# بذم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B0%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بذم

البُذْمُ: الرأْيُ الجَيِّدُ. والبُذْمُ: احتمالُك لِما حُمِّلْت. والبُذْمُ: النَّفْس. والبُذْمُ: القوَّة والطاقةُ؛ قال الشاعر: أَنُوءُ بِرِجْلٍ بها بُذْمُها،
وأَعْيَتْ بها أُخْتُها الآخِرَه
أو الغابِرَه.
ورجلٌ ذو بُذْمٍ أي كَثافَةٍ وجلَدَ، وكذلك الثَّوْبُ. وثوبٌ ذو بُذْمٍ أي كثير الغَزْل. ورجل ذو بُذْمٍ أي سَمِينٌ، ويقال: ذو رَأْيٍ وحَزْمٍ، وقال الأُموي: ذو نَفَس، وقال الكِسائي: ذو احْتِمال لِما حُمِّل. قال ابن بري: قال الأَصمعي إذا لم يكن للرجل رَأْيٌ قيل: ما له بُذْمٌ. والبَذْمُ: مَصْدَرُ البَذِيمِ، وهو العاقِلُ الغَضَبَِ مِن الرِّجال أي أَنه يعلم ما يأْتيه عند الغضَب؛ كذا حكاه أَهل اللغة، وقيل: يَعْلم ما يَغْضَب له؛ قال الشاعر:
كَرِيمُ عُروقِ النَّبْعَتَينِ مُطَهَّرٌ،
ويَغْضَبُ ممَّا منه ذو البَذْمِ يَغْضَبُ
الليث: رجلٌ بُذْمٌ وبَذِيمٌ إذا غَضِب ممَّا يجب أَن يُغْضَب منه. وقال الفراء: البَذِيمةُ الذي لا يَغْضَب في غير موضع الغضَب؛ قال ابن بري: وقول المرّار:
يا أُمَّ عِمْران وأُخْتَ عَتْمِ،
قد طالَ ما عِشْتُ بغير بُذْمِ
(* قوله «يا أم عمران إلخ» هكذا في الأصل مضبوطاً، وفي شرح القاموس: واخت عثم، بالثاء).
أَي بغير مُروءةٍ، وقد بَذُمَ بَذامةً. ابن الأَعرابي: والبَذيمُ من الأَفْواه المُتَغَيِّر الرائحة؛ وأَنشد:
شَمِمْتها بشارِبٍ بَذِيمِ
قد خَمَّ، أو قد هَمَّ بالخُمُومِ
وقال غيره: أَبْذَمَتِ الناقةُ وأَبْلَمَتْ إذا وَرِمَ حيَاؤُها من شدّةِ الضَّبَعَة، وإنما يكون ذلك في بَكَرات الإبل؛ قال الراجز: إذا سَمَا فوق جَمُوحٍ مِكْتامْ
من غَمْطِه الأَثْناءَ ذات الإبْذامْ
يَصِف فَحْل إبِل أَراد أَنه يَحْتَقِر الأَثْناءَ ذواتِ البَلمَة، فيَعْلُو الناقةَ التي لا تَشُول بذَنَبها، وهي لاقِح، كأَنها تكتُم لَقاحَها.

### Türkçe

**البُذْمُ**: iyi görüş. Ve **البُذْمُ**: yüklendiğin şeye katlanmandır.
Ve **البُذْمُ**: nefis. Ve **البُذْمُ**: kuvvet ve tâkattir; şair dedi ki:
أَنُوءُ بِرِجْلٍ بها بُذْمُها،
وأَعْيَتْ بها أُخْتُها الآخِرَه
أو الغابِرَه.

Ve **بُذْمٍ** sahibi bir adam, yani yoğunluk ve dayanıklılık sahibi; elbise de böyledir. Ve **بُذْمٍ** sahibi bir elbise, yani ipliği çoktur. Ve **بُذْمٍ** sahibi bir adam, yani şişmandır; ve denilir: görüş ve azim sahibi. Ümeyy dedi: nefes sahibi. Kisâî dedi: yüklendiği şeye katlanma sahibi. İbn Berrî dedi ki: Asmaî dedi: adamın görüşü yoksa denilir: onun **بُذْمٌ**’ü yoktur.

Ve **البَذْمُ**: **البَذِيمِ**’in mastarıdır; o, erkeklerden öfkeyi akleden (kimsedir), yani öfke anında kendisine geleni bilir; bunu dil ehli böyle nakletti. Ve denildi: kendisi için öfkelendiği şeyi bilir; şair dedi ki:
كَرِيمُ عُروقِ النَّبْعَتَينِ مُطَهَّرٌ،
ويَغْضَبُ ممَّا منه ذو البَذْمِ يَغْضَبُ

Leys: Bir adam, kendisinden öfkelenilmesi gereken şeye öfkelendiğinde **بُذْمٌ** ve **بَذِيمٌ**’dir. Ferrâ dedi: **البَذِيمةُ**, öfke yerinin dışında öfkelenmeyen kimsedir; İbn Berrî dedi ki: ve Merrâr’ın sözü:
يا أُمَّ عِمْران وأُخْتَ عَتْمِ،
قد طالَ ما عِشْتُ بغير بُذْمِ
(* “يا أم عمران إلخ” sözü: asılda böyle harekelenmiş olarak (yazılıdır); ve Şerhu’l-Kāmûs’ta: واخت عثم, **الثاء** ile).

Yani mürüvvet olmaksızın; ve **بَذُمَ** **بَذامةً**. İbnü’l-A‘râbî: ve **البَذيمُ**, ağızlardan kokusu değişmiş (olan kimsedir); ve okudu:
شَمِمْتها بشارِبٍ بَذِيمِ
قد خَمَّ، أو قد هَمَّ بالخُمُومِ

Ve başkası dedi: dişi deve, **أَبْذَمَتِ** ve **أَبْلَمَتْ** olur; hayâsı, şiddetli **الضَّبَعَة** sebebiyle şiştiğinde. Bu ancak develerin genç dişilerinde olur; râciz dedi ki:
إذا سَمَا فوق جَمُوحٍ مِكْتامْ
من غَمْطِه الأَثْناءَ ذات الإبْذامْ

Develerin bir aygırını vasfeder: **الأَثْناءَ** olan, **البَلمَة** sahibi (dişileri) küçümsediğini, böylece kuyruğuyla kaldırmayan dişi devenin üzerine çıktığını; o ise gebe (olduğu hâlde), sanki gebeliğini gizliyormuş gibi.
