# برذن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B0%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برذن

: ( البِرْذَونُ ، كجِرْدَحْلٍ : الدَّابَّةُ ) ؛ ) هكذا هو نَصُّ الجوْهرِيُّ .
فقولُ شيْخِنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ هذا التَّفْسِيرُ لا يُعْرفُ لغيرِ المصنِّفِ محلُّ نَظَرٍ ، ثم قالَ : والدابَّةُ لَفْظٌ عامٌّ لكلِّ ما يدبُّ على الأرْضِ ، وخُصّ في العُرْفِ بذَواتِ الأَرْبَع ثم ببعضِها على ما عُرِفَ بالدَّواوِين .
والبِرْذَونُ : دابَّةٌ خاصَّة لا تكونُ إلاَّ مِن الخَيْلِ ، والمَقْصودُ منها غَيْر العِرابِ ،

فالبِرْذَونُ مِن الخَيْلِ : ما ليسَ بعرابيَ .
وفي التَّوْشِيح : البَراذِينُ : الجفاةُ مِن الخَيْلِ .
وفي شرْحِ العِراقِيَّة للسَّخاوي : البِرْذَونُ : الجافِي الخلْقَةِ الجلدُ على السَّيْرِ في الشّعابِ والوَعرِ مِن الخَيْل غَيْر العرابيَّةِ ، وأَكْثَر ما يُجْلَبُ مِن الرُّومِ .
وقالَ الباجِي : البِرْذَونُ مِن الخَيْل هو العَظيمُ الخلْقَةِ الجافِيها ، الغَلِيظُ الأَعْضاءِ ، والعِرابُ أَضْمَر وأَرَقّ أَعْضاءً ؛ ( وهي بهاءٍ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الكِسائيُّ :
رأَيْتُكَ إذْ جالَتْ بكَ الخَيْلُ جَوْلةًوأَنتَ على بِرْذَوْنَةٍ غير طائلِ ( ج بَراذينُ .
( والمُبَرْذِنُ : صاحِبُه ) ، وقيلَ : رَاكِبُه . يقالُ : لَقِيتُه مُجِيداً وأَخاهُ مُبَرْذِناً ، أَي رَاكِباً جَواداً وبِرْذَوْناً .
( وبَرْذَنَ ) الرَّجُلُ : ( قَهَرَ وغَلَبَ و ) حُكِي عن المُؤَرِّج أَنَّه قالَ : سأَلْتُ فلاناً عن كذا وكذا فبَرْذَنَ لي أَي ( أَعْيا عن الجَوابِ .
( و ) بَرْذَنَ ( الفَرَسُ ) بَرْذَنةً : ( مَشَى مَشْيَ البِرْذَوْنِ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بَرْذَنَ الرَّجُلُ : ثَقُلَ عليهِ ذلِكَ .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : أَحسِبُ أنَّ البِرْذَوْنَ مُشْتقٌّ من ذلك .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بِرْذَوْنٌ ، كجِرْدَحْلٍ : بَلَيْدَةٌ مِن نواحِي خوزستان قُرْبَ بَصِنَّى ، تُعْمَلُ فيها السّتُورُ البَصِنّيّة وتدل بعمل بصنّى .

### Türkçe

: (**البِرْذَونُ**; **جِرْدَحْلٍ** gibi: **الدَّابَّةُ**)؛ ) işte bu, el-Cevherî’nin nassıdır.
Şeyhimizin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, sözü: “Bu tefsir, musannifin dışında bilinmez” (demesi) nazar mahallidir; sonra dedi ki: **الدابَّةُ** yeryüzünde debelenen her şey için umumî bir lafızdır; örfte dört ayaklılara, sonra da **الدَّواوِين** ile bilinen üzere onların bazısına tahsis edilmiştir.
Ve **البِرْذَونُ**: ancak atlardan olan hususî bir **دابَّةٌ**’dır; ondan maksat **العِرابِ**’dan başkasıdır,

öyleyse **البِرْذَونُ** atlardan: **بعرابيَ** olmayan şeydir.
Ve **التَّوْشِيح**’te: **البَراذِينُ**: atlardan kaba-saba olanlardır.
Ve es-Sehâvî’nin **شرْحِ العِراقِيَّة**’sinde: **البِرْذَونُ**: yaratılışı kaba olan, geçitlerde ve sarp yerde yürüyüşe dayanıklı derili; **الخَيْل**’den, **العرابيَّةِ** olmayan; çoğu **الرُّومِ**’dan getirilen (attır).
Ve el-Bâcî dedi: **البِرْذَونُ** atlardan, yaratılışı büyük, onda kaba olan, uzuvları kalın olandır; **العِرابُ** ise daha zayıf ve uzuvca daha ince olandır; (ve o **بهاءٍ** iledir); ) ve el-Kisâî inşâd etti:
“Seni gördüm; atlar seninle bir dolaşım dolaştığında,
sen ise faydasız olmayan bir **بِرْذَوْنَةٍ** üzerindesin.” (ج **بَراذينُ**).
( Ve **المُبَرْذِنُ**: onun sahibidir), ve “binicisi” denilmiştir. Denir ki: “Onu iyi yapan olarak ve kardeşini **مُبَرْذِناً** olarak buldum”; yani bir **جَواداً**’a ve bir **بِرْذَوْناً**’a binen olarak.
( Ve **بَرْذَنَ**) adam: (kahretti ve galip geldi ve) el-Muerric’ten hikâye olunduğuna göre o dedi ki: “Falan kimseye şu ve şu hakkında sordum da bana **بَرْذَنَ** etti”; yani (cevaptan âciz kaldı).
( Ve ) **بَرْذَنَ** (at) **بَرْذَنةً**: (**البِرْذَوْنِ** yürüyüşü gibi yürüdü).
( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**بَرْذَنَ** adam: bu ona ağır geldi.
İbn Düreyd dedi: zannederim ki **البِرْذَوْنَ** bundan türemiştir.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**بِرْذَوْنٌ**, **جِرْدَحْلٍ** gibi: Hûzistân taraflarından, Basinnâ yakınında bir kasabacıktır; orada Basinnî perdeler yapılır ve Basinnâ işiyle delâlet eder.
