# برد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: برد

باب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ		أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في المَعِدة.
وما زال فلانٌ يعفُو عن فلانٍ حتى اتَّخَذَها دُرْبَةً.
ودَرِبَ الإنسانُ بالشيءِ إذا عَمِلَه حتى بَسَأ به أي أَتقَنَ.
ودرَّبتُ البازي على الصَّيد أي ضَرَّيْتُه.
وشَيْخٌ مُدَرَّبٌ أي مُجَرَّبٌ، والدُّرْبة: كَثرةُ العِبَر حتى يَتَدَرَّب بالذُّنُوب.
البَرَدُ: مَطَرٌ كالجَمْد.
وسَحابٌ بَرِدٌ: ذو قُرٍّ وبَرَدٍ، وقد بُرِدَ القومُ إذا أصابَهم البَرْدُ.
وأما قول اللهِ جلَّ وعزَّ: "ويُنزِلُ من السَّماءِ من جِبالٍ فيها من بَرَدٍ فيصيب به مَن يشاء، ففيه قولانِ: أحدهما: ويُنزِل من السماء من أمثال جبال فيها من بَرَدٍ، والثاني: ويُنزِل من السماء من جبال فيها بَرَدٌ. ومِن صِلةٌ.
والأَبْرَدانِ: الغَداةُ والعَشِيُّ، وبَرَدَ يبرُد بُرودةً.
وبَرَدْتُ الخُبْزَ بالماءِ: صَبَبْتُه عليه فبَلَلتُه، واسمُ ذلك الخبز المَبلُول البَريدُ والمَبْرودُ، تَطعَمُه النِّساءُ للسُّمْنة، وتقول: اسقني شَرْبةً أُبَرِّدُ بها كبدي.
وبَرَدَ القُرُّ، أبرَدوا صاروا في وقت القُرِّ آخر النّهار. وبَرَّدْتُ الماءَ تبريداً.
وبَرَدَ عليه حَقٌ كذا وكذا دِرْهَماً أي لَزِمَه ذلك.
والبَرودُ: كُحْل تُبَرَّدُ به العين من الحَرِّ.
وفي الحديث: "أَبردوا بالظُّهر فإنّ شِدَّةَ الحَرِّ من فَيح جَهَنَّم.
ويقال: جئناكَ مُبْردينَ إذا جاءوا وقد باخ الحَرُّ.
والبرّادةُ: الكَوّازَة.
والبَريد: ستَّة أميال يتِمُّ بها فَرْسخان.
والبَريدُ: الرسولُ المُبْرَد على دَوابِّ البريد، وإِبرادُه وإِرسالُه، وقال الراجز:
رأيتُ للموت رَسُولاً مُبرَدا
ويُرَوى عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسلم أنه قال: "إذا أَبْرَدْتُم إليَّ بَريداً فاجعَلوه حَسَنَ الوَجْهِ حَسَنَ الاسْمِ".
وقال بعض العربب: الحُمَّى بريد الموت، أراد أنها رسول الموت تُنذر به.
وسِكَكُ البَريد، كل سِكَّةٍ منها اثنا عشر ميلاً، والسَّفَر الذي يجوز فيه قَصْرُ الصلاة أربعة بُرُدٍ، وهي ثمانية وأربعون ميلاً بالأميال الهاشمية التي في طريق مَكَّةَ.
وقيل لدابَّة البريد: بَريدٌ لسَيْرِهِ في البَريد، وقال الشاعر:
إِنّي انُصُّ العِيسَ حتى كأنَّني		عليها بأجواز الفلاة بَـريُد
والبَرْدُ: سَحكُكَ الحديد بالمِبرَدِ أي السُّوهان بالفارسية.
والبُرْدُ: ثَوبٌ من بُرود العَصْب والوَشْي.
والبُرْدد: كِساء مُرَبَّع أَسْوَدُ فيه صِغَرٌ ونحو ذلك تَلتَحِفُ به العربُ.
وقوله تعالى: لا يذوقون فيها بَرْداً ولا شَراباً، يقالُ: نَوْماً.
وبَرَدَى: نَهر دمشقَ، قال حسّان:
يَسْقُون من وَرَدَ البَريصَ عليهم		بَردَى يُصَفِّقُ بالرحيقِ السَّلسَلِ
وضَرَبَه حتى بَرَدَ أي ماتَ.
وبَرَدَ فلانٌ في أيديهم أي صارَ في أيديهم لا يُفْدَى ولا يُطْلَبُ.
وبُرْدا الجَرادِ: جناحاهُ، قال ذو الرّمّة:
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْهِ ترنيمُ
ربد:
رُبَدُ السَّيفِ فِرِندُه، هُذَليَّة.
والرُّبْدةُ في لَون النَّعامِ قِطعةُ كَدْراءُ، وأُخرَى سوداءُ ونحوها من لونٍ مختلطٍ غير حَسَنٍ.
والأربَدُ: ضَربٌ من الحَيّات خبيث.
وتَرَبَّدَ وجهُهُ من الغَضَب، كأنّه تَسَوَّد منه مواضِع.
وإذا اضَرَعَتِ النّاقةُ قيل: رَبَّدَتْ، وتَرَبَّد ضَرْعُها إذا رأيتَ فيه لُمَعاً من سَوادٍ ببَياضٍ خَفيٍّ، قال:
إِذا والدٌ منها تَرَبَّدَ ضَرْعُـهـا		جَعَلتُ له السِّكِّينَ إحدَى القَلائدِ
وإِنَّما ذَكَّر والد لأنَّ الوَلَدَ في بطنها، فإذا وَضَعَتْ فهي والدة لأنَّ الذَّكَر لايَلِدُ، فكلُّ نَعْتٍ لا يشترك فيه الذَّكَرُ فهو للإِناثِ بغير الهاء إذا اردتَ الاسْمَ، فإِن أرَدْتَ الفِعلَ ألحَقْتَ الهاء.
والمِرْبَد: مُتَّسَعٌ بالبَصرة كان موقِفَ العَرَب ومُتَحَدَّثَهم، وكذلك مِرْبَد المدينة، والمِرْبَدُ: كُلُّ موضعٍ للإبِل، والمِرْبَدُ: شِبهُ حُجْرةٍ في كُلِّ دارٍ مما يلي المَرافِق بمنزلة الدار المُستديرة، ومثل المُتَوَضَّأ وبِئر الماء.
والمِرْبَدُ: الذي يُجْعَلُ فيه التَّمْرُ عند الجَدادِ ليَيبَسَ.
وفي حديث النبيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلَّم: أن مسجدَه كانَ مِرْبَداً لِيَتيمَيْنِ في حِجر مُعَوَّذ بنِ عَفراءَ فاشتراه منهما معاذُ بنُ عَفراء فجَعَلَه للمسلمين، فبَناه رسول اللهِ صلّى اللهُ عليه وسلَّم مسجداً.
دبر:
دُبُر كلِّ شيءٍ خلاف قُبُله ما خلا قولهم: جَعَلَ فلانٌ قَولي دَبْرَ أُذُنِه أي خَلْفَ أُذُنه ودُبُرَ أذنه.
ويقال للقوم في الحر: وَلُّوهُم الدُّبُرَ والإِدبار والإدبار التَّوْلِيةُ نفسُها.
وما لهم من مَقْبَلٍ ولا مَدْبَر أي مذهب في إِقبال وإِدبار.
وأَدبارَ السجود أي أواخِر الصَلَواتِ.
وإدبارَ النُّجومِ، عند الصُّبحِ في آخر اللّيل إذا أَدبَرَتْ مُوَلِّيةً نحو المغرب.
والدابِرُ: التابع، ودَبَرَ يَدْبُرُ دَبْراً أي تَبِعَ الأَثَر، وقوله تعالى: "والليلِ إذا أَدْبَرَ" أي وَلَّى ليذهَبَ، ومن قَرَأَ: دَبَرَ أي تَبِعَ النَّهارَ.
وقَطَعَ اللهُ دابِرَهم أي آخِرَ من بَقِيَ منهم.
وجَعَلَ الدَّبْرةَ عليهم أي الهزيمة.
والدَّبُورُ: رِيحٌ من قِبَل القِبْلة دابرة نحو المَشرِق، وجمعُه دُبُر، والدَّبائِرُ أصوَبُ.
والدابرةُ من الظائر اصبعٌ من خَلف وهي للدِّيك، أسفلَ من الصِّيْصية يَطَأُ بها، وبها يضرب البازي.
ودابِرة الحافِرِ: ما وَلِيَ مُؤَخَّر الرُّسْغ، قال:
افنَى دَوابِرَهُنَّ الرَّكْضُ في الأكَمِ
ومَثَلٌ للعرب: "ما يَدري فلانٌ قبيلاً من دَبير"، القَبيل: ما وَلِيَكَ، والدَّبيرُ: ما خالَفَكَ.
ويقال: الدَّبيرُ فَتْلُ الكَتّان والصُّوف، والقَبيل فتل القُطْن.
ودُبارٌ: اسْمُ ليلة الأَربِعاء في الجاهليّة.
والدَّبارُ: الهلاكُ، ودَبَرَ القومُ يدبُرون دِباراً.
ودَبِرَ ظهرُ الدّابّةِ، والاسمُ الدَّبَر، ودابَّةٌ دَبِرة.
وأَدْبَرَ أمرُه أي تَوَلَّى إلى الفساد.
ودابَرْتُه: عادَيتُه.
والمدابِرُ من المنازِل نقيضُ المُقابل.
والدَّبرة: الكُرْدةُ من مَزْرعةٍ ومَبقَلة، وتجمع على دِبار.
والدَّبَرانِ: نجمْ بين الثُرَيّا والجَوْزاء من مَنازل القمر، نَحسٌ من بُرج الثَّور.
والتدبير: عَتقُ المَمْولك بعد الموت.
والتدبير: نَظَرٌ في عَواقِبِ الأمور، وفلانٌ يَتَدَبَّرُ أعجازَ أمورٍ قد وَلَّتْ صدورُها.
واستَدَبَر من أمر ما لم يكن استَقْبَل، أي نظر فيه مُستَدبِراً فعرف ما عاقبة ما لم يعرف من صدره.
واستَدْبَرَ فلان فلاناً من حِينه: أي حين تَوَلَّى تَبِعَ أمرَه.
والدَّبرُ: النَّحُلُ، والجميع الدُّبُور.
والتَّدابُر: المُصارَمة والهِجْران، وهو أن يُوَلِّي الرجل صاحبَه دُبُرَه ويُعرضَ عنه بوَجهه.
بدر:
البَدْر: القَمَر ليلةَ البَدْر وهي أربعَ عشرةَ، وسُمِّيَ بذلك لأنّه يُبادِرُ بالطُّلوع عند غروب الشمس، لأنَّهما يتراقبان في الأفُق صُبحاً.
والبَدْرة كِيسٌ فيه عشر آلاف دِرهمٍ أو ألفٌ والجميع: البُدور، وثلاث بَدَرات.
ويقال: لَمسْكِ السَّخْلة ما دام يرضَع: مَسْكٌ فإذا فُطِمَ فمَسْكُه البَدْرةُ.
والبادِرةُ: ما يبدُرُ من حِدَّةِ الرجل عند الغَضَب، يقال: فلانٌ مَخْشِيٌّ عند البادرة، وأخافُ حِدَّتَه وبادرتَه.
والبادِرتانِ: جانِباً الكِرْكِرَتَيْنِ، ويقال: عِرْقانِ اكتَنَفاها وأنشد:
تَمري بوادِرَها منها فَوارقُها
يَعني فوارقَ الإِبِل وهي التي أخذها المَخاضُ ففَرِقَتْ نادَّةً، فكلَّما أخَذَها وَجَعٌ في بطنها مَرَتْ، أي ضَرَبَت بخُفِّها بادِرةَ كِرْكِرَتِها، وقد تفعَل ذلك عند العطش.
والبَيُدَرُ مجمَعُ الطعام حيث يُداسُ ويُنَقَّى.
وابتَدَرَ القومُ أمراً وتبادرَرُوا أي بادَرَ بعضُهم بعضاً فبَدَرَ بعضُهم فسَبَقَ وغَلَبَ عليهم.
وبَوادِرُ الإنسانِ وغيره: اللَّحْمةُ التي بين المَنكِب والعُنُق، قال:
وجاءَتِ الخَيْلُ مُحمَراً بَوادِرُها

### Türkçe

باب **الدال** ve**الراء** ve**الباء** onlarla birlikte
**د ر ب**، **ب ر د**، **ر ب د**، **د ب ر**، **ب د ر** kullanılagelenlerdir.

**درب**:
Rûm’un girişlerinden her bir giriş, onun geçitlerinden bir **دَرْب**’tır.
Ve **الدَّرْبُ**, geniş sokağın kapısıdır; bazen de arası olan şey olur.
Ve **الدُّربة**: bir âdet ve savaşa ve her işe karşı bir cüretkârlıktır.
Ve **مُدَرَّبٌ** bir adam: şiddetler onu, güçleninceye ve ona alışıp yumuşayıncaya kadar alıştırmıştır; dedi ki:
Ve kim bir büyüklüğe hırs gösterirse, şüphesiz ben		ben yaralarla **المُدَرَّبُ** olan yaşlıyım
Ve **الدَّرَبُ**: midede bir hastalıktır.
Ve falan kimse, falan kimseyi bağışlamaya devam etti; nihayet onu bir **دُرْبَةً** edindi.
Ve insan, bir şeyle **دَرِبَ** olur: onu, onunla sertleşinceye kadar yaparsa; yani sağlamlaştırdı.
Ve ben, doğanı av üzerine **درَّبتُ**; yani onu alıştırdım.
Ve **مُدَرَّبٌ** bir şeyh: yani **مُجَرَّبٌ**; ve **الدُّرْبة**: ibretlerin çokluğu; ta ki günahlarla **يَتَدَرَّب** oluncaya kadar.

**البَرَدُ**: don gibi bir yağmurdur.
Ve **بَرِدٌ** bir bulut: soğuk ve dolu sahibi; ve kavim **بُرِدَ** oldu: onlara soğuk isabet ettiğinde.
Ama Allah’ın (celîl ve azîz) sözü: “Ve gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir; onunla dilediğine isabet ettirir”; onda iki söz vardır: birincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağlar emsâlinden indirir; ikincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir. Ve **مِن** bir sıla’dır.
Ve **الأَبْرَدانِ**: sabah ve akşam; ve **بَرَدَ** **يبرُد** **بُرودةً**.
Ve ekmeği su ile **بَرَدْتُ**: onu üzerine döktüm da onu ıslattım; ve o ıslatılmış ekmeğin adı **البَريدُ** ve **المَبْرودُ**’dur; kadınlar onu şişmanlık için yer; ve der ki: bana bir yudum içir; onunla ciğerimi **أُبَرِّدُ** edeyim.
Ve soğuk **بَرَدَ**; **أبرَدوا**: günün sonu, soğuk vaktinde oldular. Ve suyu **بَرَّدْتُ**: **تبريداً**.
Ve ona şu kadar şu kadar dirhem bir hak **بَرَدَ**: yani o ona lâzım geldi.
Ve **البَرودُ**: gözün sıcaktan serinletildiği bir sürmedir.
Ve hadiste: “Öğleyi serinletiniz; çünkü sıcağın şiddeti cehennemin hararetindendir.”
Ve denir: size **مُبْردينَ** geldik; geldiklerinde sıcak sönmüş olduğu zaman.
Ve **البرّادةُ**: testi yapan kadın.
Ve **البَريد**: altı mildir; onunla iki fersah tamam olur.
Ve **البَريدُ**: posta binekleri üzerinde gönderilen elçi; onun **إِبرادُه**’u ve gönderilmesi; ve recez söyleyen dedi ki:
Ölüm için gönderilmiş bir elçi gördüm
Ve Peygamber’den (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olunur ki dedi: “Bana bir **بَريداً** gönderdiğinizde onu güzel yüzlü, güzel isimli yapınız.”
Ve Araplardan bazısı dedi: humma, ölümün postasıdır; onunla, ölümün elçisi olduğunu, onunla uyardığını kastetti.
Ve **سِكَكُ البَريد**: her bir yolu on iki mildir; ve namazın kısaltılmasının câiz olduğu yolculuk dört **بُرُدٍ**’dür; ve o, Mekke yolunda olan Hâşimî millerle kırk sekiz mildir.
Ve posta hayvanına, postada yürümesi sebebiyle **بَريدٌ** denildi; ve şair dedi ki:
Şüphesiz ben develeri koştururum; ta ki sanki ben		çölün geçitlerinde onların üzerinde bir **بَـريُد**’im
Ve **البَرْدُ**: demiri **المِبرَدِ** ile sürtmen; yani Farsça **السُّوهان**.
Ve **البُرْدُ**: **العَصْب** ve **الوَشْي** bürdlerinden bir elbisedir.
Ve **البُرْدد**: kare bir örtüdür; siyah, içinde küçüklük ve bunun benzeri vardır; Arap onunla örtünür.
Ve Yüce’nin sözü: “Orada ne **بَرْداً** ne içecek tadarlar”; denir: uyku.
Ve **بَرَدَى**: Dımaşk nehri; Hassân dedi ki:
Onlara **البَريصَ**’tan geleni içirirler		**بَردَى** akıcı şarapla çırpınır
Ve onu vurdu; ta ki **بَرَدَ** oldu: yani öldü.
Ve falan kimse onların ellerinde **بَرَدَ**: yani onların ellerinde oldu; ne fidye verilir ne aranır.
Ve çekirgenin iki **بُرْدا**’sı: iki kanadıdır; Zû’r-Rumme dedi ki:
İki **بُرْد**’ünden terennüm cevaplaştığında

**ربد**:
Kılıcın **رُبَدُ**’u: onun **فِرِندُ**’udur; Huzelîce.
Ve devekuşu renginde **الرُّبْدةُ**: kül rengi bir parça, bir başkası siyah ve bunun benzeri; karışık, güzel olmayan bir renktendir.
Ve **الأربَدُ**: habis bir yılan türüdür.
Ve yüzü öfkeden **تَرَبَّدَ**; sanki ondan yer yer karardı.
Ve deve zayıfladığında denir: **رَبَّدَتْ**; ve memesini, beyazlık içinde gizli bir siyahlık parıltıları gördüğünde **تَرَبَّد** olur; dedi ki:
Eğer ondan bir yavru, onun memesini **تَرَبَّدَ** ederse		ben ona bıçağı gerdanlıkların birine yaptım
Ve ancak **والد**’ı müzekker kıldı; çünkü **الوَلَدَ** onun karnındadır; o doğurduğunda o **والدة**’dir; çünkü erkek doğurmaz. Öyleyse, erkeğin ortak olmadığı her sıfat, isim kastettiğinde **الهاء** olmaksızın dişiler içindir; fiili kastettiğinde **الهاء**’yı ilhak edersin.
Ve **المِرْبَد**: Basra’da bir geniş yerdi; Arapların durak yeri ve konuşma yeriydi; aynı şekilde Medine’nin **مِرْبَد**’i; ve **المِرْبَدُ**: develer için her yerdir; ve **المِرْبَدُ**: her evde, avlular tarafında, yuvarlak ev menzilesinde bir çeşit oda; ve abdestlik ve su kuyusu gibi.
Ve **المِرْبَدُ**: hasat sırasında hurmanın kuruması için içine konulduğu yerdir.
Ve Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: mescidinin, Muavvez b. Afrâ’nın himayesinde iki yetimin bir **مِرْبَداً**’ı olduğu; Muâz b. Afrâ onu ikisinden satın aldı da onu Müslümanlar için yaptı; böylece Resûlullah (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) onu mescid olarak bina etti.

**دبر**:
Her şeyin **دُبُر**’ü, onun **قُبُل**’ünün zıddıdır; şu sözleri müstesna: falan, sözümü kulağının **دَبْرَ**’i yaptı; yani kulağının arkası ve kulağının **دُبُرَ**’ü.
Ve sıcakta kavme denir: onlara **الدُّبُرَ**’ü ve **الإِدبار**’ı çevirin; ve **الإدبار** bizzat yüz çevirme/geri dönmedir.
Ve onların ne bir **مَقْبَلٍ**’i ne bir **مَدْبَر**’i vardır: yani gelişte ve gidişte bir gidiş yolu.
Ve **أَدبارَ السجود**: yani namazların sonları.
Ve **إدبارَ النُّجومِ**: sabah vakti, gecenin sonunda; batıya doğru yüz çevirerek **أَدبَرَتْ** olduğunda.
Ve **الدابِرُ**: tâbi olan; ve **دَبَرَ** **يَدْبُرُ** **دَبْراً**: yani izi tâkip etti; ve Yüce’nin sözü: “Ve geceye, **أَدْبَرَ** olduğunda”; yani gitsin diye yüz çevirdi; ve kim **دَبَرَ** diye okursa: yani gündüzü tâkip etti.
Ve Allah onların **دابِرَ**’ini kesti: yani onlardan kalanların sonuncusunu.
Ve **الدَّبْرةَ**’yi onların üzerine yaptı: yani bozgunu.
Ve **الدَّبُورُ**: kıble tarafından, doğuya doğru arkadan gelen bir rüzgârdır; çoğulu **دُبُر**; **الدَّبائِرُ** daha doğrudur.
Ve horozun **الظائر**’inden **الدابرةُ**: arkadan bir parmaktır; **الصِّيْصية**’den aşağıdadır; onunla basar; ve onunla doğan vurur.
Ve toynağın **دابِرة**’si: bileğin arkasına bitişik olan şey; dedi ki:
Tepelerde koşu onların **دَوابِر**’ini tüketti
Ve Araplara bir mesel: “Falan, bir **قبيلاً**’ı bir **دَبير**’den bilmez”; **القَبيل**: sana bitişik olan; ve **الدَّبيرُ**: sana muhalif olan.
Ve denir: **الدَّبيرُ** keten ve yün bükümüdür; **القَبيل** pamuk bükümüdür.
Ve **دُبارٌ**: câhiliyede çarşamba gecesinin adıdır.
Ve **الدَّبارُ**: helâk; ve kavim **دَبَرَ** ederler: **دِباراً**.
Ve binek hayvanının sırtı **دَبِرَ** oldu; isim **الدَّبَر**’dir; ve **دَبِرة** bir hayvan.
Ve işi **أَدْبَرَ** oldu: yani bozulmaya yöneldi.
Ve onu **دابَرْتُ**: ona düşmanlık ettim.
Ve menzillerden **المدابِرُ**, **المُقابل**’in zıddıdır.
Ve **الدَّبرة**: ekinlik ve sebzelikten bir tümsektir; **دِبار** üzerine toplanır.
Ve **الدَّبَرانِ**: ay menzillerinden, **الثُرَيّا** ile **الجَوْزاء** arasında bir yıldız; **الثَّور** burcundan uğursuzdur.
Ve **التدبير**: kölenin ölümden sonra âzat edilmesidir.
Ve **التدبير**: işlerin âkıbetlerine bakıştır; ve falan, başları geçmiş olan işlerin kuyruklarını **يَتَدَبَّرُ** eder.
Ve bir işten, karşılamadığı şeyi **استَدَبَر** etti; yani arkadan bakarak onda nazar etti de, başından bilmediği şeyin âkıbetini bildi.
Ve falan, falanı o andan **استَدْبَرَ** etti: yani yüz çevirdiği vakit onun işini tâkip etti.
Ve **الدَّبرُ**: arıdır; hepsi **الدُّبُور**’dur.
Ve **التَّدابُر**: kopuş ve terk ediştir; o, erkeğin arkadaşına **دُبُر**’ünü çevirmesi ve yüzüyle ondan yüz çevirmesidir.

**بدر**:
**البَدْر**: dolunay gecesindeki aydır; o on dörttür; bununla adlandırıldı; çünkü güneşin batışında doğmakla acele eder; çünkü ikisi ufukta sabahleyin birbirini gözetler.
Ve **البَدْرة**: içinde on bin dirhem veya bin olan bir kesedir; hepsi: **البُدور**; ve üç **بَدَرات**.
Ve denir: oğlağın miskine, emdiği müddetçe: **مَسْكٌ**; sütten kesildiğinde ise onun miski **البَدْرةُ**’dir.
Ve **البادِرةُ**: öfke anında erkeğin keskinliğinden taşan şeydir; denir: falan, **البادرة** yanında korkulandır; ve ben onun keskinliğinden ve **بادرتَه**’sinden korkarım.
Ve **البادِرتانِ**: iki **الكِرْكِرَتَيْنِ**’in iki yanı; ve denir: onu kuşatan iki damardır; ve şu beyit okundu:
Onun **وادِرَها**’sını ondan **فَوارقُها** ile vurur
Yani develerin **فَوارق**’ı; o, doğum sancısı onu aldığında ürküp kaçan olandır; her ne zaman karnında bir ağrı onu alsa **مَرَتْ**; yani ayağının altıyla **بادِرةَ** **كِرْكِرَتِها**’sını vurdu; ve susuzlukta da bunu yapabilir.
Ve **البَيُدَرُ**: yiyeceğin toplandığı yerdir; orada çiğnenir ve ayıklanır.
Ve kavim bir işe **ابتَدَرَ** etti ve **تبادرَرُوا**: yani birbirleriyle acele yarıştılar; böylece bazısı acele etti de öne geçti ve onlara galip geldi.
Ve insanın ve başkasının **بَوادِرُ**’u: omuz ile boyun arasındaki ettir; dedi ki:
Atlar geldi; onun **بَوادِرُها**’sı kızarmış haldeydi
