# برش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برش

البرش، محركة، والبرشة، بالضم، في شعر الفرس: نكت صغار تخالف سائر لونه، كما في الصحاح، وقيل: هو من اللون نقطة حمراء وأخرى سوداء أو غبراء، أو نحو ذلك، والفرس أبرش، وبريش، كأمير، قال رؤبة:
  وتركت صاحبتي تفريشي                      وأسقطت من مبرم بريش وخص اللحياني به البرذون. والبرش: بياض يظهر على الأظفار، عن إبراهيم الحربي، وهو من ذلك. وجذيمة بن مالك بن فهم، الأزدي، الأبرش: ملك العرب، وكان أبرص، فهابت العرب أن تقول له الأبرص، فقالت: الأبرش، فكنوا به عنه، كما في الصحاح، وفي التهذيب: فلقبته العرب الأبرش؛ وقيل: سمي بذلك لأنه أصابه حرق فبقي فيه من أثر الحرق نقط سود أو حمر، وهذا عن الخليل، وقال الطرماح: رأيت جذيمة الأبرش قصيرا أبيرش على فرس أحوى ذنوب، يسير بين الخورنق والسدير، فقيل له: أيسرك أنه سمع هذا منك ولك حمر النعم? قال: لا والله ولا سودها. ومكان أبرش: مختلف الألوان، كثير النبات، والأرض برشاء كذلك. وسنة برشاء، وربشاء، ورمشاء: كثيرة العشب مختلف ألوان نبتها، عن الكسائي، وأرض رمشاء ربشاء كذلك. والبرشاء: الناس، قال ابن السكيت: ما أدري أي البرشاء هو?، أي أي الناس هو. أو البرشاء جماعتهم، ومنه قولهم: دخلنا في البرشاء، أي في جماعة الناس، قاله الجوهري. والبرشاء: لقب أم ذهل وشيبان وقيس بني ثعلبة، ويعرف بالحصن، وهو ابن عكابة بن صعب بن علي بن بكر بن وائل، والصواب ذكر الحارث بدل ذهل، فإنه ثالث الاخوة، وأما ذهل فإنه ولد شيبان، كما حققه ابن الكلبي، لقبت لبرش أصابها، قاله ابن دريد، أو لما جرى بينها وبين ضرتها، وهم بنو البرشاء، واسمها رقاش بنت الحارث بن عبيد بن غنم بن تغلب، وقال النابغة الذبياني:
  ورب بني البرشاء ذهل وقيسهاوشيبان حيث استنهلتها المناهل ويروى: فعمر بني البرشاء و... حيث استبهلتها السواحل. ومما يستدرك عليه: ابرش الفرس ابرشاشا، ذكره الجوهري. وشاة برشاء: في لونها نقط مختلفة. وحية برشاء، أي رقطاء. وبرشان: اسم. والأبرشية: موضع، أنشد ابن الأعرابي:
  نظرت بقصر الأبرشية نظـرة                      وطرفي وراء الناظرين قصير قلت: وهو قول الأحيمر السعدي، والموضع منسوب إلى الأبرش. وبراش، وبريش، كسحاب وزبير: حصنان من حصون صنعاء اليمن، نقله الصاغاني. قلت: وبراش هذا على جبل نقم مطل على صنعاء، وبراش أيضا: حصن آخر من نواحي أبين لابن العكيم. وبرشانة، بالفتح: من قرى إشبيلية، بالأندلس، منها أبو عمرو أحمد بن محمد بن هشام بن جهور البرشاني، روى عن أبيه وعمه، وعنه محمد بن عبد الله الخولاني. والأبرش: لقب سعيد بن الوليد الكلبي، صاحب هشام، وهو من ولد عمرو بن جبلة، الذي وفد على النبي صلى الله تعالى عليه وسلم. والشمس محمد بن محمد بن بريش، كزبير، البعلي الخضري، حدث. وبرشو، بالفتح ثم الكسر والتشديد، اسم نهر بين الموصل وإربل. وبرشان، بالضم: بلد أو قبيلة، وسيأتي للمصنف في النون.

### Türkçe

**البرش** (harekeli), ve **البرشة** (ötre ile), atın kıllarında: geri kalan renginin tümüne aykırı küçük beneklerdir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: O, renkten bir kırmızı nokta ve bir başka siyah yahut toprak rengi, yahut buna benzer şeydir. Ve at **أبرش**’tır, ve **بريش**’tir, **أمير** gibi. Rü’be dedi:
  Ve yoldaşımı **تفريشي** olarak bıraktım                      Ve **مبرم**’den **بريش** ve **خص** düşürdüm

Lihyânî onu **البرذون** ile tahsis etti. Ve **البرش**: tırnaklar üzerinde görünen beyazlıktır; İbrâhîm el-Harbî’den; ve o, bundandır. Ve Cüzeyme b. Mâlik b. Fehm, Ezdî, **الأبرش**: Arapların kralıydı; ve o **أبرص** idi; böylece Araplar ona **الأبرص** demekten çekindiler, **الأبرش** dediler; böylece onunla ondan kinaye yaptılar; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **التهذيب**’de: Araplar onu **الأبرش** lakablandırdı. Ve denildi: O, bununla adlandırıldı; çünkü ona bir yanık isabet etti de yanığın eserinden onda siyah yahut kırmızı noktalar kaldı. Ve bu, Halîl’dendir. Ve Tırmâh dedi: Cüzeyme **الأبرش**’i kısa gördüm; **أبيرش**; kuyruğu uzun, koyu renkli bir at üzerinde; **الخورنق** ile **السدير** arasında yürür. Böylece ona denildi: Bunun senden olduğunu işitmiş olması ve senin için kızıl develer olması seni sevindirir mi? Dedi: Hayır, vallahi, ne onları ne de siyahlarını.

Ve **أبرش** bir mekân: renkleri farklıdır, bitkisi çoktur; ve yer **برشاء** da böyledir. Ve bir yıl **برشاء**, ve **ربشاء**, ve **رمشاء**: otu çok, bitkisinin renkleri farklıdır; Kisâî’den. Ve bir yer **رمشاء ربشاء** da böyledir. Ve **البرشاء**: insanlar(=halk)tır. İbn es-Sikkît dedi: Bilmiyorum, hangi **البرشاء** o? yani hangi insan o. Yahut **البرشاء** onların cemaatidir. Ve ondan onların sözü: **البرشاء**’ya girdik; yani insanların cemaatine; Cevherî söyledi.

Ve **البرشاء**: Ümmü Zehl ve Şeybân ve Kays b. Sa‘lebe oğullarının lakabıdır; ve **الحصن** ile bilinir; o, Ukâbe b. Sa‘b b. Alî b. Bekr b. Vâil’in oğludur. Ve doğru olan, Zehl yerine Hâris’in zikridir; çünkü o, kardeşlerin üçüncüsüdür; Zehl’e gelince, o Şeybân’ı doğurmuştur; İbn el-Kelbî’nin tahkik ettiği gibi. Ona, kendisine isabet eden bir **برش** sebebiyle lakab verildi; İbn Düreyd söyledi. Yahut onunla kumaşı arasında cereyan eden şey sebebiyle; ve onlar **بنو البرشاء**’dır. Ve onun adı: Rikâş bint el-Hâris b. Ubeyd b. Ganem b. Tağlib’dir. Ve Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  Ve **بني البرشاء**’nın rabbi: Zehl ve Kays’ı ve Şeybân’ı; su kaynaklarının onu suvardığı yerde

Ve rivayet olunur: **فعمر بني البرشاء** ve ...; sahillerin onu suvardığı yerde.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ابرش** at, **ابرشاشا**; Cevherî onu zikretti. Ve bir koyun **برشاء**: renginde farklı noktalar vardır. Ve bir yılan **برشاء**, yani benekli. Ve **برشان**: bir isimdir. Ve **الأبرشية**: bir yerdir. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  **الأبرشية** sarayına bir bakışla baktım                      Ve gözüm, bakanların gerisinde, kısadır

Dedim: O, Ahyemer es-Sa‘dî’nin sözüdür; ve yer, **الأبرش**’e nisbetlidir. Ve **براش** ve **بريش**, **سحاب** ve **زبير** gibi: Yemen San‘â’sının kalelerinden iki kaledir; Sâgânî onu nakletti. Dedim: Ve bu **براش**, San‘â’ya nazır Nakm dağı üzerindedir. Ve **براش** ayrıca: İbnü’l-Akîm’e göre Ebyen nahiyelerinden bir başka kaledir.

Ve **برشانة** (fetha ile): Endülüs’te İşbîliye köylerindendir. Ondan: Ebû Amr Ahmed b. Muhammed b. Hişâm b. Cehver **البرشاني**; babasından ve amcasından rivayet etti; ve ondan Muhammed b. Abdullâh el-Havlânî.

Ve **الأبرش**: Sa‘îd b. el-Velîd el-Kelbî’nin lakabıdır; Hişâm’ın arkadaşıdır; ve o, Nebî’ye (Allah Teâlâ ona salât etsin) gelen Amr b. Cebele’nin evlâdındandır. Ve **الشمس** Muhammed b. Muhammed b. **بريش**, **زبير** gibi, el-Ba‘lî el-Hudrî; hadis rivayet etti.

Ve **برشو** (fetha sonra kesra ve şeddeli): Musul ile İrbil arasında bir nehrin adıdır. Ve **برشان** (ötre ile): bir belde yahut bir kabiledir; ve musannif için **النون**’da gelecektir.
