# برث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برث

البرث: الأرض السهلة  اللينة. هو  الجبل  ، كذا في نسختنا، وفي أخرى بالحاء المهملة بدل الجيم،  من الرمل السهل  الترب. هو  أسهل الأرض وأحسنها  قال أبو عمرو: سمعت ابن الفقعسي يقول-: وسألته عن نجد، فقال-: إذا جاوزت الرمل، فصرت إلى تلك البراث، كأنها السنام  المشقق  وقال الأصمعي، وابن الأعرابي: البرث: أرض لينة مستوية تنبت الشعير. وفي حديث  يبعث الله منها سبعين ألفا، لا حساب عليهم ولا عذاب، فيما بين البرث الأحمر وبين كذا  . البرث: الأرض اللينة قال: يريد به أرضا قريبة من حمص قتل بها جماعة من الشهداء والصالحين، ومنه الحديث الآخر:  بين الزيتون إلى كذا برث أحمر  والبرث: مكان لين سهل ينبت النجمة والنصى.  ج  من كل ذلك  براث  ، بالكسر على القياس، ومن سجعات الأساس: حبذا تلك البراث الحمر، والدماث العفر.  وأبراث، وبروث  على القياس، كبراث، وأما أبراث فشاذ، إلا أنه ورد في ألفاظ للعرب. في اللسان: فأما قول رؤبة:
  أقفرت الوعساء فالعثاعث                      من أهلها فالبرق البرارث فإن الأصمعي قال: جعل واحدتها بريثة ثم جمع وحذف الياء للضرورة، قال أحمد بن يحيى: فلا أدري ما هذا. وفي التهذيب: أراد أن يقول: براث، فقال  برارث، أو هي خطأ  كما في الصحاح. والعباب. قال شيخنا: وخطؤه عدم النظير في كلامهم، وأنه لم يسمع في غير هذا الرجز، ورؤبة وإن كان فصيحا، لكنه لقوة عارضته يضع أحيانا ألفاظا في شعره جيدة، ومنها مالا يوافق قياسهم، كهذا. انتهى. وفي حواشي ابن برى: إنما غلط رؤبة في قوله  :فالبرق البرارث  من جهة أن برثا اسم ثلاثي، قال: ولا يجمع الثلاثي على ما جاء على زنة فعالل، قال: ومن انتصر لرؤبة قال: يجيء الجمع على غير واحده المستعمل كضرة وضرائر، وحرة وحرائر، وكنة وكنائن، وقالوا: مشابه ومذاكر في جمع شبه وذكر، وإنما جاء جمعا لمشبه ومذكار، وإن كانا لم يستعملا، وكذلك برارث، كان واحده برثة وبريثة، وإن لم يستعمل. قال: وشاهد البرث- للواحد- قول الجعدي:
  على جانبي حائر مفرط                      ببرث تبوأنه معشـب

  والحائر: ما أمسك الماء، والمفرط: المملوء. والبرث: الأرض البيضاء الرقيقة السهلة، السريعة النبات، عن أبي عمرو، وجمعها براث، وبرثة، وتبوأنه: أقمن به. وقال أبو حنيفة: قال النضر: البرثة إنما تكون بين سهولة الرمل وحزونة القف. وأرض برثة- على مثال ما تقدم-: مريعة تكون في مساقط الجبال. عن ابن الأعرابي: البرث  :الخريت  أي الرجل الدليل الحاذق جاء به في باب الثاء، وقد ذكر في التاء. في التهذيب- في برت- عن أبي عمرو: برت الرجل، إذا تحير، و  برث، كفرح  ، بالثاء المثلثة إذا  تنعم تنعما واسعا  .  وبرائى  كعذارى  :ة من نهر الملك  من بغداد هي  محلة عتيقة بالجانب الغربي  منها.  وجامع براثي، م  أي معروف  ببغداد  ، نقله الصاغاني. أبو العباس  أحمد بن محمد ابن خالد  بن يزيد بن غزوان البغدادي، روى له الماليني، وذكره الحاكم في شيوخ العراق وخراسان، توفي سنة 302  وجعفر بن محمد  بن عبدويه، من شيوخ ابن شاهين.  وأبو شعيب  أحد العابدين، قد حكى عنه حكيم بن جعفر، قال: من كرمت نفسه عليه رغب بها عن الدنيا،  البراثيون محدثون  . وأبو الرجاء أحمد بن المبارك بن أحمد بن أحمد بن بكر البراثي، روى بالبصرة عن علي بن محمد بن موسى التمار، وسمع منه أبو بكر الخطيب، ومات سنة 430.

### Türkçe

**البرث**: kolay, yumuşak arazi. O, dağdır; bizim nüshamızda böyle; başka birinde **الحاء المهملة** ile **الجيم** yerine, kolay, topraklı kumdandır. O, arazinin en kolayı ve en iyisidir. Ebû Amr dedi: İbnü’l-Fak‘asî’nin şöyle dediğini işittim-: Necd hakkında ona sordum, dedi ki-: Kumu geçince, şu **البراث**’a vardığında, sanki yarılmış hörgüç gibidir. el-Asma‘î ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **البرث**: arpa bitiren, düz, yumuşak arazi. Ve bir hadiste: “Allah ondan yetmiş bin (kimseyi) gönderir; onlara ne hesap vardır ne azap; **البرث الأحمر** ile şöyle şöyle arasında.” **البرث**: yumuşak arazi. Dedi: bununla Humus’a yakın, kendisinde şehitlerden ve salihlerden bir topluluğun öldürüldüğü bir araziyi kasteder. Ve ondan diğer hadis: “Zeytinden şöyle şöyleye kadar **برث أحمر**.” Ve **البرث**: **النجمة** ve **النصى** bitiren, yumuşak kolay yer. Bunun hepsinin çoğulu **براث**’tır; kıyasa göre kesre ile. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Ne güzeldir o kırmızı **البراث**’lar ve beyazımsı **الدماث**’lar.” Ve **أبراث** ve **بروث** kıyasa göredir; **براث** gibi. **أبراث** ise şâzdır; ancak Arapların lafızlarında vârid olmuştur. **اللسان**’da: Rü’be’nin sözüne gelince:

  أقفرت الوعساء فالعثاعث                      من أهلها فالبرق البرارث

el-Asma‘î dedi: onun tekilini **بريثة** yaptı, sonra cem‘ etti ve zaruret için **الياء**’yı hazfetti. Ahmed b. Yahyâ dedi: Ben bunun ne olduğunu bilmiyorum. **التهذيب**’de: **براث** demek istedi, dedi de **برارث** dedi; yahut o bir hatadır; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. Şeyhimiz dedi: Onun hatası, onların كلامında benzerinin bulunmaması ve bu recez dışında işitilmemesidir; Rü’be fasih olmakla beraber, tabiatının kuvveti sebebiyle bazen şiirinde güzel lafızlar vaz‘ eder; onlardan da kıyaslarına uymayanlar vardır; bunun gibi. Bitti. İbn Berrî’nin hâşiyelerinde: Rü’be ancak şu sözünde hata etti: “**فالبرق البرارث**”; şu yönden ki **برثا** üç harfli bir isimdir. Dedi: üç harfli, **فعالل** vezni üzere geldiği gibi cem‘ edilmez. Dedi: Rü’be’yi savunan kimse dedi ki: cem‘, kullanılan tekilinin dışında (bir tekile) göre gelebilir; **ضرة** ve **ضرائر** gibi, **حرة** ve **حرائر** gibi, **كنة** ve **كنائن** gibi. Ve **شبه** ve **ذكر**’ün cem‘inde **مشابه** ve **مذاكر** dediler; ancak o, **مشبه** ve **مذكار**’ın cem‘i olarak geldi; her ne kadar ikisi kullanılmamış olsa da. Aynı şekilde **برارث**; onun tekili **برثة** ve **بريثة** idi; her ne kadar kullanılmamış olsa da. Dedi: tekil için **البرث**’ün şahidi, el-Ca‘dî’nin sözü:

  على جانبي حائر مفرط                      ببرث تبوأنه معشـب

Ve **الحائر**: suyu tutan şeydir; **المفرط**: dolu olandır. Ve **البرث**: beyaz, ince, kolay arazi; çabuk bitkilenen; Ebû Amr’dan. Onun cem‘i **براث**’tır. Ve **برثة** (da). Ve **تبوأنه**: onda ikamet ettim. Ebû Hanîfe dedi: en-Nadr dedi: **البرثة** ancak kumun kolaylığı ile **القف**’un sertliği arasında olur. Ve **أرض برثة**—geçen misal üzere—dağların düşüş yerlerinde olan, otlu bir (arazi) olur. İbnü’l-A‘râbî’den: **البرث**: **الخريت**; yani usta kılavuz adam; onu **الثاء** bâbında getirdi; hâlbuki **التاء**’da zikredilmiştir. **التهذيب**’de—**برت**’te—Ebû Amr’dan: **برت** الرجل, şaşırıp kaldığında. Ve **برث**—**فرح** gibi—**الثاء المثلثة** ile, geniş bir nimetlenme ile nimetlendiğinde. Ve **برائى**—**عذارى** gibi—Bağdat’tan **نهر الملك**’ten bir (yer)dir; onun batı tarafında eski bir mahalledir. Ve **جامع براثي**; **م** yani Bağdat’ta bilinen (bir cami); es-Sâgânî nakletti. Ebû’l-‘Abbâs **أحمد بن محمد ابن خالد** b. Yezîd b. Gazvân el-Bağdâdî; el-Mâlînî ona rivayet etti; el-Hâkim onu Irak ve Horasan şeyhleri içinde zikretti; 302 yılında vefat etti. Ve Ca‘fer b. Muhammed b. ‘Abdûye; İbn Şâhîn’in şeyhlerindendir. Ve Ebû Şu‘ayb; âbidlerden biridir; Hakîm b. Ca‘fer ondan hikâye etti; dedi: “Nefsi kendisine keremli olan kimse, onunla dünyadan yüz çevirir.” **البراثيون** muhaddislerdir. Ve Ebû’r-Recâ’ Ahmed b. el-Mübârek b. Ahmed b. Ahmed b. Bekr el-Berâthî; Basra’da Ali b. Muhammed b. Mûsâ et-Temmâr’dan rivayet etti; Ebû Bekr el-Hatîb ondan işitti; 430 yılında öldü.
