# برث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: برث

البَرْثُ: جبلٌ من رَمْلٍ، سهل التراب، لَيِّنه. والبَرْثُ: الأَرض السَّهْلة اللَّيِّنة. والبَرْثُ: أَسهلُ الأَرض وأَحسَنُها. أَبو عمرو: سمعت ابنَ الفَقْعَسِيِّ يقول، وسأَلته عن نَجْد، فقال: إِذا جاوزتَ الرمل فصِرْتَ إِلى تلك البِراثِ، كأَنها السَّنامُ المُشَقَّقُ. الأَصمعي وابن الأَعرابي: البَرْثُ أَرضٌ لينة مستوية تُنْبِتُ الشَّعَر؛ وفي الحديث: يَبْعَثُ الله منها سبعين أَلفاً لا حسابَ عليهم، ولا عذابَ، فيما بَيْنَ البَرْثِ الأَحْمَر وبين كذا؛ البَرْثُ: الأَرضُ اللَّيِّنة؛ قال: يريد به أَرضاً قريبةً من حِمْصٍ، قُتِلَ بها جماعةٌ من الشهداء والصالحين؛ ومنه الحديث الآخر: بين الزَّيْتُونِ إِلى كذا بَرْثٌ أَحْمَرُ؛ والبَرْثُ: مكانٌ ليِّنٌ سهْلٌ يُنْبِتُ النَّجْمة والنَّصِيَّ، والجمعُ من كل ذلك؛ بِراثٌ، وأَبْراثٌ، وبُروثٌ؛ فأَما قول رؤْبة:
أَقْفَرَتِ الوَعْساءُ، فالعُثاعِثُ
من أَهْلِها، فالبُرَقُ البَرارِثُ
فإِن الأَصمعي قال: جعل واحدتها بَرْثِيةً، ثم جَمَع وحذف الياء للضرورة؛ قال أَحمد بن يحيى: فلا أَدري ما هذا؛ وفي التهذيب: أَراد أَن يقول بِراث فقال بَرارِثُ؛ وقال في الصحاح: يقال إِنه خطأٌ. قال ابن بري: إِنما غَلِطَ رؤْبة في قوله فالبُرَقُ البَرارِثُ، من جهة أَن بَرْثاً اسم ثلاثي، قال: ولا يجمع الثلاثيّ على ما جاء على زنة فَعالل، قال: ومن انتصر لرؤبة قال يجيءُ الجمع على غير واحده المستعمل كضَرَّة وضَرائر، وحُرَّة وحَرائر، وكَنَّة وكَنائِن، وقالوا: مَشابِهَ ومَذاكِر في جمع شِبْه وَذكر، وإِنما جاء جمعاً لمُشْبِه ومِذْكار، وإِن كانا لم يُستعملا؛ وكذلك بَرارِثُ، كأَنَّ واحدَه بُرَّثةٌ وبَرِّيثةٌ، وإِن لم يُستعمل؛ قال: وشاهدُ البَرْثِ للواحد قولُ الجَعْديّ:
على جانِبَيْ حائِرٍ مُفْرَطٍ،
يبَرْثٍ، تَبَوَّأْنه، مُعْشِبِ
والحائرٌ: ما أَمْسَك الماءَ. والمُفْرَطُ: المَمْلُوء. والبَرْثُ: الأَرض البيضاء، الرقيقة، السَّهْلة، السريعة النبات؛ عن أَبي عمرو، وجمعُها بِراثٌ وبِرَثَة. وتَبَوَّأْنَه: أَقَمْنَ به. ويالضمير في تَبَوَّأْنَ يعود على نساء تقدم ذكرهن؛ وقبله:
فلمَّا تَخَيَّمْنَ تَحْتَ الأَرا
كِ، والأَثْلِ من بَلَدٍ طَيِّبِ
أَي ضَرَبْنَ خِيامَهُنَّ في الأَراك. والوَعْساءُ: الأَرض اللينة ذاتُ الرمل. والعَثاعِثُ: جمعُ عَثْعثَة، وهي الأَرضُ اللينة البيضاء. وقال أَبو حنيفة: قال النضر: البَرِثَة إِنما تكون بين سُهُولة الرَّمْل وحُزونة القُفِّ، وقال: أَرض بَرِثَة، على مثال ما تقدم، مَرِيعةٌ تكون في مَسَاقط الجبال. ابن الأَعرابي: البُرْثُ، بالضم: الرجلُ الدَّليلُ الحاذِقُ. التهذيب في برت، أَبو عمرو: بَرِتَ الرجلُ إِذا تَحَيَّر؛ وبَرِثَ، بالثاء، إِذا تَنَعَّم تَنَعُّماً واسعاً.

### Türkçe

**البَرْثُ**: kumdan bir dağ; toprağı düz, yumuşak. Ve **البَرْثُ**: yumuşak düz arazi. Ve **البَرْثُ**: arazinin en düz olanı ve en güzeli. Ebû Amr: İbnü’l-Faq‘asî’yi işittim, derdi; ona Necd hakkında sordum, dedi ki: “Kumu aştığında, o **البِراثِ**’a vardığında, sanki o, yarılmış hörgüç gibidir.” el-Asma‘î ve İbnü’l-A‘râbî: **البَرْثُ** yumuşak, düz bir arazidir; **الشَّعَر** bitirir; ve hadiste: “Allah ondan yetmiş bin (kimseyi) diriltir; onlara hesap yoktur, azap da yoktur; **البَرْثِ الأَحْمَر** ile falan şey arasında”; **البَرْثُ**: yumuşak arazi; dedi ki: bununla Humus’a yakın bir araziyi kasteder; orada şehitlerden ve salihlerden bir topluluk öldürülmüştür; ve ondan diğer hadis: “**الزَّيْتُونِ**’dan falan şeye kadar **بَرْثٌ أَحْمَرُ** vardır”; ve **البَرْثُ**: **النَّجْمة** ve **النَّصِيَّ** bitiren yumuşak, düz bir yer; bütün bunların çoğulu: **بِراثٌ**, ve **أَبْراثٌ**, ve **بُروثٌ**; fakat Ru’be’nin sözüne gelince:
أَقْفَرَتِ الوَعْساءُ، فالعُثاعِثُ
من أَهْلِها، فالبُرَقُ البَرارِثُ
el-Asma‘î dedi ki: onun tekilini **بَرْثِيةً** yaptı, sonra çoğul yaptı ve zaruret için yâ’yı hazfetti; Ahmed b. Yahyâ dedi ki: “Bunun ne olduğunu bilmiyorum”; ve Tehzîb’de: **بِراث** demek istedi de **بَرارِثُ** dedi; ve Sıhâh’ta: “Onun hata olduğu söylenir.” İbn Berî dedi ki: Ru’be ancak “**فالبُرَقُ البَرارِثُ**” sözünde yanıldı; şu yönden ki **بَرْثاً** üç harfli bir isimdir; dedi ki: üç harfli, **فَعالل** vezni üzere geldiği gibi çoğul yapılmaz; dedi ki: Ru’be’yi savunan kimse dedi ki: çoğul, kullanılan tekilinin dışında gelebilir; **ضَرَّة** ve **ضَرائر** gibi, ve **حُرَّة** ve **حَرائر** gibi, ve **كَنَّة** ve **كَنائِن** gibi; ve **شِبْه** ve **ذكر**’ün çoğulunda **مَشابِهَ** ve **مَذاكِر** dediler; hâlbuki o, **مُشْبِه** ve **مِذْكار** için bir çoğul olarak gelmiştir, ikisi kullanılmamış olsa da; aynı şekilde **بَرارِثُ**; sanki onun tekili **بُرَّثةٌ** ve **بَرِّيثةٌ**’dir, kullanılmamış olsa da; dedi ki: tekil için **البَرْثِ**’in şahidi, el-Ca‘dî’nin sözü:
على جانِبَيْ حائِرٍ مُفْرَطٍ،
يبَرْثٍ، تَبَوَّأْنه، مُعْشِبِ
Ve **الحائرٌ**: suyu tutan şeydir. Ve **المُفْرَطُ**: dolu olan. Ve **البَرْثُ**: beyaz, ince, düz, bitkisi çabuk çıkan arazi; Ebû Amr’dan; onun çoğulu **بِراثٌ** ve **بِرَثَة**’dir. Ve **تَبَوَّأْنَه**: onda ikamet ettiler. Ve **ياء** zamiri **تَبَوَّأْنَ**’de, kendilerinden önce zikri geçmiş kadınlara döner; ve ondan önce:
فلمَّا تَخَيَّمْنَ تَحْتَ الأَرا
كِ، والأَثْلِ من بَلَدٍ طَيِّبِ
Yani: **الأَراك** içinde çadırlarını kurdular. Ve **الوَعْساءُ**: kumlu yumuşak arazi. Ve **العَثاعِثُ**: **عَثْعثَة**’nin çoğuludur; o da beyaz yumuşak arazidir. Ebû Hanîfe dedi ki: en-Nadr dedi ki: **البَرِثَة** ancak kumun düzlükleri ile **القُفِّ**’ün sertliği arasında olur; ve dedi ki: **أَرض بَرِثَة**; yukarıda geçen örnek üzere; dağların eteklerinde olan, otlu (verimli) olur. İbnü’l-A‘râbî: **البُرْثُ**, damme ile: mahir kılavuz adam. Tehzîb’de **برت** maddesinde, Ebû Amr: **بَرِتَ** adam, şaşırdığı zaman; ve **بَرِثَ**, **بالثاء**, geniş bir refah ile refaha erdiği zaman.
