# بذل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: بذل

بَذَلَهُ
1 بَذَلَهُ ذ , aor. بَذُلَ (S, M, * Msb, K) and بَذِلَ , (M, K,) inf. n. بَذْلٌ, (S, M, Msb, K,) He gave it, and was liberal, or bountiful, with it; he gave it liberally, bountifully, unsparingly, or freely; (S, Msb, K, TA;) he gave it willingly, of his own free will or good pleasure: (TA:) and he made it allowable, or lawful, to be taken or possessed or done, willingly, or of his own free will or good pleasure: (Msb:) بَذْلٌ is the contr. of مَنْعٌ. (M.) [Hence,] سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِى بَذْلَ يَمِينِهِ I asked him, and he gave me what he was able to give. (TA.) [And بَذَلَ لَهُ نَفْسَهُ. (assumed tropical:) He gave up himself to, or spent himself for, him or it; he gave, or applied, himself, or his mind, unsparingly to it, namely, an undertaking &c.: a phrase of frequent occurrence. And بَذَلَ جَهْدَهُ, and مَجْهُودَهُ, (assumed tropical:) He exerted, or put forth, or expended, unsparingly, or freely, his power, or ability, or his utmost power or ability or endeavour: also of frequent occurrence.] And فَرَسٌ لَهُ صَوْنٌ وَ بَذْلٌ (tropical:) A horse that reserves a portion of his run, and is unsparing with a portion thereof; not putting forth the whole at once: (TA:) or that has a run which he reserves [for the time of need], and a run which he performs unsparingly: (A in art. شهد: see شَاهِدٌ:) and ↓ فَرَسٌ ذُو صَوْنٍ وَابْتِذَالٍ a horse that has a running pace (حُضْرٌ) which he has reserved for the time of need, and a run (عَدْوٌ) less quick which he has performed freely, or without reservation (قَدِ ابْتَذَلَهُ). (T.) [In the K these phrases are given in a mutilated state, and with a mutilated explanation.]) And صَوْنُهُ خَيْرٌ مِنْ بَذْلِهِ (tropical:) His interior state, or disposition of mind, is better than his apparent state &c. (TA.) ― -b2- See also 8.

تبذّل
5 تبذّل ذ He neglected the preserving of himself or his honour or reputation [from disgrace]; i. q. تَرَكَ التَّصَاوُنَ (S) or التَّصَوُّنَ; (TA;) he was careless of himself or his honour or reputation; contr. of تَصَاوَنَ; (Msb in the present art,;) as also ↓ ابتذل. (Msb in art. صون.) You say, كَرُمَ وَ لَمْ يَتَبَذَّلْ [He was generous, and was not careless of his honour or reputation]. (M and L in art. وفر.) ― -b2- تبذّل فِى عَمَلِ كَذَا, and نَفْسَهُ فِيهِ ↓ ابتذل and بِهِ, He employed his own self in the doing of such a thing. (T.)

اِبْتِذَالٌ
8 اِبْتِذَالٌ ذ is the contr. of صِيَانَةٌ; (M, K;) [i. e.] ابتذلهُ signifies He held it in mean estimation; namely, a garment or other thing; (TA;) [he was careless of it; he used it, or employed it, on, or for, ordinary, mean, or vile, occasions, or purposes;] he used it for service and work; namely, a garment &c.; syn. اِمْتَهَنَهُ; (S, Msb;) he wore it (a garment) in times of service and work; as also ↓ بَذَلَهُ; (Msb, TA;) or, as IKoot says, بَذَلَهُ, [aor. بَذُلَ and بَذِلَ ,] inf. n. بَذْلَةٌ and بِذْلَةٌ, signifies he did not preserve it, lay it up, take care of it, or reserve it; namely, a garment. (Msb.) See also 5, in two places. You say also, ابتذل عَدْوَهُ (assumed tropical:) [He (a horse) performed his run freely, or without reservation; opposed to صَانَهُ]. (T.) See 1.

استبذلهُ
10 استبذلهُ ذ He sought, or demanded, of him a liberal, free, or willing, gift. (TA.) And اِسْتَبْذَلْتُ فُلَانًا شَيْئًا I asked of such a one that he would liberally, freely, or willingly, give me a thing. (T.)

بَذْلٌ
بَذْلٌ ذ A thing that is given liberally, freely, or willingly: and inf. n. [or 1, q. v.], used as a proper subst.: pl. بُذُولٌ. (Har p. 206.)

بَذْلَةٌ
بَذْلَةٌ ذ : see what next follows, in two places.

بِذْلَةٌ
بِذْلَةٌ ذ A garment that is worn (T, S, Msb) in service, or work; (S, Msb;) that is not preserved, laid up, taken care of, or reserved; (T, M, K;) as also ↓ بَذْلَةٌ (Msb) and ↓ مبْذَلٌ, (T,) or ↓ مِبْذَلَةٌ, (S, M, K,) the pl. of which is مَبَاذِلٌ: (S:) and an old and worn-out garment; (TA;) as also ↓ مِبْذَلٌ and ↓ مِبْذَلَةٌ; (M, K;) the last of which is mentioned on the authority of AZ, but is disapproved by 'Alee Ibn-Hamzeh, who asserts it to be without ة: (IB, TA:) بِذْلَةٌ sometimes has بِذَلٌ as pl. (TA.) You say, ↓ جَآءَ نَا فُلَانٌ فِى مَبَاذِلِه, i. e. فِى ثِيَابِ بِذْلَتِهِ or ↓ بَذْلَتِهِ [Such a one came to us in his garments that he wore in service, or work]. (S, accord. to different copies. [I have shown that بِذْلَةٌ and بَذْلَةٌ are dial. vars., both as inf. ns. (see 8) and as proper substs.]) The word بَدْلَةٌ, with fet-h, and with the unpointed د, applied by the vulgar to [a suit of] new clothes, is a mistake for بِذْلَةٌ, and this is correctly a name for old and worn-out clothes. (TA. [But this is doubtful; for بَدْلَةٌ commonly signifies, in modern Arabic, a change of clothes; and hence, a suit of clothes, whether new or old.]) ― -b2- IJ uses it metaphorically, in relation to poetry; saying, الرَّجَزُ اـِنَّمَا يُسْتَعَانُ بِهِ فِى البِذْلَةِ وَ عِنْدَ الاِعْتِمَالِ وَ الحُدَآءِ وَ المِهْنَةِ (tropical:) [The metre termed rejez is only used as an aid in the ordinary, or meaner, business of life, and on the occasion of doing one's work, and singing to camels for the purpose of urging them on, and performing service of any kind: but in this case it may be regarded as an inf. n.: see 8]. (M.)

بَذُولٌ
بَذُولٌ ذ : see بَذَّالٌ.

بَذَالَةٌ
بَذَالَةٌ ذ i. q. بَذْلٌ [inf. n. of 1, The act of giving liberally, &c.]. (TA.)

بَذَّالٌ
بَذَّالٌ ذ A man wont to give property liberally, freely, or willingly; or who so gives it much, or frequently; as also ↓ بَذُولٌ (T, TA) [and app. ↓ مِبْذَالٌ, (like مِسْمَاحٌ &c.,) of which the pl. occurs in the following saying]. ↓ هُمْ مَبَاذِيلُ لِلْمَعْرُوفِ [They are very liberally disposed to the exercise of beneficence, or bounty]. (TA.)

بَاذِلٌ
بَاذِلٌ ذ Any one who gives [liberally,] freely, or willingly. (M.)

مِبْذِلٌ
مِبْذِلٌ ذ : see بِذْلَةٌ, in two places.

مِبْذَلَةٌ
مِبْذَلَةٌ ذ ; and its pl. مَبَاذِلُ: see بِذْلَةٌ, in three places.

مِبْذَالٌ
مِبْذَالٌ ذ ; pl. مَبَاذِيلُ: see بَذَّالٌ.

مُبْتَذَلٌ
مُبْتَذَلٌ ذ Held in mean estimation: as in the saying, مَالُهُ مَصُونٌ وَ عِرْضُهُ مُبْتَذَلٌ [His wealth is preserved, or taken care of, and his honour, or reputation, is held in mean estimation]. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Language, and a proverb, which one is wont to speak or mention, or which one is fond of speaking or mentioning. (TA.) ― -b3- فُلَانٌ صَدْقُ المُبْتَذَلِ Such a one is strong, or sturdy, in the work in which he employs himself: (T:) or sharp, vigorous, or effective, in nature, or disposition; one who, when employed in a work, is found to be strong, or sturdy. (TA.) And سَيْفٌ صَدْقُ المُبْتَذَلِ (tropical:) A sword sharp, or penetrating, in the part with which one strikes. (K, TA.)

مُبْتَذِلٌ
مُبْتَذِلٌ ذ , (K,) or ↓ مُتَبَذِّلٌ, (M, [so in a copy of that work, accord. to the TT, but this is probably a mistranscription,]) Wearing a مِبْذَل, i. e. [a garment used in service or work, or] an old and worn-out garment: (M, K:) and the latter, [if not a mistranscription for the former,] neglecting the adorning of himself, by way of humility. (TA, from a trad.) ― -b2- See also what follows.

مُتَبَذِّلٌ
مُتَبَذِّلٌ ذ (T, M, K) and ↓ مُبْتَذِلٌ (M, K) A man who employs his own self in doing a thing; (T;) a man who performs his own work. (M, K.) ― -b2- See also what next precedes.

### Türkçe

**بَذَلَهُ**
1 **بَذَلَهُ** ذ, muzârîsi **بَذُلَ** (S, M, * Msb, K) ve **بَذِلَ**, (M, K,) mastarı **بَذْلٌ**, (S, M, Msb, K,) Onu verdi ve onda cömert, yahut bol ihsanlı oldu; onu cömertçe, bolca, esirgemeksizin yahut serbestçe verdi; (S, Msb, K, TA;) onu isteyerek, kendi serbest iradesiyle yahut kendi hoşnutluğuyla verdi: (TA:) ve onu, isteyerek, yahut kendi serbest iradesiyle yahut kendi hoşnutluğuyla, alınmasına yahut sahip olunmasına yahut yapılmasına câiz, yahut helâl kıldı: (Msb:) **بَذْلٌ** , **مَنْعٌ**’ın zıddıdır. (M.) [Bundan dolayı,] **سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِى بَذْلَ يَمِينِهِ** Ona sordum, o da bana verebildiğini verdi. (TA.) [Ve **بَذَلَ لَهُ نَفْسَهُ**. (farazî mecaz:) Kendini ona yahut ona (şeye) feda etti; kendini, yahut zihnini, esirgemeksizin ona verdi yahut ona yöneltti; yani bir teşebbüs vb.: çokça geçen bir ibaredir. Ve **بَذَلَ جَهْدَهُ**, ve **مَجْهُودَهُ**, (farazî mecaz:) Gücünü, yahut kudretini, yahut gücünün yahut kudretinin yahut gayretinin en sonunu, esirgemeksizin yahut serbestçe sarf etti, yahut ortaya koydu, yahut harcadı: bu da çokça geçen bir ibaredir.] Ve **فَرَسٌ لَهُ صَوْنٌ وَ بَذْلٌ** (mecaz:) Koşusunun bir kısmını saklayan ve onun bir kısmında esirgemeyen bir at; hepsini bir defada ortaya koymayan: (TA:) yahut ihtiyaç vakti için sakladığı bir koşusu ve esirgemeksizin yaptığı bir koşusu olan: (A, **شهد** maddesinde: **شَاهِدٌ**’e bak:) ve ↓ **فَرَسٌ ذُو صَوْنٍ وَابْتِذَالٍ** ihtiyaç vakti için sakladığı bir koşu sürati (**حُضْرٌ**) ve serbestçe, yahut sakınmasız yaptığı daha az hızlı bir koşusu (**عَدْوٌ**) olan bir at (onu gerçekten serbestçe kullanmıştır: **قَدِ ابْتَذَلَهُ**). (T.) [K’da bu ibareler eksik bir hâlde ve eksik bir açıklama ile verilmiştir.] Ve **صَوْنُهُ خَيْرٌ مِنْ بَذْلِهِ** (mecaz:) Onun iç hâli, yahut zihnî meyli, onun görünen hâlinden vb. daha hayırlıdır. (TA.) ― -b2- 8’e de bak.

**تبذّل**
5 **تبذّل** ذ Kendisini yahut şerefini yahut itibarını [rezillikten] korumayı ihmal etti; **تَرَكَ التَّصَاوُنَ** (S) yahut **التَّصَوُّنَ** ile aynı; (TA;) kendisi yahut şerefi yahut itibarı hakkında kayıtsız oldu; **تَصَاوَنَ**’ın zıddı; (Msb, bu maddede;) ve ayrıca ↓ **ابتذل**. (Msb, **صون** maddesinde.) Şöyle dersin: **كَرُمَ وَ لَمْ يَتَبَذَّلْ** [Cömert oldu ve şerefi yahut itibarı hakkında kayıtsız olmadı]. (M ve L, **وفر** maddesinde.) ― -b2- **تبذّل فِى عَمَلِ كَذَا**, ve **نَفْسَهُ فِيهِ** ↓ **ابتذل** ve **بِهِ**, Böyle bir işi yapmada kendi nefsini kullandı. (T.)

**اِبْتِذَالٌ**
8 **اِبْتِذَالٌ** ذ **صِيَانَةٌ**’ın zıddıdır; (M, K;) [yani] **ابتذلهُ** şu mânâya gelir: Onu değersiz saydı; yani bir elbise yahut başka bir şey; (TA;) [ona aldırış etmedi; onu sıradan, aşağı, yahut bayağı hâller yahut maksatlar üzerinde yahut için kullandı;] onu hizmet ve iş için kullandı; yani bir elbise vb.; müradifi **اِمْتَهَنَهُ**; (S, Msb;) onu (bir elbiseyi) hizmet ve iş zamanlarında giydi; ve ayrıca ↓ **بَذَلَهُ**; (Msb, TA;) yahut, İKoot’un dediği gibi, **بَذَلَهُ**, [muzârîsi **بَذُلَ** ve **بَذِلَ**,] mastarı **بَذْلَةٌ** ve **بِذْلَةٌ**, şu mânâya gelir: Onu korumadı, kaldırıp saklamadı, ona bakmadı, yahut onu ayırıp saklamadı; yani bir elbiseyi. (Msb.) 5’e de bak, iki yerde. Şöyle de dersin: **ابتذل عَدْوَهُ** (farazî mecaz:) [O (bir at) koşusunu serbestçe, yahut sakınmasız yaptı; **صَانَهُ**’a karşıt]. (T.) 1’e bak.

**استبذلهُ**
10 **استبذلهُ** ذ Ondan cömert, serbest, yahut istekli bir bağış istedi, yahut talep etti. (TA.) Ve **اِسْتَبْذَلْتُ فُلَانًا شَيْئًا** Böyle birinden bir şeyi bana cömertçe, serbestçe, yahut isteyerek vermesini istedim. (T.)

**بَذْلٌ**
**بَذْلٌ** ذ Cömertçe, serbestçe, yahut isteyerek verilen bir şey: ve mastar [yahut 1; ona bak], özel isim gibi kullanılan: çoğulu **بُذُولٌ**. (Har s. 206.)

**بَذْلَةٌ**
**بَذْلَةٌ** ذ : İki yerde, hemen ardından gelene bak.

**بِذْلَةٌ**
**بِذْلَةٌ** ذ Hizmette yahut işte giyilen (T, S, Msb) bir elbise; (S, Msb;) korunmayan, kaldırılıp saklanmayan, bakımı yapılmayan, yahut ayrılıp saklanmayan; (T, M, K;) ve ayrıca ↓ **بَذْلَةٌ** (Msb) ve ↓ **مبْذَلٌ**, (T,) yahut ↓ **مِبْذَلَةٌ**, (S, M, K,) bunun çoğulu **مَبَاذِلٌ**’dir: (S:) ve eski ve yıpranmış bir elbise; (TA;) ve ayrıca ↓ **مِبْذَلٌ** ve ↓ **مِبْذَلَةٌ**; (M, K;) bunların sonuncusu AZ’nin rivayetiyle zikredilmiştir; fakat ‘Alee Ibn-Hamzeh bunu reddeder ve onun **ة**’siz olduğunu ileri sürer: (IB, TA:) **بِذْلَةٌ** bazen çoğul olarak **بِذَلٌ** alır. (TA.) Şöyle dersin: ↓ **جَآءَ نَا فُلَانٌ فِى مَبَاذِلِه**, yani **فِى ثِيَابِ بِذْلَتِهِ** yahut ↓ **بَذْلَتِهِ** [Böyle biri bize hizmette yahut işte giydiği elbiseleriyle geldi]. (S, farklı nüshalara göre. [**بِذْلَةٌ** ve **بَذْلَةٌ**’nin, hem mastar isimler olarak (8’e bak) hem de özel isim gibi kullanılanlar olarak, lehçe varyantları olduğunu gösterdim.]) Halkın, fet-halı ve noktasız **د** ile, [bir takım] yeni elbiseye uyguladığı **بَدْلَةٌ** kelimesi, **بِذْلَةٌ** yerine bir hatadır; ve bu, doğru olarak eski ve yıpranmış elbiselerin adıdır. (TA. [Fakat bu şüphelidir; zira **بَدْلَةٌ** modern Arapçada genellikle bir elbise değişimi mânâsına gelir; buradan da, yeni yahut eski olsun, bir elbise takımı mânâsına.]) ― -b2- IJ bunu şiir hakkında mecazî olarak kullanır; şöyle diyerek: **الرَّجَزُ اـِنَّمَا يُسْتَعَانُ بِهِ فِى البِذْلَةِ وَ عِنْدَ الاِعْتِمَالِ وَ الحُدَآءِ وَ المِهْنَةِ** (mecaz:) [**الرَّجَزُ** denilen vezin ancak hayatın sıradan, yahut daha aşağı işlerinde, ve işini yapma sırasında, ve develeri yürütmek için onlara türkü söylemede, ve her türlü hizmet görmede bir yardımcı olarak kullanılır: fakat bu durumda mastar isim sayılabilir: 8’e bak]. (M.)

**بَذُولٌ**
**بَذُولٌ** ذ : **بَذَّالٌ**’a bak.

**بَذَالَةٌ**
**بَذَالَةٌ** ذ **بَذْلٌ** ile aynı [1’in mastar ismi: cömertçe verme vb. fiili]. (TA.)

**بَذَّالٌ**
**بَذَّالٌ** ذ Malı cömertçe, serbestçe, yahut isteyerek vermeye alışkın bir adam; yahut onu çokça yahut sıkça böyle veren; ve ayrıca ↓ **بَذُولٌ** (T, TA) [ve görünüşe göre ↓ **مِبْذَالٌ**, ( **مِسْمَاحٌ** vb. gibi,) bunun çoğulu aşağıdaki sözde geçer]. ↓ **هُمْ مَبَاذِيلُ لِلْمَعْرُوفِ** [Onlar iyilik, yahut ihsan icrasında çok cömert tabiatlıdırlar]. (TA.)

**بَاذِلٌ**
**بَاذِلٌ** ذ [cömertçe,] serbestçe, yahut isteyerek veren herhangi biri. (M.)

**مِبْذِلٌ**
**مِبْذِلٌ** ذ : İki yerde, **بِذْلَةٌ**’ye bak.

**مِبْذَلَةٌ**
**مِبْذَلَةٌ** ذ ; ve bunun çoğulu **مَبَاذِلُ**: üç yerde, **بِذْلَةٌ**’ye bak.

**مِبْذَالٌ**
**مِبْذَالٌ** ذ ; çoğulu **مَبَاذِيلُ**: **بَذَّالٌ**’a bak.

**مُبْتَذَلٌ**
**مُبْتَذَلٌ** ذ Değersiz sayılmış: şu sözde olduğu gibi, **مَالُهُ مَصُونٌ وَ عِرْضُهُ مُبْتَذَلٌ** [Onun malı korunmuştur, yahut bakımı yapılmıştır; şerefi, yahut itibarı ise değersiz sayılmıştır]. (TA.) ― -b2- (farazî mecaz:) Kişinin söylemeye yahut anmaya alıştığı, yahut söylemeyi yahut anmayı sevdiği dil; ve bir darb-ı mesel. (TA.) ― -b3- **فُلَانٌ صَدْقُ المُبْتَذَلِ** Böyle biri, kendini kullandığı işte güçlü, yahut dayanıklıdır: (T:) yahut tabiatça, yahut huyca keskin, dinç, yahut etkilidir; bir işe koşulduğunda güçlü, yahut dayanıklı bulunan kimse. (TA.) Ve **سَيْفٌ صَدْقُ المُبْتَذَلِ** (mecaz:) Vurulan kısmında keskin, yahut delici bir kılıç. (K, TA.)

**مُبْتَذِلٌ**
**مُبْتَذِلٌ** ذ, (K,) yahut ↓ **مُتَبَذِّلٌ**, (M, [TT’ye göre o eserin bir nüshasında böyledir; fakat bu muhtemelen bir yanlış yazımdır,]) **مِبْذَل** giyen; yani [hizmet yahut işte kullanılan bir elbise, yahut] eski ve yıpranmış bir elbise giyen: (M, K:) ve ikincisi, [eğer birincinin yanlış yazımı değilse,] tevazu yoluyla kendini süslemeyi ihmal eden. (TA, bir hadisten.) ― -b2- Aşağıda gelene de bak.

**مُتَبَذِّلٌ**
**مُتَبَذِّلٌ** ذ (T, M, K) ve ↓ **مُبْتَذِلٌ** (M, K) Bir işi yapmada kendi nefsini kullanan bir adam; (T;) kendi işini yapan bir adam. (M, K.) ― -b2- Hemen önce gelene de bak.
