# برت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برت

البرت، بالضم: السكر الطبرزد، بإعجام الذال، وهو لغة اليمن، نقله شمر، كالمبرت، كمنبر، هكذا ضبطه غير واحد، ورواه المصنف، وهو الثابت في أصوله. وقال شمر: يقال للسكر الطبرزد: مبرت، ومبرت، بفتح الراء مشددة. قلت: وعلى الثاني اقتصر الجوهري، كما أن المؤلف اقتصر على الأول، وكلاهما وارد صحيح. البرت: الفأس، يمانية، ويفتح. وكل ما قطع به الشجر: برت. البرت: الرجل الدليل الماهر، ويثلث، والجمع أبرات. وعن الأصمعي، يقال للدليل الحاذق: البرت والبرت، وقاله ابن الأعرابي أيضا، رواه عنهما أبو العباس؛ قال الأعشى يصف جمله:
  أدأبته بمهامه مـجـهـولة                      لا يهتدي برت بها أن يقصدا يصف قفرا قطعه، لا يهتدي به دليل إلى قصد الطريق؛ قال: ومثله قول رؤبة:
  تنبو بإصغاء الدليل البرت البرت، بالفتح: القطع. وكل ما قطع به الشجر: برت. والبرنتى، كحبنطى: السيئ الخلق. والمبرنتي: القصير المختال في جلسته وركبته، المنتصب. فإذا كان ذلك فيه، فكان يحتمله في فعاله وسؤدده، فهو السيد. المبرنتى، أيضا: الغضبان الذي لا ينظر إلى أحد. المبرنتي: المستعد المتهيئ للأمر. ابرنتى للأمر: إذا تهيأ. وعن أبي زيد: ابرنتيت للأمر، ابرنتاء: إذا استعددت له، ملحق بافعنلل بياء، انتهى. وفي لسان العرب عن اللحياني: ابرنتى فلان علينا، يبرنتي: إذا اندرأ علينا. وبيروت: د بالشام بساحله، منه أبو محمد سعد بن محمد، محمد. وأبو الفضل العباس بن الوليد، من خيار عباد الله، ذكره ابن الأثير، مات سنة 270. والبريت، كسكيت: الخريت، أي: الدليل الماهر، قاله شمر. قال أبو عبيد: البريت: المستوي من الأرض، ويقال: هو الجدبة المستوية، وأنشد:
  بريت أرض بعدها بريت

  وقال ابن سيده: البريت في شعر رؤبة، فعليت، من البر، قال: وليس هذا موضعه. وقال الليث: البريت اسم اشتق من البرية، فكأنما سكنت الياء فصارت الهاء تاء لازمة كأنها أصلية: كما قالوا: عفريت، والأصل عفرية. البريت بالضبط السابق: موضعان بالبصرة. والذي نقل عن شمر: يقال: الحزن والبريت أرضان بناحية البصرة لبني يربوع وفي لسان العرب: البريت مكان معروف، كثير الرمل، وقال رؤبة:
  كأنني سيف بها إصـلـيت                      تنشق عني الحزن والبريت البريت، بفتح الباء صريحه أنه بفتح الأول مع بقاء التشديد، فيستدرك على أليت ودريء وسكينة، كما تقدم في أ ل ت. وهكذا ضبطه الصاغاني، فرس إياس بن قبيصة الطائي، أو هو كزبير، وعلى الوجهين شواهد الأشعار، كما قاله الصاغاني، وشذ شيخنا فجوز أن يكون كأمير، وهو قياس باطل في اللغة. عن أبي عمرو: برت الرجل، كسمع، إذا تحير. والبرتة، بالضم: الحذاقة بالأمر، كالإبرات، يقال: أبرت الرجل: إذا حذق صناعة ما. وعبد الله بن عيسى بن برت، بالكسر، بن الحصين البعلبكي محدث عن أحمد بن أبي الحوارى. والقاضي أبو العباس أحمد بن محمد بن عيسى، قال الذهبي: لقي مسلم بن إبراهيم وطبقته. وابنه أبو حبيب العباس بن أحمد، يروي عن عبد الأعلى بن حماد وغيره مات سنة 308. وأحمد بن القاسم؛ البرتيان محدثان الأخير شيخ للطبراني، ولكنه لم يذكر أن البرتي نسبة إلى أي شيء. وقرأت في معجم البلبيسي أنه نسبة إلى البرت، مدينة بين واسط وبغداد. ومما يستدرك عليه: برتا بن الأسود بن عبد شمس القضاعي، قال ابن يونس: له صحبة كذا في معجم ابن فهد. والقاسم بن محمد البرتي، بالكسر شيخ للطبراني أيضا. وعلي بن محمد بن عبد الله البرتي الواسطي، عن أبي صاعد والبغوي. وزيدان بن محمد بن زيدان البرتي شيخ للدارقطني وابن شاهين. وأبو جعفر محمد بن إبراهيم البرتي الأطروش عن عمر بن شبة. وأحمد بن محمد بن مكرم البرتي، عن علي بن المديني، وعنه أبو الشيخ. وخمر برت، بفتح فسكون وكسر الموحدة: قرية من نواحي خلاط.

### Türkçe

**البرت**، zamme ile: **السكر الطبرزد**; **الذال**’in noktalı yazılışıyla; bu Yemen lügatidir; bunu Şemmer nakletti; **المبرت** gibi, **منبر** gibi; bunu birden fazla kimse böyle ضبط etti; musannif de onu rivayet etti; ve bu, onun asıllarında sabit olandır. Şemmer dedi ki: **السكر الطبرزد** için denilir: **مبرت** ve **مبرت**; **الراء**’ın fethasıyla, şeddeli. Dedim ki: ikinciye göre Cevherî iktisar etti; müellifin de birinciye iktisar ettiği gibi; ikisi de vârid, sahih. **البرت**: balta; Yemenîdir; ve fetha ile de gelir. Ağaç kesilen her şey: **برت**. **البرت**: mahir kılavuz adam; ve üç vecih üzere gelir; cem‘i **أبرات**. Asma‘î’den: mahir kılavuza denilir: **البرت** ve **البرت**; bunu İbnü’l-A‘râbî de söyledi; ikisinden de Ebü’l-Abbâs rivayet etti; A‘şâ, devesini vasfederek dedi:
  Onu meçhul engin yerlerle yordum,
  Orada bir maksada yönelmeyi **برت** bile hidayet etmez
Bir çölü vasfeder ki onu katetmiştir; onda bir kılavuz, yolun maksadına hidayet etmez; dedi ki: bunun benzeri Rü’be’nin sözü:
  Kılavuz **البرت**’in dinleyişiyle ürker

**البرت**, **الباء**’ın fethasıyla: kesme. Ağaç kesilen her şey: **برت**. Ve **البرنتى**, **حبنطى** gibi: kötü huylu. Ve **المبرنتي**: oturuşunda ve dizinde kısa, kurumlu; dik duran. O hâl onda olursa, fiillerinde ve seyyidliğinde onu taşırsa, o seyyiddir. **المبرنتى**, ayrıca: kimseye bakmayan öfkeli. **المبرنتي**: işe hazır, hazırlanmış. **ابرنتى** işe: eğer hazırlandıysa. Ebû Zeyd’den: **ابرنتيت** işe, **ابرنتاء**: eğer ona hazırlandıysan; **يا** ile **افعنلل**’e ilhak edilmiştir; bitti. Lisânü’l-‘Arab’da Lihyânî’den: **ابرنتى** falan bize karşı, **يبرنتي**: eğer bize karşı saldırıp atıldıysa. Ve **بيروت**: Şam’da, sahilinde bir beldedir; ondan Ebû Muhammed Sa‘d b. Muhammed, Muhammed; ve Ebü’l-Fazl el-‘Abbâs b. el-Velîd; Allah’ın kullarının hayırlılarındandır; onu İbnü’l-Esîr zikretti; 270 senesinde öldü. Ve **البريت**, **سكيت** gibi: **الخريت**; yani: mahir kılavuz; bunu Şemmer söyledi. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **البريت**: yerin düz olanı; ve denilir: o, düz kıraçlıktır; ve şu beyti şâhid getirdi:
  **بريت** bir yer; ondan sonra **بريت**

İbn Sîde dedi ki: Rü’be’nin şiirinde **البريت**, **فعليت** veznindedir; **البر**’den (türetilmiştir); dedi ki: bu onun yeri değildir. Leys dedi ki: **البريت**, **البرية**’den türetilmiş bir isimdir; sanki **الياء** sakin kılındı da **الهاء** aslî imiş gibi lâzım bir **تاء** oldu: onların **عفريت** demeleri gibi; aslîsi **عفرية**’dir. **البريت**, önceki ضبط ile: Basra’da iki yerdir. Şemmer’den nakledilen: denilir: **الحزن** ve **البريت**, Basra nahiyesinde Benî Yerbû‘a ait iki arazidir. Lisânü’l-‘Arab’da: **البريت** bilinen bir mekândır; kumu çoktur; Rü’be dedi ki:
  Sanki ben, onda **إصلـيت** bir kılıcım,
  Benden yarılır **الحزن** ve **البريت**

**البريت**, **الباء**’ın fethasıyla: onun sarih ifadesi, birincinin fetha ile, şeddenin kalmasıyladır; böylece **أليت** ve **دريء** ve **سكينة** üzerine istidrâk edilir; daha önce **أ ل ت**’de geçtiği gibi. Sâgânî onu böyle ضبط etti. İyâs b. Kubaysa et-Tâî’nin atı; yahut o, **زبير** gibi; iki vecihte de şiirlerin şevâhidi vardır; Sâgânî’nin dediği gibi. Şeyhimiz şâz kaldı da onun **أمير** gibi olmasını câiz gördü; bu, dilde bâtıl bir kıyastır. Ebû ‘Amr’dan: **برت** adam, **سمع** gibi: eğer şaşırıp kaldıysa. Ve **البرتة**, zamme ile: işte maharet; **الإبرات** gibi; denilir: **أبرت** adamı: eğer bir sanatı iyi yaptıysa. Ve ‘Abdullah b. ‘Îsâ b. **برت**, kesre ile, b. el-Husayn el-Ba‘lebekkî; Ahmed b. Ebî’l-Havârî’den hadis rivayet eden. Ve kadı Ebü’l-‘Abbâs Ahmed b. Muhammed b. ‘Îsâ; Zehebî dedi ki: Müslim b. İbrâhîm ve tabakasıyla görüştü. Ve onun oğlu Ebû Habîb el-‘Abbâs b. Ahmed; ‘Abdü’l-A‘lâ b. Hammâd ve başkasından rivayet eder; 308 senesinde öldü. Ve Ahmed b. el-Kâsım; **البرتيان** iki muhaddistir; sonuncusu Taberânî’nin şeyhidir; fakat **البرتي** nisbesinin neye olduğundan bahsetmedi. Belbîsî’nin Mu‘cem’inde okudum ki o, **البرت**’e nisbedir; Vâsıt ile Bağdat arasında bir şehirdir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Berta b. el-Esved b. ‘Abd Şems el-Kudâ‘î; İbn Yûnus dedi ki: onun sohbeti vardır; İbn Fehd’in Mu‘cem’inde böyle. Ve el-Kâsım b. Muhammed **البرتي**, kesre ile, Taberânî’nin şeyhi de. Ve ‘Alî b. Muhammed b. ‘Abdullah **البرتي** el-Vâsıtî; Ebû Sâ‘id ve el-Begavî’den. Ve Zeydân b. Muhammed b. Zeydân **البرتي**, Dârakutnî ve İbn Şâhîn’in şeyhi. Ve Ebû Ca‘fer Muhammed b. İbrâhîm **البرتي** el-Atrûş; ‘Umer b. Şebbe’den. Ve Ahmed b. Muhammed b. Mekrem **البرتي**; ‘Alî b. el-Medînî’den; ondan da Ebû’ş-Şeyh. Ve **خمر برت**, fetha sonra sükûn ve **الموحدة**’nin kesresiyle: Hılât nahiyelerinden bir köy.
