# برح — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AD/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: برح

لَقيت منه بَرْحاً بارِحاً، أي شِدَّةً وأَذىً. قال الشاعر:
أَجِدَّكَ هذا عَمْرَكَ اللهَ كُلَّـمـادَعاكَ الهوى بَرْحٌ لِعَيْنَيْكَ بارِحُ
ولقيت منه بناتِ بَرْحٍ، وبني بَرْحٍ، ولقيت منه البِرَحًين وَالبُرَحينَ، بكسر الباء وضمها، أي الشدائد والدواهي. ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَح بالضم، للناقة إذا كانت من خيار الإبل. والبارِحُ: الريح الحارة. قال أبو زيد: البوَارِحُ: الشَمالُ الحارَّةُ في الصيفِ. والبارحَةُ: أقرب لَيْلَةٍ مَضَتْ. تقول: لَقيته البارحةَ. ولقيته البارحةَ الأولى، وهو من بَرِحَ أي زال. وبُرَحاء الحُمَّى وغيرِها: شِدّة الأذى. تقول منه: بَرَّح به الأمر تَبْريحاً، أي جَهَدَهُ. وضَرَبَهُ ضَرْباً مُبَرِّحاً. وتَباريحُ الشَوق: توَهُّجُه. وهذا الأمْر أَبْرَحُ من هذا، أي أشدُّ. وقتلوهم أَبْرَحَ قتلٍ. وأَبرحَهُ، أي أعْجَبَهُ. يقال: ما أَبْرَحَ هذا الأمر! قال الأعشى:
أقولُ لها حينَ جَدَّ الـرحـيلُ أَبْرَحْتِ رَبَّا وأَبْرَحْتِ جارا
أي أعْجَبْتِ وبالَغْتِ. وأَبْرَحَهُ أيضاً، بمعنى أكْرمه وعظّمهُ. والبَراحُ، بالفتح: المُتَّسِعُ من الأرض لا زَرْعَ فيه ولا شَجَر. وجاءنا بالأمرِ بَراحاً، أي بَيِّناً. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه، أي زال عنه وصار في البَراحِ. وقولهم: لا بَراحَ منصوب، كما نُصب قولهم لا رَيْبَ.
وبَرِحَ الخَفاءُ، أي وَضَحَ الأمر كأنه ذَهَبَ السِرُّ وزال. ولا أَبْرَحُ أَفْعَلُ ذاك، أي لا أزال أفْعَلُه. وبَراحِ مثل قَطامِ: اسمٌ للشمس. وبَرَحَ الظَّبْيُ بالفتح بُروحاً، إذا أَوْلاكَ مَياسِرَهُ يَمُرُّ من مَيامِنِك إلى مَياسِرِك. والعَرَب تتطيَّر بالبارِح وتتفاءل بالسانح، لأنّه لا يمكنك أن ترميه حتَّى تنحرف.
وأمُّ بَريح: اسمٌ للغُراب. وبَرْحى: كلمةٌ تُقال عند الخَطأ في الرَّمْي. ومَرْحَى، عند الإصابة.

### Türkçe

Ondan **بَرْحاً بارِحاً** ile karşılaştım; yani şiddet ve eziyet. Şair dedi ki:
Sana derim: bu, ömrüne yemin olsun, her ne zaman
heves seni çağırsa, gözlerin için **بَرْحٌ** **بارِحُ** (vardır)

Ve ondan **بناتِ بَرْحٍ** ile, ve **بني بَرْحٍ** ile karşılaştım; ve ondan **البِرَحًين** ve **البُرَحينَ** ile karşılaştım; **الباء**’nın kesri ve zammı ile; yani şiddetler ve musibetler. Ve denir: bu, zamm ile, deveden seçkin develerden olduğu zaman deve için **بُرْحَةٌ** (dır) **من البُرَح**. Ve **البارِحُ**: sıcak rüzgâr. Ebû Zeyd dedi: **البوَارِحُ**: yazın sıcak **الشَمالُ** (rüzgârları)dır. Ve **البارحَةُ**: geçmiş en yakın gecedir. Dersin: onunla **البارحةَ** karşılaştım. Ve onunla **البارحةَ الأولى** karşılaştım; ve o, yani **بَرِحَ**’dan (dır); yani zail oldu. Ve **بُرَحاء الحُمَّى** ve başkasının: eziyetin şiddeti. Ondan dersin: iş ona **بَرَّح** etti, **تَبْريحاً**; yani onu yordu. Ve onu **ضَرْباً مُبَرِّحاً** ile dövdü. Ve **تَباريحُ الشَوق**: onun alevlenmesidir. Ve bu iş, bundan daha **أَبْرَحُ**tur; yani daha şiddetli. Ve onları, en **أَبْرَحَ** öldürüş ile öldürdüler. Ve onu **أَبرحَهُ**; yani onu hayrete düşürdü. Denir: bu iş ne kadar **أَبْرَحَ**! A‘şâ dedi ki:
Ona derim, göç ciddileşince:
Bir rabbi hayrete düşürdün ve bir komşuyu hayrete düşürdün

Yani hayrete düşürdün ve mübalağa ettin. Ve **أَبْرَحَهُ** ayrıca, ikram etti ve onu yüceltti manasında (dır). Ve **البَراحُ**, fetha ile: içinde ekin de ağaç da olmayan yerden geniş olan (kısım). Ve bize işi **بَراحاً** ile getirdi; yani açık olarak. Ve **البَراحُ**: “yerinden **بَرِحَ** etti” sözünün masdarıdır; yani ondan ayrıldı ve **البَراحِ**’ta oldu. Ve onların sözü: mansub **لا بَراحَ**; tıpkı onların sözü **لا رَيْبَ** mansub kılındığı gibi.

Ve **بَرِحَ الخَفاءُ**; yani iş açık oldu; sanki sır gitti ve zail oldu. Ve “şunu yapmayı **لا أَبْرَحُ**”; yani onu yapmayı bırakmam. Ve **بَراحِ** (tıpkı **قَطامِ** gibi): güneşin bir ismidir. Ve **بَرَحَ الظَّبْيُ** fetha ile, **بُروحاً** (olarak), eğer sana sol yanlarını gösterirse; senin sağlarından senin sollarına geçer. Ve Araplar **البارِح** ile uğursuz sayar ve **السانح** ile hayır umar; çünkü onu atamazsın, ta ki sapasın.

Ve **أمُّ بَريح**: karganın bir ismidir. Ve **بَرْحى**: atışta hata عند (esnasında) söylenen bir kelimedir. Ve **مَرْحَى**, isabet عند (esnasında).
