# برثن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AB%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: برثن

البُرْثُنُ: مِخْلَبُ الأَسَد، وقيل: هو للسبُع كالإصْبَع للإنسان، وقيل: البُرْثُنُ الكَفُّ بكمالها مع الأَصابع. الليث: البَراثِن أَظْفار مَخالِب الأَسَد، يقال: كأَنّ بَراثِنَه الأَشافي. وقال أَبو زيد: البُرْثُن مِثْلُ الإصْبع، والمِخْلَبُ ظُفُر البُرْثُن؛ قال امرؤ القيس:وتَرى الضّبَّ خفيفاً ماهِراً،
رَافعاً بُرْثُنَه ما يَنْعَفِرْ
والمشهور في شعر امرئ القيس: ثانياً برثنه، يصف مطراً كثيراً أَخرجَ الضَّبٍَّ من جُحْره، فعامَ في الماء ماهراً في سباحَته يَبْسُطُ بَراثْنه ويَثْنيها في سِباحَته، وقولُه ما يَنْعَفِر أَي لا يُصِيبُ بَراثنَه الترابُ، وهو العَفَرُ، والبَراثن للسباع كلها، وهي من السباعِ والطير بمَنْزلة الأَصابع من الإنسان؛ وقد تُستعارُ البَراثِنُ لأَصابع الإنسان كما قال ساعدةُ ابنُ جؤيّة يَذْكُرُ النَّحْلَ ومُشْتَار العَسَلِ: حتَّى أُشِبَّ لها، وطال أَبابُها،
ذو رُجْلَةٍ شَتْنُ البَراثِنِ جَحْنَبُ
والجَحْنَب: القَصير، وليس يَهْجوه وإنما أَراد أَنه مُجْتَمِعُ الخَلْق. وفي حديث القبائِلِ: سُئِلَ عن مُضَرَ فقال: تَميمٌ بُرْثُمَتُها وجُرْثُمَتُها؛ قال الخطابي: إنما هو بُرْثُنَتُها، بالنون، أَي مَخالِبُها، يريد شَوْكَتها وقُوَّتَها، والميمُ والنونُ يتَعاقبان، فيجوز أَن تكونَ الميمُ لغةً، ويجوز أَن تكونَ بدلاً لازْدِواج الكلام في الجُرْثومة كما قال الغَدايا والعَشايا. والبُرْثُن لما لم يَكنْ من سِباعِ الطير مثلُ الغراب والحمام، وقد يكونُ للضَّبِّ والفأْر واليَرْبوع. وبُرْثُنُ: قبيلة؛ أَنشد سيبويه لقَيْسِ ابنِ المُلَوَّح:
لَخُطَّابُ لَيْلى، يالَ بُرْثُنَ منكُمُ،
أَدَلُّ وأَمْضَى من سُلَيكِ المَقانِبِ
غيره: بُرْثُن حَيٌّ من بني أَسد؛ قال: وقال قُرّانٌ الأَسَديّ: لَزُوّارُ لَيْلى، منكُمُ آلَ بُرْثُن،
على الهَوْلِ أَمْضَى من سُلَيْكِ المَقانِب
تَزُورُونَها ولا أَزورُ نِساءَكم،
أَلَهْفي لأَولاد الإماءِ الحَوطِب
قال: والمشهور في الرواية الأَوّلُ، جَعَلَ اهتِداءَهم لِفَسادِ زوجتِه كاهْتِداء سُلَيْكِ بن السُّلَكةِ في سَيْره في الفَلَوات. وفي النهاية لابن الأَثير: بَرْثان، بفتح الباء وسكون الراء، واد في طريق رسول الله، صلى الله عليه وسلم، إلى بدر، قال: وقيل في ضبطه غيرُ ذلك. برذن: البِرْذَوْنُ: الدابة، معروف، وسَيْرَتُه البَرْذَنَةُ، والأُنثى بِرْذَوْنَةٌ، قال:
رأَيتُكَ، إذْ جالَتْ بكَ الخَيْلُ جَوْلةً،
وأَنتَ على بِرْذَوْنةٍ غير طائلِ
وجَمْعُه بَراذينُ. والبراذين من الخَيْلِ: ما كان من غير نِتاج العِرابِ. وبَرذَنَ الفرسُ: مَشَى مشيَ البَراذينِ. وبَرْذَنَ الرجلُ: ثَقُلَ؛ قال ابن دريد: وأَحسِبُ أَن البرْذَوْن مشتقّ من ذلك، قال: وهذا ليس بشيء، وحكي عن المؤرّج أَنه قال: سأَلتُ فلاناً عن كذا وكذا فبَرْذَنَ لي أَي أَعْيا ولم يُجِبْ فيه.

### Türkçe

**البُرْثُنُ**: aslanın pençesi; ve denildi: o, yırtıcı hayvan için, insan için parmak gibi olandır; ve denildi: **البُرْثُنُ** parmaklarla birlikte tamamıyla avuçtur. el-Leys: **البَراثِن** aslanın pençelerinin tırnaklarıdır; denilir: sanki onun **بَراثِن**’i **الأَشافي**’dir. Ve Ebû Zeyd dedi: **البُرْثُن** parmak gibidir; ve **المِخْلَبُ** **البُرْثُن**’ün tırnağıdır; İmru’ul-Kays dedi:
وتَرى الضّبَّ خفيفاً ماهِراً،
رَافعاً بُرْثُنَه ما يَنْعَفِرْ

Ve İmru’ul-Kays’ın şiirinde meşhur olan: “ثانياً برثنه”dir; çok bir yağmuru vasfeder; **الضَّبَّ**’ı deliğinden çıkarmıştır; böylece suda yüzmede mahir olarak yüzdü; yüzmesinde **بَراثْنه**’ini yayar ve onları büker; ve onun “ما يَنْعَفِر” sözü, yani toprağın—ki o **العَفَرُ**’dir—onun **بَراثن**’ine isabet etmemesidir. Ve **البَراثن** bütün yırtıcılar içindir; ve o, yırtıcılardan ve kuşlardan, insanın parmakları menzilesindedir; ve **البَراثِن** insanın parmakları için de ödünç alınabilir; Sa‘ide b. Cu’eyye bal arısını ve balı çıkaranı anarak dediği gibi:
حتَّى أُشِبَّ لها، وطال أَبابُها،
ذو رُجْلَةٍ شَتْنُ البَراثِنِ جَحْنَبُ

Ve **الجَحْنَب**: kısa boylu; ve ona sövmüyor; ancak onun yaratılışı toplanık (derli toplu) olduğunu kastetti. Ve kabileler hadîsinde: **مُضَرَ** hakkında soruldu da dedi: Temîm onun **بُرْثُمَتُها**’sı ve onun **جُرْثُمَتُها**’sıdır; el-Hattâbî dedi: ancak o **بُرْثُنَتُها**’dır, **النون** ile; yani onun pençeleridir; onun dikenini ve kuvvetini kastediyor; ve **الميمُ** ile **النونُ** birbirinin yerine geçer; böylece **الميمُ**’in bir lehçe olması caiz olur; ve sözün **الجُرْثومة**’da ikizlenmesi için bir bedel olması da caiz olur; **الغَدايا** ve **العَشايا** dediği gibi. Ve **البُرْثُن** kuşların yırtıcılarından olmayan için—karga ve güvercin gibi—(bulunmaz); ve **الضَّبِّ** ve fare ve **اليَرْبوع** için olabilir. Ve **بُرْثُنُ**: bir kabile; Sîbeveyh, Kays b. el-Mulavvah’a ait olarak inşad etti:
لَخُطَّابُ لَيْلى، يالَ بُرْثُنَ منكُمُ،
أَدَلُّ وأَمْضَى من سُلَيكِ المَقانِبِ

Başkası: **بُرْثُن** Benî Esed’den bir oymaktır; dedi: ve Kurrân el-Esedî dedi:
لَزُوّارُ لَيْلى، منكُمُ آلَ بُرْثُن،
على الهَوْلِ أَمْضَى من سُلَيْكِ المَقانِب
تَزُورُونَها ولا أَزورُ نِساءَكم،
أَلَهْفي لأَولاد الإماءِ الحَوطِب

Dedi: rivayette meşhur olan birincisidir; onların, karısının fesadına (bozukluğuna) hidayet bulmasını, Sülَيْk b. es-Sülake’nin çöllerde yürüyüşündeki hidayet bulmasına benzetti. Ve İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’sinde: **بَرْثان**—**الباء**’ın fethi ve **الراء**’ın sükûnu ile—Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, Bedir’e gidiş yolunda bir vadidir; dedi: ve onun ضبط’unda bunun dışında (başka) denildi.

برذن: **البِرْذَوْنُ**: binek hayvanı; bilinen (bir şey). Ve onun yürüyüşü **البَرْذَنَةُ**’dir; ve dişisi **بِرْذَوْنَةٌ**’dir; dedi:
رأَيتُكَ، إذْ جالَتْ بكَ الخَيْلُ جَوْلةً،
وأَنتَ على بِرْذَوْنةٍ غير طائلِ

Ve onun çoğulu **بَراذينُ**’dir. Ve atlardan **البراذين**: Arap atlarının doğumundan olmayan şeydir. Ve **بَرذَنَ** at: **البَراذين** yürüyüşüyle yürüdü. Ve **بَرْذَنَ** adam: ağırlaştı; İbn Düreyd dedi: ve zannederim ki **البرْذَوْن** bundan türemiştir; dedi: ve bu bir şey değildir. Ve el-Muarric’ten nakledildi ki dedi: falancaya şu ve şu hakkında sordum da bana **فبَرْذَنَ** etti; yani yoruldu ve onda cevap vermedi.
