# برد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: برد

البَرْدُ: نقيض الحَرّ. والبُرودَةُ: نقيض الحرارة. وقد بَرُدَ الشيء بالضم. وبَرَدْتُهُ أنا فهو مَبْرودٌ. وبَرَّدْتُهُ تَبْريداً. ولا يقال أَبْرَدْتُهُ إلا في لغة رديئة. قال الشاعر مالك بن الريب:
وعَطِّلْ قَلُوصي في الرِّكابِ فإنهاسَتُبْرِدُ أكْباداً وتُبْكـي بَـواكـيا
 وسقيته شربةً بَرَدْتْ فؤاده تَبْرُدُهُ بَرْداً. وقولهم: لا تُبَرِّدْ عن فلان، أي إن ظلمك فلا تشتُمه فتنتقِصَ من إثمه. وابْتَرَدْتُ، أي اغتسلت بالماء البارد، وكذلك إذا شربته لتَبْرُدً به كبدك. وهذا الشيء مَبْرَدَةً للبدن. وبَرَدْتُ الحديد بالمِبْرَدِ. والبُرادَةُ: ما سقط منه. وبَرَدَ الرجل عينه بالبَرودِ: كَحَلها به. ويقال: ما بَرَدَ لك على فلان? وكذلك: ما ذاب لك عليه? أي ما ثبَتَ ووجب. وبَرَدَ لي عليه كذا من المال. ولي عليه ألفٌ بارِدٌ. وسَمومٌ باردٌ، أي ثابتٌ لا يزول. وبَرَدَ، أي مات. وقول الشاعر:
بالمُرْهَفاتِ البَوارِدِ
يعني السيوف، وهي القواتل. والبَرْدانِ: العَصْرانِ، وكذلك الأَبْرَدانِ، وهما الغَداةُ والعَشيُّ، ويقال ظِلاَّهُما. والبَرْدُ: النومُ. ومنه قوله تعالى: "لا يَذوقونَ فيها بَرْداً ولا شَرابا". والبَرَدَةُ، بالتحريك: التُخَمَةُ. وفي الحديث "أصلُ كلِّ داءٍ البَرَدَةُ". والإِبْرِدَةُ، بالكسر: عِلَّةٌ معروفة من غَلَبَةِ البَرْدِ والرطوبة، تُفَتِّر عن الجماع. والبَرَدُ: حَبُّ الغمام. تقول منه: بُرِدَتِ الأرضُ بالضم، وبُرِدَ بنو فلانٍ. وسَحابٌ بَرِدٌ وأَبْرَدُ، أي ذو بَرَدٍ. وسَحابةٌ بَرِدَةٌ. والبَرودُ: البارِدُ. وقال الشاعر: بَرودُ الثَنايا واضِحُ الثَغْرِ أَشْنَبُ والبَرودُ أيضاً: كلُّ ما بَرَدْتَ به شيئاً، نحو بَرودِ العَينِ، وهو كحلٌ. وتقول: هو لي بَرْدَةٌ يميني، إذا كان لك معلوماً. وذكر أبو عبيد في باب نوادر الفعل: هي لك بَرْدَةُ نفسِها، أي خالصاً. والبُرْدُ من الثياب، والجمع بُرودٌ وأَبْرادٌ. وبُرْدَا الجندبِ: جناحاه. قال ذو الرمة:
كَأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلاً مُقْطِفٍ عَجِلٍ		إذا تَجاوَبَ مِنْ بُرْدَيْهِ تَـرْنـيمُ
والبُرْدَةُ: كساء أسود مربَّع فيه صورٌ، تلبسه الأعراب. والجمع بُرَدٌ. والثور الأَبْرَدُ: فيه لُمَعُ بياضٍ وسوادٍ. والبُرْديُّ بالضم: ضربٌ من أجود التمر. والبَريدُ المُرَتَّبُ. يقال: حُمِلَ فلان على البريد. والبَريدُ أيضاً: اثنا عشر ميلاً. قال مُزَرَّدٌ يمدح عَرابَةَ الأوسيّ:
فَدَتْكَ عَرابَ اليومَ أُمِّي وخالتيوناقَتيَ الناجي إلَيْكَ بَريدُهـا
أي سيرها في البَريدُ. وصاحبُ البَريدِ قد أَبْرَدَ إلى الأمير، فهو مُبْرِدٌ، والرسول بَرِيدٌ. ويقال للفُرانِقِ، لأنَّه بُنْذِرُ قُدَّامَ الأسدِ. وحكى أبو عبيد: سقيته فأَبْرَدْتُ له إبْراداً، أي سقيته بارِداً. ويقال: جئناك مُبْرِدينَ، إذا جاءوا وقد باخَ الحرُّ.

### Türkçe

**البَرْدُ**: sıcağın zıddı. **والبُرودَةُ**: hararetin zıddı. Ve şey **بَرُدَ** (ضم ile). Ve ben onu **بَرَدْتُهُ**; o hâlde o **مَبْرودٌ**dur. Ve onu **بَرَّدْتُهُ** **تَبْريداً**. Ve **أَبْرَدْتُهُ** denilmez; ancak kötü bir dilde (kullanımda). Şair Mâlik b. er-Reyb dedi:
وعَطِّلْ قَلُوصي في الرِّكابِ فإنهاسَتُبْرِدُ أكْباداً وتُبْكـي بَـواكـيا

Ve ona bir yudum içirdim; (o yudum) onun gönlünü **بَرَدْتْ**; onu **تَبْرُدُهُ** **بَرْداً**. Ve onların sözü: **لا تُبَرِّدْ عن فلان**, yani: eğer sana zulmederse ona sövme de günahından eksiltmiş olma. Ve **ابْتَرَدْتُ**, yani soğuk su ile yıkandım; yine (aynısı) onu içtiğinde, onunla ciğerin soğusun diye. Ve bu şey beden için bir **مَبْرَدَةً**dır. Ve demiri **بَرَدْتُ** **بالمِبْرَدِ**. **والبُرادَةُ**: ondan düşen şey. Ve adam gözünü **بَرَدَ** **بالبَرودِ**: onunla sürmeledi. Ve denilir: Sana falan hakkında ne **بَرَدَ**? Yine: ona karşı sana ne **ذاب**? yani ne sabit oldu ve vacip oldu. Ve onun üzerinde bana maldan şöyle şöyle **بَرَدَ**. Ve onun üzerinde benim bin **بارِدٌ** (borcum) vardır. Ve **سَمومٌ باردٌ**, yani sabit, yok olup gitmez. Ve **بَرَدَ**, yani öldü. Şairin sözü:
بالمُرْهَفاتِ البَوارِدِ
yani kılıçlar; ve onlar öldürücülerdir. **والبَرْدانِ**: iki vakit; yine **الأَبْرَدانِ** da böyledir; ve onlar sabah ve akşamdır; ve onların iki gölgesi denilir. **والبَرْدُ**: uyku. Ondan Yüce Allah’ın sözü: "**لا يَذوقونَ فيها بَرْداً ولا شَرابا**". **والبَرَدَةُ** (harekeli): tıka basa doyma. Ve hadiste: "**أصلُ كلِّ داءٍ البَرَدَةُ**". **والإِبْرِدَةُ** (kesre ile): soğuğun ve rutubetin galebesinden (doğan) bilinen bir illet; cinsel birleşmeden gevşetir. **والبَرَدُ**: bulut tanesi (dolu). Ondan şöyle dersin: yer **بُرِدَتِ** (ضم ile), ve falan oğulları **بُرِدَ**. Ve **سَحابٌ بَرِدٌ** ve **أَبْرَدُ**, yani dolu sahibi. Ve **سَحابةٌ بَرِدَةٌ**. **والبَرودُ**: soğuk olan. Şair dedi: بَرودُ الثَنايا واضِحُ الثَغْرِ أَشْنَبُ Ve **البَرودُ** ayrıca: bir şeyi onunla soğuttuğun her şey; gözün **بَرودِ**u gibi; ve o bir sürmedir. Ve dersin: O benim için **بَرْدَةٌ يميني**dir; eğer senin için bilinen (muhakkak) ise. Ebû Ubeyd fiilin nadirleri babında zikretti: O senin için **بَرْدَةُ نفسِها**dır; yani sırf (katıksız). Ve elbiselerden **البُرْدُ**; çoğulu **بُرودٌ** ve **أَبْرادٌ**. Ve çekirgenin **بُرْدَا**sı: iki kanadı. Zû’r-Rumme dedi:
كَأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلاً مُقْطِفٍ عَجِلٍ		إذا تَجاوَبَ مِنْ بُرْدَيْهِ تَـرْنـيمُ

**والبُرْدَةُ**: içinde suretler bulunan, kare siyah bir örtü; bedevîler onu giyer. Çoğulu **بُرَدٌ**. Ve **الثور الأَبْرَدُ**: onda beyazlık ve siyahlık parıltıları vardır. Ve **البُرْديُّ** (ضم ile): en iyi hurmadan bir tür. **والبَريدُ المُرَتَّبُ**. Denilir: falan **على البريد** üzerinde taşındı. Ve **البَريدُ** ayrıca: on iki mil. Muzarrad, Evsli Arâbe’yi överken dedi:
فَدَتْكَ عَرابَ اليومَ أُمِّي وخالتيوناقَتيَ الناجي إلَيْكَ بَريدُهـا

yani onun yürüyüşü **في البَريدُ**da. Ve **صاحبُ البَريدِ** emîre **أَبْرَدَ** etmiştir; o hâlde o **مُبْرِدٌ**dir; ve elçi **بَرِيدٌ**dir. Ve **الفُرانِقِ**e denilir; çünkü o aslanın önünde bir haber vericidir. Ebû Ubeyd nakletti: Ona içirdim; böylece onun için **أَبْرَدْتُ** bir **إبْراداً**; yani ona soğuk içirdim. Ve denilir: Size **مُبْرِدينَ** geldik; eğer geldiler de sıcaklık yatışmış ise.
