# برج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: برج

البَرَجُ : تباعدُ ما بين الحاجبين وكلُّ ظاهر مرتفع فقد بَرَجَ وإِنما قيل للبُروج بُروج لظهورها وبيانها وارتفاعها . و البَرَجُ : نَجَلُ العين وهو سَعَتُها وقيل : البَرَجُ سَعَةُ العين في شدة بياض صاحبها ابن سيده : البَرَجُ سَعَةُ العين وقيل : سعة بياض العين وعِظَمُ المُقْلَةِ وحُسْنُ الحَدَقَة وقيل : هو نقاء بياضها وصفاء سوادها وقيل : هو أَن يكون بياض العين مُحْدِقاً بالسواد كله لا يغيب من سوادها شيء . بَرِجَ بَرَجاً وهو أَبْرَجُ وعينٌ بَرْجاءُ وفي صفة عمر رضي الله عنه : أَدْلَمُ أَبْرَجُ هو من ذلك . وامرأَة بَرْجاءُ : بَيِّنَةُ البَرَجِ ومنه قيل : ثوب مُبَرَّجٌ للمُعَيَّنِ من الحُلَلِ . و التَّبَرُّج : إِظهار المرأَة زينتَها ومحاسنَها للرجال . و تَبَرَّجَتِ المرأَةُ : أَظهرت وَجْهَها . وإِذا أَبدت المرأَة محاسن جيدها ووجهها قيل : تَبَرَّجَتْ وترى مع ذلك في عينيها حُسْنَ نَظَرٍ كقول ابن عُرْسٍ في الجنيد بن عبد الرحمن يهجوه : يُبْغَضُ من عَيْنَيْكَ تَبْرِيجُها وصُورةٌ في جَسَدٍ فاسدِ وقال أَبو إِسحاق في قوله عز وجل : ﴿غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بزينة﴾ التَّبرُّجُ : إِظهار الزينة وما يُسْتَدعَى به شهوة الرجل وقيل : إِنهن كنَّ يتكسرن في مشيهن ويتبخترن وقال الفراء في قوله تعالى : ﴿ولا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الجاهلية الأُولى﴾ ذلك في زمن ولد فيه إِبراهيم النبي عليه السلام كانت المرأَة إِذا ذاك تلبس الدرع من اللؤلؤ غير مخيط الجانبين ويقال : كانت تلبس الثياب سلع المال لا تواري جسدها فأُمرن أَن لا يفعلن ذلك وفي الحديث : كان يَكْرَهُ عَشْرَ خلال منها التَّبَرُّجُ بالزينة لغير محلها و التَّبَرُّجُ : إِظهار الزينة للناس الأَجانب وهو المذموم فأَما للزوج فلا وهو معنى قوله لغير محلها . و تَباريجُ النبات : أَزاهيره . و البُرْجُ : واحد من بروج الفَلَك وهي اثنا عشر برجاً كل برج منها منزلتان وثُلُثٌ مَنزلٌ للقمر وثلاثون درجة للشمس إِذا غاب منها ستة طلع ستة ولكل برج اسم على حدة فأَوَّلها الحَمَلُ وأَوَّلُ الحَمَلِ الشَّرَطانِ وهما قرنا الحمل كوكبان أَبيضان إِلى جنب السَّمكة وخلف الشَّرَطَيْنِ البُطَيْنُ وهي ثلاثة كواكب فهذان منزلان وثلث للثريا من برج الحمل . قال محمد بن المكرم : قولُه كلُّ برج منها منزلتان وثلثٌ منزل للقمر وثلاثون درجة للشمس كلامٌ صحيح لكن الشمس والقمر سواء في ذلك وكان حقه أَن يقول : كلُّ بُرْج منها منزلان وثلثٌ منزلٌ للشمس والقمر وثلاثون درجة لهما . وقوله أَيضاً : وأَولُ الحَمَلِ الشَّرَطانِ وهما قرنا الحمل إِلى وثلث للثريا من برج الحمل قد انتقض عليه الآن فإِن أَوَّلَ دقيقة في برج الحمل اليوم بعضُ الرِّشاءِ والشَّرَطَيْنِ وبعضُ البُطَيْنِ وا أَعلم . والجمْع أَبراجٌ و بروجٌ وكذلك بروج المدينة والقصر والواحد كالواحد وقال أَبو إِسحاق في قوله تعالى : ﴿والسماء ذات البروج﴾ قيل : ذات الكواكب وقيل : ذات القصور في السماء : الفراء : اختلفوا في البروج فقالوا : هي النجوم وقالوا : هي البروج المعروفة اثنا عشر برجاً وقالوا : هي القصور في السماء والله أَعلم بما أَراد . وقوله تعالى : ﴿ولو كنتم في بُروجٍ مُشَيَّدةٍ﴾ البروجُ ههنا : الحصونُ واحدها برج . الليث : بروجُ سورِ المدينة والحصنِ : بيوتٌ تُبنى على السور وقد تسمى بيوت تبنى على نواحي أَركان القصر بروجاً . الجوهري : بُرْجُ الحِصْن رُكْنُهُ والجمع بروج و أَبراج وقال الزجاج في قوله عز وجل : ﴿وجعلنا في السماءِ بروجاً﴾ قال : البروج الكواكب العظام . وثوبٌ مُبَرِّجٌ : فيه صُوَرُ البروج وفي التهذيب : قد صُوِّر فيه تصاوير كبروج السُّور قال العجاج : وقد لَبِسْنا وَشْيَهُ المُبَرَّجا وقال : كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُبَرَّجا شَبَّه سَنامها ببرج السور

### Türkçe

**البَرَجُ** : iki kaş arasındaki şeyin uzaklaşmasıdır; ve her görünen yüksek olan şey, artık **بَرَجَ** olmuştur. Ancak **البُروج**’a, görünmeleri, açıklıkları ve yükselmeleri sebebiyle **بُروج** denilmiştir. Ve **البَرَجُ** : gözün **نَجَلُ**’idir; o da onun genişliğidir. Ve denildi ki: **البَرَجُ** gözün genişliğidir; sahibinin beyazlığının şiddetinde. İbn Sîde: **البَرَجُ** gözün genişliğidir; ve denildi ki: göz beyazının genişliği, ve göz bebeğinin büyüklüğü, ve gözbebeğinin güzelliği. Ve denildi ki: onun beyazının berraklığı ve siyahının saflığıdır. Ve denildi ki: göz beyazının, siyahın tamamını kuşatıcı olmasıdır; siyahından hiçbir şey kaybolmaz. **بَرِجَ** **بَرَجاً**; ve o **أَبْرَجُ**’dur. Ve **عينٌ بَرْجاءُ**. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sıfatında: **أَدْلَمُ أَبْرَجُ**; o, bundandır. Ve **امرأَة بَرْجاءُ** : **البَرَجِ**’i açık olan (kadın). Ondan dolayı denildi: **ثوب مُبَرَّجٌ**; **المُعَيَّنِ من الحُلَلِ** için. Ve **التَّبَرُّج** : kadının ziynetini ve güzelliklerini erkeklere göstermesidir. Ve **تَبَرَّجَتِ المرأَةُ** : yüzünü gösterdi. Ve kadın boynunun ve yüzünün güzelliklerini açığa vurduğunda denilir: **تَبَرَّجَتْ**; bununla birlikte gözlerinde güzel bir bakış görürsün; İbn ‘Urs’un, Cüneyd b. Abdirrahman hakkında onu hicvederek söylediği gibi:
يُبْغَضُ من عَيْنَيْكَ تَبْرِيجُها
وصُورةٌ في جَسَدٍ فاسدِ

Ve Ebû İshâk, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: ﴿غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بزينة﴾ dedi ki: **التَّبرُّج** : ziyneti ve erkeğin şehvetini kendisiyle çağırılan şeyi göstermektir. Ve denildi ki: onlar yürüyüşlerinde salınırlar ve çalımlanırlardı. Ve Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿ولا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الجاهلية الأُولى﴾ dedi ki: bu, İbrahim peygamber (ona selam olsun) doğduğu zamanda idi; o vakit kadın, yanları dikilmemiş inci(den) zırhı giyerdi. Ve denilir: malın ucuz eşyası gibi elbiseler giyerdi; bedenini örtmezdi; böyle yapmamaları emrolundu. Ve hadiste: on (şey)i kerih görürdü; onlardan biri, ziynetle, yeri dışında **التَّبَرُّج** idi. Ve **التَّبَرُّج** : yabancı insanlara ziyneti göstermektir; ve o, yerilendir. Ama koca için ise hayır; ve bu, “yeri dışında” sözünün manasıdır. Ve **تَباريجُ النبات** : onun çiçekleridir.

Ve **البُرْجُ** : feleğin burçlarından bir tanesidir; ve o, on iki burçtur. Her burçtan iki menzil ve ay için menzilin üçte biri; ve güneş için otuz derecedir; ondan altısı battığında altısı doğar. Ve her burcun ayrı bir adı vardır: ilkinin adı **الحَمَلُ**’dır. Ve **الحَمَلُ**’ın ilki **الشَّرَطانِ**’dır; ve onlar koçun iki boynuzudur; **السَّمكة**’nin yanında iki beyaz yıldızdır. Ve **الشَّرَطَيْنِ**’in arkasında **البُطَيْنُ** vardır; ve o, üç yıldızdır. İşte bunlar iki menzil ve **الثريا** için, **برج الحمل**’den bir menzilin üçte biridir. Muhammed b. el-Mukrem dedi ki: “Onun sözü: her burçtan iki menzil ve ay için menzilin üçte biri ve güneş için otuz derece” sözü doğrudur; fakat güneş ve ay bunda eşittir. Onun hakkı, şöyle demesiydi: her **بُرْج**’dan iki menzil ve güneş ve ay için menzilin üçte biri ve ikisi için otuz derece. Ve onun sözü ayrıca: “Ve **الحَمَلُ**’ın ilki **الشَّرَطانِ**’dır ve onlar koçun iki boynuzudur … ve **الثريا** için, **برج الحمل**’den bir menzilin üçte biri” şimdi ona karşı bozulmuştur; çünkü bugün **برج الحمل**’de ilk dakika, **الرِّشاءِ**’ın bir kısmı, ve **الشَّرَطَيْنِ**’in bir kısmı, ve **البُطَيْنِ**’in bir kısmıdır; ve Allah daha iyi bilir.

Ve cem‘i **أَبراجٌ** ve **بروجٌ**’dur; ve aynı şekilde şehrin ve sarayın burçları; ve bir(tekil) bir(tekil) gibidir. Ebû İshâk, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿والسماء ذات البروج﴾ dedi ki: “yıldızlar sahibi” denildi; ve “gökteki saraylar sahibi” denildi. Ferrâ: burçlar hakkında ihtilaf ettiler; dediler ki: onlar yıldızlardır; ve dediler ki: onlar bilinen burçlardır, on iki burçtur; ve dediler ki: onlar gökteki saraylardır; Allah, neyi murad ettiğini daha iyi bilir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولو كنتم في بُروجٍ مُشَيَّدةٍ﴾ burçlar burada: kalelerdir; tekili **برج**’dir.

Leys: şehrin surunun ve kalenin **بروجُ**’u: sur üzerine yapılan evlerdir; ve sarayın köşelerinin taraflarına yapılan evlere de **بروجاً** denilebilir. Cevherî: kalenin **بُرْجُ**’u onun köşesidir; cem‘i **بروج** ve **أَبراج**’dır. Zeccâc, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: ﴿وجعلنا في السماءِ بروجاً﴾ dedi ki: burçlar büyük yıldızlardır. Ve **ثوبٌ مُبَرِّجٌ** : onda burçların suretleri vardır. Ve **التهذيب**’de: onda, sur burçları gibi tasvirler tasvir edilmiştir. ‘Accâc dedi ki:
وقد لَبِسْنا وَشْيَهُ المُبَرَّجا
Ve dedi ki:
كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُبَرَّجا
Onun hörgücünü sur burcuna benzetti.
