# برسم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: برسم

البِرسامُ: المُومُ. ويقال لهذه العِلَّة البِرسامُ، وكأَنه معرَّب، وبر: هو الصدر، وسَام: من أَسماء الموت، وقيل: معناه الابن، والأَول أَصحُّ لأن العلَّة إذا كانت في الرأْس يقال سِرْسام، وسِرْ هو الرأْس، والمُبَلْسَم والمُبَرْسَم واحد. الجوهري: البِرْسامُ علَّة معروفة، وقد بُرْسِمَ الرجل، فهو مُبَرْسَمٌ.
قال: والإبْرِيسَم معرب وفيه ثلاث لغات، والعرب تخلط فيما ليس من كلامها؛ قال ابن السكيت: هو الإبريسَم، بكسر الهمزة والراء وفتح السين، وقال: ليس في كلام العرب
(* قوله «ليس في كلام العرب إلخ» عبارة الصحاح نقلاً عن
ابن السكيت أَيضاً: وليس في الكلام افعيلل بالكسر ولكن افعيلل مثل اهلِيلَج إلخ، ففي العبارة سقط ظاهر، وتقدم له في هلج مثل ما في الصحاح) إفْعِيلِل مثل إهْليلَج وإبْريسَم، وهو ينصرف، وكذلك إن سمَّيت به على جهة التَّلْقيب انصرف في المعرفة والنَّكِرة، لأن العرب أَعَرَبَته في نَكِرَته وأَدْخَلَت عليه الألف واللام وأَجْرته مجْرى ما أَصل بنائهِ لهم، وكذلك الفِرِنْدُ والدِّيباجُ والرَّاقُودُ والشِّهْريز والآجُرُّ والنَّيْرُوزُ والزَّنْجَبِيل، وليس كذلك إسحق ويعقوب وإبراهيم، لأن العرب ما أَعربتها إلاّ في حال تعْريفها ولم تنطِق بها إلا مَعارف ولم تنقُلْها من تَنْكِير إلى تَعْريف؛ قال ابن بري: ومنهم من يقول أَبْرَيْسَم، بفتح الهمزة والراء، ومنهم من يكسر الهمزة ويفتح الراء؛ قال ذو الرمة: كأَنَّما اعْتَمَّتْ ذُرَى الأَجْبالِ
بالقَزِّ، والإبْرَيْسَمِ الهَلْهالِ

### Türkçe

**البِرسامُ**: **المُومُ**. Ve bu illete **البِرسامُ** denir; sanki muarreb gibidir. Ve **بر**: göğüstür; ve **سَام**: ölümün isimlerindendir; ve “manası oğuldur” denildi; birincisi daha sahihdir, çünkü illet başta olursa **سِرْسام** denir; ve **سِرْ** baştır. Ve **المُبَلْسَم** ile **المُبَرْسَم** birdir. Cevherî: **البِرْسامُ** bilinen bir illettir; ve adam **بُرْسِمَ** olmuştur; o hâlde o **مُبَرْسَمٌ**dur.

Dedi: ve **الإبْرِيسَم** muarrebtir ve onda üç lügat vardır; ve Araplar, kendi sözlerinden olmayan şeyde karıştırırlar; İbnü’s-Sikkît dedi: o, **الإبريسَم**dir; hemzenin ve râ’nın kesriyle ve sîn’in fethiyle. Ve dedi: Arapların sözünde
(* Onun “Arapların sözünde … yoktur” sözü: Sıhâh’ın, yine İbnü’s-Sikkît’ten naklen ibaresidir: “Ve kelâmda kesirle **افعيلل** yoktur; fakat **افعيلل** meselâ **اهلِيلَج** … vb.”; ibarede açık bir düşme vardır; ve onun için **هلج**’de, Sıhâh’taki gibi olan şey geçti.)
**إفْعِيلِل** yoktur; **إهْليلَج** ve **إبْريسَم** gibi; ve o sarf olunur. Ve yine, onu lakap kılma yönüyle onunla isimlendirirsen, marifede ve nekrede sarf olunur; çünkü Araplar onu nekresinde i‘rab ettiler ve ona elif ve lâmı dâhil ettiler ve onu, bina aslının kendileri için olduğu şeyin mecrasına yürüttüler. Ve yine **الفِرِنْدُ** ve **الدِّيباجُ** ve **الرَّاقُودُ** ve **الشِّهْريز** ve **الآجُرُّ** ve **النَّيْرُوزُ** ve **الزَّنْجَبِيل** böyledir. Ve **إسحق** ve **يعقوب** ve **إبراهيم** böyle değildir; çünkü Araplar onları ancak ta‘rif hâlinde i‘rab ettiler ve onları ancak marifeler olarak telaffuz ettiler ve onları tenkirden ta‘rife nakletmediler. İbn Berî dedi: Onlardan kimi **أَبْرَيْسَم** der; hemzenin ve râ’nın fethiyle. Ve onlardan kimi hemzeyi kesreder ve râ’yı fetha eder. Zü’r-Rumme dedi:

Sanki dağların zirveleri sarındı
**بالقَزِّ** ve **الإبْرَيْسَمِ** **الهَلْهالِ** ile.
