# برذن (ب-ر-ذ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ر - ذ - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرباعي من الذال
ب ر ذ ن، ذ ر م ل مستعملان فقط
برذن:
البَرْذَنَةُ سَيْرةُ البِرْذونِ والفَرَس، والفَرَسُ يُبَرْذِنُ في مَشْيهِ، أي يمشي مَشْيَ البِرْذَوْنِ.
ذرمل:
الذَّرْمَلةُ: السَّلْحُ.

##### Türkçe

باب الرباعي من **الذال**
**ب ر ذ ن**، **ذ ر م ل** yalnızca ikisi de kullanılandır.

**برذن**:
**البَرْذَنَةُ**: **البِرْذونِ** ve **الفَرَس**’in yürüyüş tarzıdır; **الفَرَس** yürüyüşünde **يُبَرْذِنُ**; yani **البِرْذَوْنِ**’un yürüyüşü gibi yürür.

**ذرمل**:
**الذَّرْمَلةُ**: **السَّلْحُ**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البِرْذَوْنُ: الدابة، معروف، وسَيْرَتُه البَرْذَنَةُ، والأُنثى بِرْذَوْنَةٌ، قال:
رأَيتُكَ، إذْ جالَتْ بكَ الخَيْلُ جَوْلةً،
وأَنتَ على بِرْذَوْنةٍ غير طائلِ
وجَمْعُه بَراذينُ. والبراذين من الخَيْلِ: ما كان من غير نِتاج العِرابِ. وبَرذَنَ الفرسُ: مَشَى مشيَ البَراذينِ. وبَرْذَنَ الرجلُ: ثَقُلَ؛ قال ابن دريد: وأَحسِبُ أَن البرْذَوْن مشتقّ من ذلك، قال: وهذا ليس بشيء، وحكي عن المؤرّج أَنه قال: سأَلتُ فلاناً عن كذا وكذا فبَرْذَنَ لي أَي أَعْيا ولم يُجِبْ فيه.

##### Türkçe

**البِرْذَوْنُ**: binek hayvanı; bilinen (bir şey)dir. Onun yürüyüşü **البَرْذَنَةُ**’dir. Dişisi **بِرْذَوْنَةٌ**’dir. Dedi ki:

Seni gördüm; atlar seninle bir dolaşma dolaştığında,
ve sen, faydasız (bir halde) bir **بِرْذَوْنَةٍ** üzerindesin.

Onun çoğulu **بَراذينُ**’dir. Ve atlardan **البراذين**: **العِرابِ**’ın dölünden olmayan (şey)dir. Ve **بَرذَنَ** at: **البَراذينِ**’in yürüyüşü gibi yürüdü. Ve **بَرْذَنَ** adam: ağırlaştı; İbn Düreyd dedi ki: Ve ben sanırım ki **البرْذَوْن** bundan türemiştir. Dedi ki: Ve bu bir şey değildir. Ve el-Muerric’ten hikâye edildiğine göre o dedi ki: Falan kimseye şu ve şu hakkında sordum da bana **بَرْذَنَ** etti; yani yoruldu ve onda cevap vermedi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ر ذ ن * * البِرْذَوْنُ * الدابة قال الكسائي الأنثى من * البَرَاذِينِ * برذونة

##### Türkçe

* ب ر ذ ن * * **البِرْذَوْنُ** * binek hayvanı; el-Kisâî dedi ki: **البَرَاذِينِ**’den dişisi: برذونة.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( البِرْذَونُ ، كجِرْدَحْلٍ : الدَّابَّةُ ) ؛ ) هكذا هو نَصُّ الجوْهرِيُّ .
فقولُ شيْخِنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ هذا التَّفْسِيرُ لا يُعْرفُ لغيرِ المصنِّفِ محلُّ نَظَرٍ ، ثم قالَ : والدابَّةُ لَفْظٌ عامٌّ لكلِّ ما يدبُّ على الأرْضِ ، وخُصّ في العُرْفِ بذَواتِ الأَرْبَع ثم ببعضِها على ما عُرِفَ بالدَّواوِين .
والبِرْذَونُ : دابَّةٌ خاصَّة لا تكونُ إلاَّ مِن الخَيْلِ ، والمَقْصودُ منها غَيْر العِرابِ ،

فالبِرْذَونُ مِن الخَيْلِ : ما ليسَ بعرابيَ .
وفي التَّوْشِيح : البَراذِينُ : الجفاةُ مِن الخَيْلِ .
وفي شرْحِ العِراقِيَّة للسَّخاوي : البِرْذَونُ : الجافِي الخلْقَةِ الجلدُ على السَّيْرِ في الشّعابِ والوَعرِ مِن الخَيْل غَيْر العرابيَّةِ ، وأَكْثَر ما يُجْلَبُ مِن الرُّومِ .
وقالَ الباجِي : البِرْذَونُ مِن الخَيْل هو العَظيمُ الخلْقَةِ الجافِيها ، الغَلِيظُ الأَعْضاءِ ، والعِرابُ أَضْمَر وأَرَقّ أَعْضاءً ؛ ( وهي بهاءٍ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الكِسائيُّ :
رأَيْتُكَ إذْ جالَتْ بكَ الخَيْلُ جَوْلةًوأَنتَ على بِرْذَوْنَةٍ غير طائلِ ( ج بَراذينُ .
( والمُبَرْذِنُ : صاحِبُه ) ، وقيلَ : رَاكِبُه . يقالُ : لَقِيتُه مُجِيداً وأَخاهُ مُبَرْذِناً ، أَي رَاكِباً جَواداً وبِرْذَوْناً .
( وبَرْذَنَ ) الرَّجُلُ : ( قَهَرَ وغَلَبَ و ) حُكِي عن المُؤَرِّج أَنَّه قالَ : سأَلْتُ فلاناً عن كذا وكذا فبَرْذَنَ لي أَي ( أَعْيا عن الجَوابِ .
( و ) بَرْذَنَ ( الفَرَسُ ) بَرْذَنةً : ( مَشَى مَشْيَ البِرْذَوْنِ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بَرْذَنَ الرَّجُلُ : ثَقُلَ عليهِ ذلِكَ .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : أَحسِبُ أنَّ البِرْذَوْنَ مُشْتقٌّ من ذلك .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بِرْذَوْنٌ ، كجِرْدَحْلٍ : بَلَيْدَةٌ مِن نواحِي خوزستان قُرْبَ بَصِنَّى ، تُعْمَلُ فيها السّتُورُ البَصِنّيّة وتدل بعمل بصنّى .

##### Türkçe

: (**البِرْذَونُ**; **جِرْدَحْلٍ** gibi: **الدَّابَّةُ**)؛ ) işte bu, el-Cevherî’nin nassıdır.
Şeyhimizin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, sözü: “Bu tefsir, musannifin dışında bilinmez” (demesi) nazar mahallidir; sonra dedi ki: **الدابَّةُ** yeryüzünde debelenen her şey için umumî bir lafızdır; örfte dört ayaklılara, sonra da **الدَّواوِين** ile bilinen üzere onların bazısına tahsis edilmiştir.
Ve **البِرْذَونُ**: ancak atlardan olan hususî bir **دابَّةٌ**’dır; ondan maksat **العِرابِ**’dan başkasıdır,

öyleyse **البِرْذَونُ** atlardan: **بعرابيَ** olmayan şeydir.
Ve **التَّوْشِيح**’te: **البَراذِينُ**: atlardan kaba-saba olanlardır.
Ve es-Sehâvî’nin **شرْحِ العِراقِيَّة**’sinde: **البِرْذَونُ**: yaratılışı kaba olan, geçitlerde ve sarp yerde yürüyüşe dayanıklı derili; **الخَيْل**’den, **العرابيَّةِ** olmayan; çoğu **الرُّومِ**’dan getirilen (attır).
Ve el-Bâcî dedi: **البِرْذَونُ** atlardan, yaratılışı büyük, onda kaba olan, uzuvları kalın olandır; **العِرابُ** ise daha zayıf ve uzuvca daha ince olandır; (ve o **بهاءٍ** iledir); ) ve el-Kisâî inşâd etti:
“Seni gördüm; atlar seninle bir dolaşım dolaştığında,
sen ise faydasız olmayan bir **بِرْذَوْنَةٍ** üzerindesin.” (ج **بَراذينُ**).
( Ve **المُبَرْذِنُ**: onun sahibidir), ve “binicisi” denilmiştir. Denir ki: “Onu iyi yapan olarak ve kardeşini **مُبَرْذِناً** olarak buldum”; yani bir **جَواداً**’a ve bir **بِرْذَوْناً**’a binen olarak.
( Ve **بَرْذَنَ**) adam: (kahretti ve galip geldi ve) el-Muerric’ten hikâye olunduğuna göre o dedi ki: “Falan kimseye şu ve şu hakkında sordum da bana **بَرْذَنَ** etti”; yani (cevaptan âciz kaldı).
( Ve ) **بَرْذَنَ** (at) **بَرْذَنةً**: (**البِرْذَوْنِ** yürüyüşü gibi yürüdü).
( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**بَرْذَنَ** adam: bu ona ağır geldi.
İbn Düreyd dedi: zannederim ki **البِرْذَوْنَ** bundan türemiştir.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**بِرْذَوْنٌ**, **جِرْدَحْلٍ** gibi: Hûzistân taraflarından, Basinnâ yakınında bir kasabacıktır; orada Basinnî perdeler yapılır ve Basinnâ işiyle delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَرْذَنَ
Q. 1 بَرْذَنَ ذ , (M, K,) inf. n. بَرْذَنَةٌ, (T,) He (a horse) went in the manner of the بِرْذَوْن, q. v. (T, M, K.) ― -b2- He (a man) was, or became, heavy, or sluggish: whence IDrd thinks بِرْذَوْنٌ to be derived: (M, Msb:*) but this opinion is of no account. (M.) ― -b3- He was unable to reply, (T, K,) when asked respecting a thing. (T.) ― -b4- He subdued, overpowered, or overcame: (K: [expl. by قَهَرَ and غَلَبَ; but I think that the right reading may be قُهِرَ and غُلِبَ, meaning he was, or became, subdued, &c.:]) said of a man. (TA.)

بِرْذَوْنٌ
بِرْذَوْنٌ ذ [A horse of mean breed, or of coarse make; a jade: but commonly applied to a hack, or hackney; a horse for ordinary use, and for journeying:] a دَابَّة, (S, K,) not in an absolute sense, but of a particular sort, namely, (MF,) a horse that is not of Arabian breed: (T, MF:) or a heavy, or sluggish, دابّة: (so in a copy of the S:) or a coarse horse: (Towsheeh, TA:) or a horse of coarse make, hardy so as to endure travel upon the mountain-roads and rugged ground, not of Arabian breed, mostly brought from Er-Room [meaning Asia Minor or Greece]: (TA, from the Expos. of the 'Irلkeeyeh of Es-Sakhلwee:) or a horse of large and coarse make, with thick limbs; whereas those of Arabian breed are light of flesh, lank in the belly, and more slender in the limbs: (El-Bلjee, TA:) or a Turkish horse; opposed to Arabian: (Mgh, Msb:) or a pacinghorse; syn. رَهَوَانٌ: (TA voce هِمْلَاجٌ:) fem. with ة; (Ks, S, M, Mgh, Msb, K;) sometimes; but without ة it is applied to the female as well as the male: (IAmb, Msb:) pl. بَرَاذِينٌ (T, S, Mgh, K.)

مُبَرْذِنٌ
مُبَرْذِنٌ ذ An owner of a بِرْذَوْن: (K:) or a rider thereon. (TA.)

##### Türkçe

بَرْذَنَ
Q. 1 **بَرْذَنَ** **ذ** , (M, K,) mastar ismi **بَرْذَنَةٌ**, (T,) O (bir at) **بِرْذَوْن**’un tarzında yürüdü; bk. o. (T, M, K.) ― -b2- O (bir adam) ağır, yahut hantal oldu, yahut ağırlaştı: bundan dolayı IDrd **بِرْذَوْنٌ**’un türemiş olduğunu düşünür: (M, Msb:*) fakat bu görüşün bir değeri yoktur. (M.) ― -b3- O, (T, K,) bir şey hakkında sorulduğunda cevap vermeye güç yetiremedi. (T.) ― -b4- O, boyun eğdirdi, alt etti, yahut yendi: (K: [**قَهَرَ** ve **غَلَبَ** ile açıklanmıştır; fakat ben doğru okunuşun **قُهِرَ** ve **غُلِبَ** olabileceğini düşünüyorum; “o boyun eğdirildi, vb. oldu yahut oldu” mânâsında:]) bir adam hakkında söylenir. (TA.)

**بِرْذَوْنٌ**
**بِرْذَوْنٌ** **ذ** [Kötü soylu, yahut kaba yapılı bir at; bir işe yaramaz at: fakat yaygın olarak bir binek, yahut binek atı; sıradan kullanım ve yolculuk için bir at hakkında kullanılır:] bir **دَابَّة**, (S, K,) mutlak mânâda değil, fakat belirli bir türden, yani, (MF,) Arap soylu olmayan bir at: (T, MF:) yahut ağır, yahut hantal bir **دابّة**: (S’nin bir nüshasında böyle:) yahut kaba bir at: (Towsheeh, TA:) yahut kaba yapılı, dağ yolları ve engebeli zeminde yolculuğa dayanacak kadar dayanıklı, Arap soylu olmayan, çoğunlukla Er-Room’dan [mânâsı Küçük Asya yahut Yunanistan] getirilen bir at: (TA, Es-Sakhلwee’nin **'Irلkeeyeh**’inin Şerh’inden:) yahut iri ve kaba yapılı, kalın uzuvlu bir at; hâlbuki Arap soylu olanlar etçe hafif, karınca sarkık, ve uzuvlarda daha incedir: (El-Bلjee, TA:) yahut Türk atı; Arap’a karşıt: (Mgh, Msb:) yahut rahvan at; eş anlamlısı **رَهَوَانٌ**: (TA, **هِمْلَاجٌ** maddesinde:) müennesi **ة** ile; (Ks, S, M, Mgh, Msb, K;) bazen; fakat **ة** olmaksızın da dişiye erkek gibi uygulanır: (IAmb, Msb:) çoğulu **بَرَاذِينٌ** (T, S, Mgh, K.)

**مُبَرْذِنٌ**
**مُبَرْذِنٌ** **ذ** Bir **بِرْذَوْن** sahibi: (K:) yahut onun binicisi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَرْذَنَ
بَرْذَنَ
a.  Became heavy, sluggish.

بِرْذُوْن
بِرْذُوْن ( pl. بَرَاْذِيْنُ 67 ),
a.  Hack, packhorse; jade.

##### Türkçe

**بَرْذَنَ**
**بَرْذَنَ**
a. Ağırlaştı, hantal oldu.

**بِرْذُوْن**
**بِرْذُوْن** (çoğ. **بَرَاْذِيْنُ** 67),
a. Kısrak; yük beygiri; işe yaramaz at.
