن الأَثير: وهو تعريب باذَه، وهو اسم الخمر بالفارسية، أَي لم يكن في زمانه أَو سبق قوله فيه وفي غيره من جنسه، ومما أُعرب البَياذِقة الرجَّالة، ومنه بَيْذَقُ الشِّطْرَنج؛ وحذف الشاعر الياء فقال:وللشَّرِّ سُوَّاقٌ خِفافٌ بُذُوقُها
أَراد خفافٌ بياذِقُها كأَنه جعل البيذق بَذْقاً؛ قال ذلك ابن بزرج. وفي غَزوة الفتح: وجعلَ أَبا عبيدة على البياذِقةِ؛ هم الرجّالة، واللفظة فارسية معربة، سُمُّوا بذلك لخفة حركتهم وأَنهم ليس معهم ما يُثقلهم.

##### Türkçe

**الباذِقُ** ve **الباذَقُ**: kırmızı şarap. Ve **رجل حاذِقٌ باذِق**: (lafız) izleme.

İbn Abbas’a, Allah onlardan razı olsun, **الباذِقِ** hakkında soruldu da dedi ki: “Muhammed **الباذِقَ**’i geçti; sarhoş eden her şey haramdır.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الباذِقُ** ve **الباذَق** Farsça bir kelimedir, Arapçalaştırılmıştır; onu tanımadık. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **باذَه**’nin Arapçalaştırılmasıdır; o, Farsçada şarabın adıdır; yani onun zamanında yoktu yahut onun sözü, onda ve onun cinsinden başkasında, ondan önce gelmiştir. Arapçalaştırılanlardan: **البَياذِقة** yaya askerler; ondan da **بَيْذَقُ الشِّطْرَنج**. Şair **الياء**’yı hazfetti de şöyle dedi:

وللشَّرِّ سُوَّاقٌ خِفافٌ بُذُوقُها

Muradı: “hafif, **بياذِقُها**” idi; sanki **البيذق**’i **بَذْقاً** kılmış gibidir; bunu İbn Bezrec söyledi. Ve fetih gazvesinde: “Ebû Ubeyde’yi **البياذِقةِ** üzerine tayin etti.” Onlar yaya askerlerdir; lafız Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; hareketlerinin hafifliğinden ve yanlarında onları ağırlaştıracak şey bulunmamasından dolayı böyle adlandırıldılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الباذق، بكسر الذال، وفتحها أهمله الجوهري، وقال أبو عبيد: هي كلمة فارسية عربت، فلم نعرفها، قال: وهو تعريب باده وهو اسم الخمر بالفارسية. وقال غيره: هو ما طبخ من عصير العنب أدنى طبخة، فصار شديدا وأول من وضعه بنو أمية، لينقلوه عن اسم الخمر، وكل مسكر خمر، لأن الاسم لا ينقله عن معناه الموجود فيه، قاله في المطالع، وأصله في المشارق. قلت: كيف يكون ذلك وقد سئل عنه ابن عباس فقال: سبق محمد صلى الله عليه وسلم الباذق وما أسكر فهو حرام  فهذا يدل على أنه معروف قبل بني أمية، ومعنى الحديث أي سبق قوله فيه، وفي غيره من جنسه، وقيل: أي لم يكن في زمانه، فتأمل. وحاذق باذق، إتباع له.
 ومما عرب من هذا التركيب البياذقة هم الرجالة وهي تعريب بياده ومنه بيذق الشطرنج وحذف الشاعر الياء فقال:
  وللشر سواق خفاف بذوقها أراد خفاف بياذقها كأنه جعل البيذق بذقا قاله ابن بزرج وفي غزوة الفتح، جعل أبا عبيدة على البياذقة هم الرجالة واللفظة فارسية معربة سموا بذلك لخفة حركتهم، وأنهم ليس معهم ما يثقلهم. وقال الخارزنجي: البذق الدليل في السفر كالبيذق. أو هو الصغير الخفيف وفي التكملة الصغير الخفيف. ج: بذوق قال الشاعر فحذف الياء:
  وللشر سواق خفاف بذوقها أراد بياذقها كأنه جعل البيذق بذقا قاله ابن بزرج. قال الخارزنجي: والمبذقة كمحدثة من كلامه أفضل من فعله كما في العباب.

  ومما يستدرك عليه: بذقون بالتحريك وضم القاف كورة بمصر من أعمال الحوف الغربي لها ذكر في الفتوح كما في المعجم. والبيذقي: قرية أخرى بالقبلية.

##### Türkçe

**الباذق**; **الذال**’ın kesriyle ve fethasıyla; el-Cevherî onu ihmal etti. Ebû Ubeyd dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsça bir kelimedir; onu bilmedik. Dedi ki: Ve o, **باده**’nin Arapçalaştırılmasıdır; o da Farsçada şarabın adıdır. Başkası dedi ki: O, üzüm suyundan en aşağı bir pişirme ile pişirilmiş olandır; böylece şiddetli oldu. Onu ilk vaz‘ eden Benî Ümeyye’dir; şarabın adından onu nakletmek için. Her sarhoş edici şaraptır; çünkü isim, onda mevcut olan mânasından onu nakletmez. Bunu **المطالع**’da söyledi; aslı **المشارق**’dadır. Dedim ki: Bu nasıl olur; hâlbuki ondan İbn Abbâs’a sorulmuş da şöyle demişti: Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem **الباذق**’i geçti; sarhoş eden her şey haramdır. Bu, onun Benî Ümeyye’den önce bilindiğine delâlet eder. Hadisin mânası: yani onun hakkında sözü geçti; ve onun cinsinden başkasında da. Ve denildi ki: yani onun zamanında yoktu; öyleyse düşün. Ve **حاذق باذق**, ona tâbi‘ (itbâ‘)dır.

Ve bu terkîbden Arapçalaştırılmış olanlardan: **البياذقة**; onlar yaya askerlerdir; ve o, **بياده**’nin Arapçalaştırılmasıdır. Ondan: **بيذق الشطرنج**. Şair **الياء**’yı hazfetti de şöyle dedi:

وللشر سواق خفاف بذوقها

Maksadı: **خفاف بياذقها**; sanki **البيذق**’i **بذقا** kılmış gibidir. Bunu İbn Buzerc söyledi. Ve Fetih gazvesinde, Ebû Ubeyde’yi **البياذقة** üzerine tayin etti; onlar yaya askerlerdir. Lafız Farsça Arapçalaştırılmıştır; hareketlerinin hafifliği ve yanlarında onları ağırlaştıracak şey bulunmaması sebebiyle bununla adlandırıldılar. el-Hârazencî dedi ki: **البذق** yolculukta kılavuzdur; **كالبيذق**. Yahut o, küçük hafiftir. Ve **التكملة**’de: küçük hafif. Çoğulu: **بذوق**. Şair dedi de **الياء**’yı hazfetti:

وللشر سواق خفاف بذوقها

Maksadı: **بياذقها**; sanki **البيذق**’i **بذقا** kılmış gibidir. Bunu İbn Buzerc söyledi. el-Hârazencî dedi ki: Ve **المبذقة**; **كمحدثة** vezninde; onun sözünden, fiilinden daha faziletlidir; **العباب**’da olduğu gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **بذقون**; hareke ile ve **القاف**’ın zammıyla; Mısır’da **الحوف الغربي** amellerinden bir kûradır; **الفتوح**’ta onun zikri vardır; **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **البيذقي**: **القبلية**’de başka bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَذْقٌ
بَذْقٌ ذ : see بَيْذَقٌ, in two places.

بَاذَقٌ
بَاذَقٌ ذ (Mgh, K) and ↓ بَاذِقٌ (K) [in my copy of the Msb erroneously written باذيق] a Persian word, arabicized; originally بَادَهْ, which signifies Wine: (A'Obeyd, TA:) or juice of grapes cooked in the least degree, so as to be strong (Mgh, Msb, K) and intoxicating; an arabicized word; (Msb;) said to have been introduced by the Benoo-Umeiyeh, (TA,) and to have been unknown to the Prophet; (Mgh;) but there is a trad. of I' Ab which is understood to mean that the Prophet forbade what is thus called: (Mgh, TA:) some assert it to mean that it existed not in his time; (TA;) but this latter assertion is weak. (Mgh.)

بَاذِقٌ
بَاذِقٌ ذ : see above. -A2- It is also an imitative sequent to حَاذِقٌ. (K.)

بَيْذَقٌ
بَيْذَقٌ ذ [meaning A pawn] in the game of chess is from ↓ بَيَاذَقَةٌ; (TA;) which latter signifies footmen, as opposed to horsemen, (AO, K, TA,) and is an arabicized word, from the Persian, (AO, TA,) originally پِيَادَهْ: (TA:) the pl. of بيذق is بَيَاذِقُ; for which a poet uses بُذُوقٌ, as though he suppressed the ى [in the sing.], making بيذق to become ↓ بَذْقٌ: (Ibn-Buzurj, TA:) or, accord. to El-Khلrzenjee, (JK, TA,) ↓ بَذْقٌ signifies a guide in a journey; as also بَيْذَقٌ: (JK, K, TA:) or [in the CK “and”] small and light or active: (K, TA:) or, as in the Tekmileh, (TA,) short and light or active: (JK, TA:) and its pl. is بُذُوقْ. (JK, K.)

بَيَاذِقَةٌ
بَيَاذِقَةٌ ذ : see بَيْذَقٌ.

##### Türkçe

**بَذْقٌ**
**بَذْقٌ** ذ: iki yerde **بَيْذَقٌ**’a bak.

**بَاذَقٌ**
**بَاذَقٌ** ذ (Mgh, K) ve ↓ **بَاذِقٌ** (K) [Msb nüshamda yanlışlıkla **باذيق** yazılmıştır] Farsça bir kelimedir, Arapçalaştırılmıştır; aslı **بَادَهْ** olup şarabı ifade eder: (A'Obeyd, TA:) yahut en az derecede pişirilmiş, böylece kuvvetli (Mgh, Msb, K) ve sarhoş edici olan üzüm suyunu; Arapçalaştırılmış bir kelimedir; (Msb;) Benû-Ümeyye tarafından sokulduğu, (TA,) ve Peygamber’e meçhul olduğu söylenmiştir; (Mgh;) fakat İ’ Ab’den, Peygamber’in böyle adlandırılan şeyi yasakladığına delâlet ettiği anlaşılan bir rivayet vardır: (Mgh, TA:) bazıları bunun, onun zamanında mevcut olmadığı mânasına geldiğini ileri sürer; (TA;) fakat bu son iddia zayıftır. (Mgh.)

**بَاذِقٌ**
**بَاذِقٌ** ذ: yukarıya bak. -A2- Ayrıca **حَاذِقٌ**’a taklidî bir ardıl (sequent)tir. (K.)

**بَيْذَقٌ**
**بَيْذَقٌ** ذ [satranç oyununda bir piyon mânasında] ↓ **بَيَاذَقَةٌ**’dendir; (TA;) ki bu sonuncusu, süvarilere karşılık piyadeleri ifade eder, (AO, K, TA,) ve Farsçadan Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (AO, TA,) aslı **پِيَادَهْ**’dir: (TA:) **بيذق**’ın çoğulu **بَيَاذِقُ**’dur; bunun için bir şair **بُذُوقٌ** kullanır; sanki [müfreddeki] ى’yı hazfetmiş, böylece **بيذق**’ı ↓ **بَذْقٌ** hâline getirmiş gibi: (Ibn-Buzurj, TA:) yahut El-Khلrzenjee’ye göre, (JK, TA,) ↓ **بَذْقٌ** yolculukta bir kılavuzu ifade eder; **بَيْذَقٌ** da böyledir: (JK, K, TA:) yahut [CK’de “ve”] küçük ve hafif yahut çevik: (K, TA:) yahut Tekmileh’te olduğu üzere, (TA,) kısa ve hafif yahut çevik: (JK, TA:) ve bunun çoğulu **بُذُوقْ**’tur. (JK, K.)

**بَيَاذِقَةٌ**
**بَيَاذِقَةٌ** ذ: **بَيْذَقٌ**’a bak.
