# بذق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بذق

الباذق، بكسر الذال، وفتحها أهمله الجوهري، وقال أبو عبيد: هي كلمة فارسية عربت، فلم نعرفها، قال: وهو تعريب باده وهو اسم الخمر بالفارسية. وقال غيره: هو ما طبخ من عصير العنب أدنى طبخة، فصار شديدا وأول من وضعه بنو أمية، لينقلوه عن اسم الخمر، وكل مسكر خمر، لأن الاسم لا ينقله عن معناه الموجود فيه، قاله في المطالع، وأصله في المشارق. قلت: كيف يكون ذلك وقد سئل عنه ابن عباس فقال: سبق محمد صلى الله عليه وسلم الباذق وما أسكر فهو حرام  فهذا يدل على أنه معروف قبل بني أمية، ومعنى الحديث أي سبق قوله فيه، وفي غيره من جنسه، وقيل: أي لم يكن في زمانه، فتأمل. وحاذق باذق، إتباع له.
 ومما عرب من هذا التركيب البياذقة هم الرجالة وهي تعريب بياده ومنه بيذق الشطرنج وحذف الشاعر الياء فقال:
  وللشر سواق خفاف بذوقها أراد خفاف بياذقها كأنه جعل البيذق بذقا قاله ابن بزرج وفي غزوة الفتح، جعل أبا عبيدة على البياذقة هم الرجالة واللفظة فارسية معربة سموا بذلك لخفة حركتهم، وأنهم ليس معهم ما يثقلهم. وقال الخارزنجي: البذق الدليل في السفر كالبيذق. أو هو الصغير الخفيف وفي التكملة الصغير الخفيف. ج: بذوق قال الشاعر فحذف الياء:
  وللشر سواق خفاف بذوقها أراد بياذقها كأنه جعل البيذق بذقا قاله ابن بزرج. قال الخارزنجي: والمبذقة كمحدثة من كلامه أفضل من فعله كما في العباب.

  ومما يستدرك عليه: بذقون بالتحريك وضم القاف كورة بمصر من أعمال الحوف الغربي لها ذكر في الفتوح كما في المعجم. والبيذقي: قرية أخرى بالقبلية.

### Türkçe

**الباذق**; **الذال**’ın kesriyle ve fethasıyla; el-Cevherî onu ihmal etti. Ebû Ubeyd dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsça bir kelimedir; onu bilmedik. Dedi ki: Ve o, **باده**’nin Arapçalaştırılmasıdır; o da Farsçada şarabın adıdır. Başkası dedi ki: O, üzüm suyundan en aşağı bir pişirme ile pişirilmiş olandır; böylece şiddetli oldu. Onu ilk vaz‘ eden Benî Ümeyye’dir; şarabın adından onu nakletmek için. Her sarhoş edici şaraptır; çünkü isim, onda mevcut olan mânasından onu nakletmez. Bunu **المطالع**’da söyledi; aslı **المشارق**’dadır. Dedim ki: Bu nasıl olur; hâlbuki ondan İbn Abbâs’a sorulmuş da şöyle demişti: Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem **الباذق**’i geçti; sarhoş eden her şey haramdır. Bu, onun Benî Ümeyye’den önce bilindiğine delâlet eder. Hadisin mânası: yani onun hakkında sözü geçti; ve onun cinsinden başkasında da. Ve denildi ki: yani onun zamanında yoktu; öyleyse düşün. Ve **حاذق باذق**, ona tâbi‘ (itbâ‘)dır.

Ve bu terkîbden Arapçalaştırılmış olanlardan: **البياذقة**; onlar yaya askerlerdir; ve o, **بياده**’nin Arapçalaştırılmasıdır. Ondan: **بيذق الشطرنج**. Şair **الياء**’yı hazfetti de şöyle dedi:

وللشر سواق خفاف بذوقها

Maksadı: **خفاف بياذقها**; sanki **البيذق**’i **بذقا** kılmış gibidir. Bunu İbn Buzerc söyledi. Ve Fetih gazvesinde, Ebû Ubeyde’yi **البياذقة** üzerine tayin etti; onlar yaya askerlerdir. Lafız Farsça Arapçalaştırılmıştır; hareketlerinin hafifliği ve yanlarında onları ağırlaştıracak şey bulunmaması sebebiyle bununla adlandırıldılar. el-Hârazencî dedi ki: **البذق** yolculukta kılavuzdur; **كالبيذق**. Yahut o, küçük hafiftir. Ve **التكملة**’de: küçük hafif. Çoğulu: **بذوق**. Şair dedi de **الياء**’yı hazfetti:

وللشر سواق خفاف بذوقها

Maksadı: **بياذقها**; sanki **البيذق**’i **بذقا** kılmış gibidir. Bunu İbn Buzerc söyledi. el-Hârazencî dedi ki: Ve **المبذقة**; **كمحدثة** vezninde; onun sözünden, fiilinden daha faziletlidir; **العباب**’da olduğu gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **بذقون**; hareke ile ve **القاف**’ın zammıyla; Mısır’da **الحوف الغربي** amellerinden bir kûradır; **الفتوح**’ta onun zikri vardır; **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **البيذقي**: **القبلية**’de başka bir köydür.
