# برسم (ب-ر-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ر - س - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البِرسامُ: المُومُ. ويقال لهذه العِلَّة البِرسامُ، وكأَنه معرَّب، وبر: هو الصدر، وسَام: من أَسماء الموت، وقيل: معناه الابن، والأَول أَصحُّ لأن العلَّة إذا كانت في الرأْس يقال سِرْسام، وسِرْ هو الرأْس، والمُبَلْسَم والمُبَرْسَم واحد. الجوهري: البِرْسامُ علَّة معروفة، وقد بُرْسِمَ الرجل، فهو مُبَرْسَمٌ.
قال: والإبْرِيسَم معرب وفيه ثلاث لغات، والعرب تخلط فيما ليس من كلامها؛ قال ابن السكيت: هو الإبريسَم، بكسر الهمزة والراء وفتح السين، وقال: ليس في كلام العرب
(* قوله «ليس في كلام العرب إلخ» عبارة الصحاح نقلاً عن
ابن السكيت أَيضاً: وليس في الكلام افعيلل بالكسر ولكن افعيلل مثل اهلِيلَج إلخ، ففي العبارة سقط ظاهر، وتقدم له في هلج مثل ما في الصحاح) إفْعِيلِل مثل إهْليلَج وإبْريسَم، وهو ينصرف، وكذلك إن سمَّيت به على جهة التَّلْقيب انصرف في المعرفة والنَّكِرة، لأن العرب أَعَرَبَته في نَكِرَته وأَدْخَلَت عليه الألف واللام وأَجْرته مجْرى ما أَصل بنائهِ لهم، وكذلك الفِرِنْدُ والدِّيباجُ والرَّاقُودُ والشِّهْريز والآجُرُّ والنَّيْرُوزُ والزَّنْجَبِيل، وليس كذلك إسحق ويعقوب وإبراهيم، لأن العرب ما أَعربتها إلاّ في حال تعْريفها ولم تنطِق بها إلا مَعارف ولم تنقُلْها من تَنْكِير إلى تَعْريف؛ قال ابن بري: ومنهم من يقول أَبْرَيْسَم، بفتح الهمزة والراء، ومنهم من يكسر الهمزة ويفتح الراء؛ قال ذو الرمة: كأَنَّما اعْتَمَّتْ ذُرَى الأَجْبالِ
بالقَزِّ، والإبْرَيْسَمِ الهَلْهالِ

##### Türkçe

**البِرسامُ**: **المُومُ**. Ve bu illete **البِرسامُ** denir; sanki muarreb gibidir. Ve **بر**: göğüstür; ve **سَام**: ölümün isimlerindendir; ve “manası oğuldur” denildi; birincisi daha sahihdir, çünkü illet başta olursa **سِرْسام** denir; ve **سِرْ** baştır. Ve **المُبَلْسَم** ile **المُبَرْسَم** birdir. Cevherî: **البِرْسامُ** bilinen bir illettir; ve adam **بُرْسِمَ** olmuştur; o hâlde o **مُبَرْسَمٌ**dur.

Dedi: ve **الإبْرِيسَم** muarrebtir ve onda üç lügat vardır; ve Araplar, kendi sözlerinden olmayan şeyde karıştırırlar; İbnü’s-Sikkît dedi: o, **الإبريسَم**dir; hemzenin ve râ’nın kesriyle ve sîn’in fethiyle. Ve dedi: Arapların sözünde
(* Onun “Arapların sözünde … yoktur” sözü: Sıhâh’ın, yine İbnü’s-Sikkît’ten naklen ibaresidir: “Ve kelâmda kesirle **افعيلل** yoktur; fakat **افعيلل** meselâ **اهلِيلَج** … vb.”; ibarede açık bir düşme vardır; ve onun için **هلج**’de, Sıhâh’taki gibi olan şey geçti.)
**إفْعِيلِل** yoktur; **إهْليلَج** ve **إبْريسَم** gibi; ve o sarf olunur. Ve yine, onu lakap kılma yönüyle onunla isimlendirirsen, marifede ve nekrede sarf olunur; çünkü Araplar onu nekresinde i‘rab ettiler ve ona elif ve lâmı dâhil ettiler ve onu, bina aslının kendileri için olduğu şeyin mecrasına yürüttüler. Ve yine **الفِرِنْدُ** ve **الدِّيباجُ** ve **الرَّاقُودُ** ve **الشِّهْريز** ve **الآجُرُّ** ve **النَّيْرُوزُ** ve **الزَّنْجَبِيل** böyledir. Ve **إسحق** ve **يعقوب** ve **إبراهيم** böyle değildir; çünkü Araplar onları ancak ta‘rif hâlinde i‘rab ettiler ve onları ancak marifeler olarak telaffuz ettiler ve onları tenkirden ta‘rife nakletmediler. İbn Berî dedi: Onlardan kimi **أَبْرَيْسَم** der; hemzenin ve râ’nın fethiyle. Ve onlardan kimi hemzeyi kesreder ve râ’yı fetha eder. Zü’r-Rumme dedi:

Sanki dağların zirveleri sarındı
**بالقَزِّ** ve **الإبْرَيْسَمِ** **الهَلْهالِ** ile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ر س م * * البِرْسامُ * بالكسر علة معروفة وقد * بُرْسمَ * على ما لم يسم فاعله فهو * مُبَرْسَمٌ * قلت في التهذيب * البَرْسامُ * بالفتح و * الإبْرَيْسَمُ * معرب وفيه ثلاث لغات والعرب تخلط فيما ليس من كلامها قال بن السكيت هو الأبريسم وقال غيره هو الإبريسم وقال بن الأعرابي هو الإبريسم بكسر الهمزة والراء وفتح السين وقال وليس في كلامهم إفعيلل بالكسر ولكن إفعيلل مثل إهليلج وإبريسم

##### Türkçe

* ب ر س م * * **البِرْسامُ** * kesre ile, bilinen bir hastalıktır; ve “faili adlandırılmamış” üzere **بُرْسمَ** olunmuştur; o hâlde o, **مُبَرْسَمٌ**dur. Ben dedim: Tehzîb’de, **البَرْسامُ** fetha ile; ve **الإبْرَيْسَمُ** muarrebdir; onda üç lugat vardır; Araplar, kendi sözlerinden olmayan şeyde karıştırırlar. İbnü’s-Sikkît dedi: O, **الأبريسم**’dir. Başkası dedi: O, **الإبريسم**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, hemzenin ve râ’nın kesriyle ve sîn’in fethasıyla **الإبريسم**’dir. Ve dedi: Onların sözünde kesre ile **إفعيلل** yoktur; fakat **إفعيلل** (vardır), **إهليلج** ve **إبريسم** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بُرْسِمَ
Q. 1 بُرْسِمَ برسم رسم He (a man) was affected with the disease termed بِرْسَام; (S, Mgh, Msb, K;) as also بُلْسِمَ. (TA.)

بِرْسَامٌ
بِرْسَامٌ برسام رسام , (in the T with fet-h, [بَرْسَامٌ,] Mgh,) A certain malady, or disease, (S, Msb, K,) well known, (S, Msb,) attended by delirium: (K:) [in the present day, this term is applied to the pleurisy, as also ذَاتُ الجَنْبِ; and so it is explained by Golius and Freytag; or, as the latter adds, accord. to Avicenna, pleurodyne: but] in some of the books of medicine, it is said to be a tumour, (Msb,) or a hot tumour, (TA,) that is incident to the septum which is between the liver and the bowels, [app. meaning the upper parts of the greater and lesser omentum,] and then reaches to the brain: (Msb, TA:) also pronounced بِلْسَامٌ: (ISk, Msb:) i. q. مُومٌ: (M, TA:) it is an arabicized word; (IDrd, Mgh, Msb;) or seems to be so; composed of بَرْ and سَامْ; the former of these, in Persian, signifying the “breast,” or “chest;” and the latter, “death” [and “fire” and “a swelling;” of which three meanings, the second and third are agreeable with the two explanations of برسام given above]: so says Az. (TA.)

بِرْسِيمٌ
بِرْسِيمٌ برسيم , with kesr, (K,) vulgarly pronounced with fet-h to the ب, [بَرْسِيم,] (TA,) [Alexandrian trefoil or clover; trifolium Alexandrinum; described by Forskهl in his Flora Aegypt. Arab. p. 139; the most common and the best kind of succulent food for cattle grown in Egypt: it is sown when the waters of the inundation are leaving the fields; and yields three crops; the second of which is termed رِبَّةٌ; and so is the third; but this is generally left for seed: when dry, it is termed دَرِيسٌ: if his words have not been perverted by copyists, F explains it as] the grain of the قُرْط, (حَبُّ القُرْط [but I think it probable that this is a mistranscription, for خَيْرُ القُرْطِ, i. e., the best of the (species of trefoil, or clover, called) قُرْط,] resembling the رُطْبَة [or رَطْبَة], or superior to this latter in size, or quality (أَجَلُّ مِنْهَا): (K:) the قُرْط resembles the رُطْبَة, [written in the TA without the vowel signs,] but is superior to this latter in size, or quality (اجلّ منها), and larger in the leaves, and is what is called in Persian شَبْذَر [or شَبْدَر]: (AHn, TA:) it is one of the best kinds of herbage for horses and the like, which fatten upon it. (TA.)

اـِبْرِيسَمٌ
اـِبْرِيسَمٌ اـبريسم ابريسم , (M, [and thus written in copies of the K,]) with kesr to the ر [as well as the ء], accord. to IAar, (M,) [and] with fet-h to the س; (K;) or اـِبْرَيْسَمٌ; (M;) and [app. اـِبْرِيسُمٌ,] with damm to the س; (K;) or it has three dial. forms; accord. to ISk, it is ابريسِم [app. اـِبْرِيسِمٌ]; others say that it is ابريسَم [app. أَبْرَيْسَمٌ], with fet-h; IAar says that it is اـِبْرِيسَمٌ, with kesr to the ء and the ر and with fet-h to the س, and he says that there is not in the language an instance of اـِفْعِيلِلٌ, with kesr, but there are instances of اـِفْعِيلَلٌ, as اـِهْلِيلَجٌ [q. v.] and اـِبْرِيسَمٌ; (S; [but I find that in two copies of that work, and in the L, this passage is mutilated; for it runs thus; “ISk says that it is اـِبْرِيسَمٌ, with kesr to the ء and ر, and with fet-h to the س,” &c.;]) or one of its dial. forms is اـِبْرِيسِمٌ, with kesr to the ء and the ر and the س; but ISk disallows this, [or, probably, as appears from what has been said above, we should read here, “accord. to ISk, but others disallow this,”] saying that there is not in the language an instance of افعليل with kesr to the [former] ل, but with fet-h, as اـِهْلِيلَجٌ and اـطْرِيفَلٌ; and the second form is أَبْرَيْسَمٌ, with fet-h to those three letters; and the third is اـِبْرَيْسَمٌ, with kesr to the ء, and fet-h to the ر and the س; (Msb;) and IB [appears to indicate the second and third of these forms, for he] says that some pronounce ابريسم with fet-h to the ء and the ر, and some pronounce it with kesr to the ء, and with fet-h to the س; (TA;) Silk; syn. حَرِيرٌ: (M, K:) or, accord. to some, specially, raw silk: (TA:) [it is said that] حرير is the same as ابريسم: (Msb in art. حر:) or dressed silk; syn. ابريسم مَطْبُوخ: (Mgh and Msb in that art.:) or stuff wholly composed of silk: or of which the woof is silk: (Mgh in that art., from the Jema et-Tefلreek:) [and it is also said that] قَزَّ is the same as ابريسم: (K in art.

قز
قز قز :) or a kind thereof: (S in that art.:) or that whereof ابريسم is made: (Lth, Az, Msb, TA, all in that art.:) [medicinal properties are ascribed to it: it is said that] it is exhilarating, warming to the body, moderate in temperament, and strengthening to the sight when used as a collyrium: (K:) the word is arabicized, (S, Msb, K, [but in the last it is said, after the explanation of the meaning, “or it is arabicized,”]) from [the Persian] ابريشم [i. e. أَبْرِيشَمْ]: (TA:) and is perfectly decl., even if used as a proper name, in the manner of a surname, because it was arabicized in its indeterminate state, not like اـِسْحَاقُ &c., which were arabicized in their determinate state, and are not used by the Arabs indeterminately. (S.)

اـِبْرِسَمِىٌّ
اـِبْرِسَمِىٌّ ابرسمى ابرسمي or اـِبْرَيْسَمِىٌّ [&c.] A manufacturer [or seller] of ابريسم. (TA.)

مُبَرْسَمٌ
مُبَرْسَمٌ مبرسم A man affected with the disease termed بِرْسَام; (Mgh, Msb, K;) as also مُبَلْسَمٌ. (Msb, TA.)

##### Türkçe

بُرْسِمَ
Q. 1 **بُرْسِمَ** **برسم** **رسم** O (adam), **بِرْسَام** diye adlandırılan hastalıktan etkilendi; (S, Mgh, Msb, K;) **بُلْسِمَ** dahi böyledir. (TA.)

بِرْسَامٌ
**بِرْسَامٌ** **برسام** **رسام** , (T’de fetḥ ile [**بَرْسَامٌ**], Mgh,) Delilikle birlikte bulunan (K:) iyi bilinen (S, Msb,) belirli bir illet yahut hastalık; (S, Msb, K:) [günümüzde bu terim, **ذَاتُ الجَنْبِ** gibi, plöreziye uygulanır; ve Golius ile Freytag tarafından böyle açıklanmıştır; yahut ikincisinin eklediği üzere, İbn Sînâ’ya göre pleurodyne: fakat] tıp kitaplarının bazısında, karaciğer ile bağırsaklar arasında bulunan perdeye arız olan bir tümör (Msb,) yahut sıcak bir tümör (TA,) olduğu, sonra da beyne ulaştığı söylenir: (Msb, TA:) **بِلْسَامٌ** diye de telaffuz olunur: (ISk, Msb:) **مُومٌ** ile aynı (i. q.): (M, TA:) Arapçalaştırılmış bir kelimedir; (IDrd, Mgh, Msb;) yahut öyle görünür; **بَرْ** ve **سَامْ**’dan mürekkep; bunlardan birincisi Farsçada “meme” yahut “göğüs” mânâsına, ikincisi “ölüm” [ve “ateş” ve “şişlik” mânâlarına; bu üç mânâdan ikincisi ve üçüncüsü, yukarıda verilen **برسام**’ın iki açıklamasıyla uyumludur] mânâsınadır: Az böyle der. (TA.)

بِرْسِيمٌ
**بِرْسِيمٌ** **برسيم** , ب’ye kesr ile, (K,) halk arasında b’ye fetḥ ile [**بَرْسِيم**] telaffuz olunur, (TA,) [İskenderiye üçgülü yahut yonca; trifolium Alexandrinum; Forskål tarafından Flora Aegypt. Arab. s. 139’da tasvir edilmiştir; Mısır’da yetiştirilen sığırlar için en yaygın ve en iyi sulu yem türü: taşkın sularının tarlalardan çekildiği vakit ekilir; üç ürün verir; ikincisine **رِبَّةٌ** denir; üçüncüsüne de böyledir; fakat bu genellikle tohum için bırakılır: kuruyunca **دَرِيسٌ** denir: eğer sözleri müstensihlerce bozulmamışsa, F bunu şöyle açıklar:] **قُرْط**’un tanesi (**حَبُّ القُرْط** [fakat bunun, **خَيْرُ القُرْطِ** için bir yanlış yazım olması muhtemeldir; yani (**قُرْط** diye adlandırılan üçgül yahut yonca türünün) en iyisi]), **رُطْبَة**’ye [yahut **رَطْبَة**’ye] benzeyen, yahut büyüklükte veya nitelikte bundan üstün olan (**أَجَلُّ مِنْهَا**): (K:) **قُرْط**, **رُطْبَة**’ye benzer, [TA’da harekesiz yazılmıştır,] fakat büyüklükte veya nitelikte bundan üstündür (**اجلّ منها**), ve yapraklarda daha büyüktür; Farsçada **شَبْذَر** [yahut **شَبْدَر**] diye adlandırılan şeydir: (AHn, TA:) atlar ve benzerleri için en iyi ot türlerinden biridir; onunla semirirler. (TA.)

اـِبْرِيسَمٌ
**اـِبْرِيسَمٌ** **اـبريسم** **ابريسم** , (M, [ve K nüshalarında böyle yazılmıştır,]) IAar’a göre ر’ye [hem de ء’ye] kesr ile, (M,) [ve] س’ye fetḥ ile; (K;) yahut **اـِبْرَيْسَمٌ**; (M;) ve [görünüşe göre **اـِبْرِيسُمٌ**], س’ye ḍamm ile; (K;) yahut üç lehçe şekli vardır; ISk’ye göre o **ابريسِم**’dir [görünüşe göre **اـِبْرِيسِمٌ**]; başkaları onun **ابريسَم** olduğunu söyler [görünüşe göre **أَبْرَيْسَمٌ**], fetḥ ile; IAar onun **اـِبْرِيسَمٌ** olduğunu, ء’ye ve ر’ye kesr ile ve س’ye fetḥ ile olduğunu söyler; ve dilde kesr ile **اـِفْعِيلِلٌ** vezninden bir örnek bulunmadığını, fakat **اـِفْعِيلَلٌ**’dan örnekler bulunduğunu, **اـِهْلِيلَجٌ** [bkz.] ve **اـِبْرِيسَمٌ** gibi, söyler: (S; [fakat o eserin iki nüshasında ve L’de bu pasaj eksiktir; zira şöyle gider: “ISk onun **اـِبْرِيسَمٌ** olduğunu, ء’ye ve ر’ye kesr ile ve س’ye fetḥ ile olduğunu söyler,” vb.;]) yahut lehçe şekillerinden biri **اـِبْرِيسِمٌ**’dir, ء’ye ve ر’ye ve س’ye kesr ile; fakat ISk bunu reddeder, [yahut muhtemelen, yukarıda söylenenden anlaşıldığı üzere burada şöyle okumalıyız: “ISk’ye göre, fakat başkaları bunu reddeder,”] diyerek: dilde [ilk] ل’ye kesr ile **افعليل** vezninden bir örnek yoktur; fakat fetḥ ile vardır; **اـِهْلِيلَجٌ** ve **اـطْرِيفَلٌ** gibi; ve ikinci şekil **أَبْرَيْسَمٌ**’dir, o üç harfe fetḥ ile; ve üçüncü şekil **اـِبْرَيْسَمٌ**’dir, ء’ye kesr ile, ve ر’ye ve س’ye fetḥ ile: (Msb;) ve IB [bu şekillerin ikincisini ve üçüncüsünü işaret ediyor görünür; zira o] der ki: bazıları **ابريسم**’i ء’ye ve ر’ye fetḥ ile telaffuz eder; bazıları da onu ء’ye kesr ile ve س’ye fetḥ ile telaffuz eder: (TA;) İpek; eş anlamlısı **حَرِيرٌ**: (M, K:) yahut bazılarına göre özellikle ham ipek: (TA:) [denilmiştir ki] **حرير** ile **ابريسم** aynıdır: (Msb, **حر** maddesinde:) yahut işlenmiş ipek; eş anlamlısı **ابريسم مَطْبُوخ**: (Mgh ve Msb, o maddede:) yahut bütünüyle ipekten oluşan kumaş: yahut atkısı ipek olan: (Mgh, o maddede, Jema et-Tefreek’ten:) [ve ayrıca denilmiştir ki] **قَزَّ** ile **ابريسم** aynıdır: (K, **قز** maddesinde:) yahut onun bir türü: (S, o maddede:) yahut **ابريسم**’in yapıldığı şey: (Lth, Az, Msb, TA, hepsi o maddede:) [ona tıbbî özellikler nispet edilir: denilmiştir ki] o, ferahlatıcıdır, bedene ısıtıcıdır, mizacı mutedildir, ve sürme olarak kullanıldığında görmeyi kuvvetlendiricidir: (K:) kelime Arapçalaştırılmıştır, (S, Msb, K, [fakat sonuncuda mânânın açıklamasından sonra “yahut Arapçalaştırılmıştır” denir,]) [Farsça] **ابريشم**’den [yani **أَبْرِيشَمْ**’den]: (TA:) ve tam i‘râblıdır; hatta bir lakap tarzında özel ad olarak kullanılsa bile; çünkü belirsiz hâlinde Arapçalaştırılmıştır; belirli hâlinde Arapçalaştırılmış olan **اـِسْحَاقُ** vb. gibi değildir; bunlar Araplar tarafından belirsiz olarak kullanılmaz. (S.)

اـِبْرِسَمِىٌّ
**اـِبْرِسَمِىٌّ** **ابرسى** **ابرسمي** yahut **اـِبْرَيْسَمِىٌّ** [&c.] **ابريسم**’in imalatçısı [yahut satıcısı]. (TA.)

مُبَرْسَمٌ
**مُبَرْسَمٌ** **مبرسم** **بِرْسَام** diye adlandırılan hastalıktan etkilenmiş bir adam; (Mgh, Msb, K;) **مُبَلْسَمٌ** dahi böyledir. (Msb, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَرْسَمَ
بَرْسَمَ [ 49 ],
a.  Pleurisy.

بِرْسِيْم
بِرْسِيْم
a.  Clover, trefoil ( Egyptian ).

##### Türkçe

بَرْسَمَ
بَرْسَمَ [ 49 ],
i.  Plörezi.

بِرْسِيْم
بِرْسِيْم
i.  Yonca, üç yapraklı yonca (Mısırî).
