# برص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: برص

باب الصاد والراء والباء معهما
ص ب ر، ب ص ر، ص ر ب، ب ر ص، ر ب ص مستعملات
صبر:
الصَّبْرُ: نقيض الجَزَع.
والصَّبْرُ: نَصْبُ الانسان للقتل، فهو مَصْبُورٌ، وصَبَروه أي نَصَبوه للقتل.
والصَّبْرُ أخذُ يمينِ إِنسانٍ، تقول: صَبَرتُ يَمينَه أي حَلَّفتُه باللهِ جُهدَ القَسَم.
والصَّبْرُ في الأَيْمان لا يكون الاِّ عند الحُكّامِ.
والصَّبْرُ، بكسر الباء، عُصارةُ شَجَرةٍ وَرَقُها كقُرُبِ السَّكاكينِ، طِوالٌ غِلاظٌ، في خُضْرتِها غُبْرةٌ وكُمْدةٌ مُقْشَعِرَّةُ المَنْظر، يخرُجُ من وَسَطها ساقٌ عليه نَوْر أصفَرُ تَمِهُ الرِّيحِ كَريهُه.
والصُّبارُ: حَمُلُ شَجَرةٍ طعمُه أشَدُّ حُمُوضةً من المَصْلِ، له عَجَمٌ أحمَرُ عريضٌ، يُجْلَبُ من الهِنْد، يُسَمَّى التَّمْرَ الهنديَّ وصُبْرُ الإِناء: نواحيه وأصبارُه، ومنه يقال: شَرِبَها بأَصْبارها، وهو مَثَلٌ. وأصبارُ القَبْر: نواحيه.
والصَّبْرَةُ من الحِجارة: ما اشتَدَّ وغَلُظَ، ويَجمَع على الصِّبار، قال:
كأنَّ تَرَنُّمَ الهاجـاتِ فـيهـا		قُبَيلَ الصُّبْح، أصواتُ الصِّبارِ
وأُمُّ صَبّار: الحربُ والداهيةُ الشديدةُ.
وصُبْرُ كُلِّ شيءٍ: أعلاه، ويقال: ناحيتُه، ويقال: صُبْرٌ، وبُصُرٌ مقلوبه.
ويقال: سِدْرَةُ المُنتَهَى صُبْرُ الجَنّةِ.
قال: صُبْرها أعلاها.
والصَّبْرُ: سَحابٌ مُسْتوٍ فوق السحاب الكثيف.
وصَبيرُ الخُوانِ: رُقاقَتُه العريضةُ تُبسَط تحتَ ما يُؤْكَل من الطعام.
وصبير القَوم: الذي يصبِرُ لهم ويكون معَهم في أمورِهم.
والصُّبْرَة من الطّعام مثل الصُّوفه بعضُه فوق بعضٍ.
بصر:
البَصَرُ: العَيْنُ، مذكّر، والبَصَرُ: نَفاذ في القلب.
والبَصارة مصدر البصير، وقد بَصُرَ، وابصَرْتُ الشيءَ وتَبَصَّرْتُ به، وتَبَصَّرْتُه: شِبْهُ رَمَقْتُه.
واستَبْصرَ في أمرِه ودِينه اذا كانَ ذا بصيرةٍ.
والبصيرةُ اسمٌ لِما اعتُقِدَ في القلب من الدِّين وحَقيق الأمر.
ويقال: رَأَى فلانٌ لَمْحاً باصِراً أي أمراً مُفزِعاً، قال: دونَ ذاك الأمْرِ لَمْحٌ باصِرُ وبَصَّرَ الجُرْوُ تبصيراً: فَتَحَ عَيْنَه.
والبصيرة: الدِّرْعُ، ويقال: ما لُبِسَ من السِّلاح فهو بَصائِرُ السِّلاحِ.
ويقال للفِراسةِ الصادقة: فِراسةٌ ذاتُ بَصيرةٍ.
والبَصيرة: العِبْرة، يقال: أَمَالكَ بصيرةٌ في هذا? أي عِبرةٌ تَعْتَبرُ بها، وأنشَدَ:
في الذاهبينَ الأوّلـينَ		من القرون لنا بَصائِرْ
أي عِبَرٌ.
وبصائِرُ الدِّماء: طَرائِفها على الجَسَد.
والبُصرُ: غِلَظُ الشيءِ، نحوُ بُصْرِ الجَبَلِ، وبُصرِ السَّماءِ والحائط ونحوهِ.
والبَصْرةُ: أرضٌ حِجارتها جِصٌ، وهكذا أرضُ البصرة، فقد نَزَلْها المسلمون أيّامَ عمرَ بنِ الخطّاب، وكَتَبوا إليه: إنّا نَزَلْنا أرْضاً بَصْرَةً فسُمِّيَت بَصْرة، وفيها ثلاث لغات: بَصْرة وبِصرة وبُصْرة. وأعمُّها البَصْرةُ.
والبَصرةُ نعت، وكُلُّ قِطعةٍ بَصْرةٌ.
وقيلَ: البَصرة الحِجارة التي فيها بعضُ اللِّين، قال الشمّاخ:
سواءٌ حين جاهدَها عليه		أغشّاهُنَّ سهلاً أم بِصارا
أي جَرَتْ وجَرَى معها يعني الحُمُر.
صرب:
الصَّرْبُ: حَقنُ اللَّبَن أيّاماً في السّقاء، تقول: شَرِبْتُ لَبَناً صَرَباً ومَصُروباً.
ورجل صاربٌ: حَقَنَ بَولَه وحَبَسَه.
وقَدِمَ اعرابيٌّ على أهله، وقد شَبِقَ لطُولِ الغَيْبَة فراوَدَها فأَقَبلَتْ تُطَيِّبُ وتُمْتِعُه، فقال: فَقَدْتُ طيِّباً في غير كُنْهِه أي في غير وَجهِهِ ومَوضِعه، فقالت: فَقَدْتَ صَربةً مُستَعجَلاً بها.
أرادت: في صُلبِكَ شهوةٌ تُريدُ أنْ تصُبَّها.
برص:
البَرَصُ داءٌ.
وسامُّ أبرَصَ: مُضافٌ غيرُ مصروفٍ، والجمع سَوامُّ أبرَصَ.
ويقال: كانَ بيده بَرَص.
قال تعالى "تَخْرُجُ بَيْضاءَ من غيرِ سُوءٍ" فخرَجَتْ بَيْضاءَ للناظرين.
ربص:
التَرَبُّصُ: الانتِظار بالشيء يَوماً.
والرُّبْصَةُ الاسمُ، ومنه يقال: ليس في البَيْعِ ربْصَةٌ أي لا يُتَرَبَّصُ به.

### Türkçe

باب **الصاد** ve **الراء** ve **الباء** onlarla birlikte
**ص ب ر**، **ب ص ر**، **ص ر ب**، **ب ر ص**، **ر ب ص** kullanımdadırlar.

**صبر**:
**الصَّبْرُ**: **الجَزَع**’ın zıddı.
Ve **الصَّبْرُ**: insanın öldürülmek üzere dikilmesi; o hâlde o **مَصْبُورٌ**’dur; ve **صَبَروه** yani onu öldürülmek üzere diktiler.
Ve **الصَّبْرُ** bir insanın yeminini almak(tır); dersin ki: **صَبَرتُ يَمينَه** yani onu Allah ile, yeminin bütün gücüyle yemin ettirdim.
Ve **الصَّبْرُ** yeminlerde ancak hâkimlerin yanında olur.
Ve **الصَّبْرُ**, **الباء**’nın kesresiyle: yaprağı bıçak kınları gibi olan bir ağacın özsuyu; uzun, kalın; yeşilliğinde bir toz ve buruşuk bir koyuluk vardır, görünüşü ürperticidir; ortasından bir sap çıkar, üzerinde sarı bir çiçek vardır; rüzgâr onu tamamlar; kokusu kötüdür.
Ve **الصُّبارُ**: bir ağacın meyvesi; tadı **المَصْل**’den daha şiddetli ekşidir; onun geniş kırmızı bir çekirdeği vardır; Hind’den getirilir; **التَّمْرَ الهنديَّ** diye adlandırılır. Ve kabın **صُبْرُ**’u: yanları ve onun **أصبارُه**’u; bundan dolayı “onu **بأَصْبارها** içti” denir; bu bir meseldir. Ve kabrin **أصبارُ**’ı: yanları.
Ve taşlardan **الصَّبْرَةُ**: sertleşen ve kalınlaşan şey; **الصِّبار** üzerine cem edilir; dedi ki:
كأنَّ تَرَنُّمَ الهاجـاتِ فـيهـا		قُبَيلَ الصُّبْح، أصواتُ الصِّبارِ
Ve **أُمُّ صَبّار**: savaş ve şiddetli musibet.
Ve her şeyin **صُبْرُ**’u: onun en üstü; ve “onun yanı” denir; ve **صُبْرٌ** denir; ve onun ters çevrilmişi **بُصُرٌ**’dur.
Ve “**سِدْرَةُ المُنتَهَى** cennetin **صُبْرُ**’udur” denir.
Dedi ki: **صُبْرها** onun en üstüdür.
Ve **الصَّبْرُ**: yoğun bulutun üstünde düz bir bulut.
Ve sofranın **صَبيرُ**’i: yemekten yenilen şeyin altına serilen geniş ince tabakası.
Ve kavmin **صبير**’i: onlar için sabreden ve işlerinde onlarla birlikte olan kimse.
Ve yemekten **الصُّبْرَة**: yün yığını gibi, bir kısmı bir kısmının üstünde.

**بصر**:
**البَصَرُ**: göz; müzekkerdir. Ve **البَصَرُ**: kalpte nüfuz(etme).
Ve **البَصارة** **البصير**’in masdarıdır; ve **بَصُرَ**; ve “şeyi **ابصَرْتُ**” ve “onunla **تَبَصَّرْتُ**”; ve “onu **تَبَصَّرْتُ**”: “onu **رَمَقْتُه**” gibidir.
Ve işinde ve dininde **استَبْصرَ**: basiret sahibi olduğu zaman.
Ve **البصيرةُ**: kalpte dinden ve işin hakikatinden inanılan şeye bir isimdir.
Ve “falanca **لَمْحاً باصِراً** gördü” denir; yani korkutucu bir iş; dedi ki: دونَ ذاك الأمْرِ لَمْحٌ باصِرُ. Ve yavru köpek **بَصَّرَ** (gözünü) **تبصيراً**: gözünü açtı.
Ve **البصيرة**: zırhtır; ve “silâhtan giyilen şey, silâhın **بَصائِرُ**’idir” denir.
Ve doğru firaset için: **ذاتُ بَصيرةٍ** olan bir firaset denir.
Ve **البَصيرة**: ibrettir; “bu hususta senin bir **بصيرةٌ**’n var mı?” denir; yani onunla ibret aldığın bir ibret; ve inşad etti:
في الذاهبينَ الأوّلـينَ		من القرون لنا بَصائِرْ
yani ibretler.
Ve kanların **بصائِرُ**’i: bedendeki taze izleri.
Ve **البُصرُ**: şeyin kalınlığı; dağın **بُصْرِ**’ü, göğün ve duvarın **بُصرِ**’ü ve benzeri gibi.
Ve **البَصْرةُ**: taşları alçı olan bir yer; ve Basra’nın toprağı da böyledir; Müslümanlar Ömer b. el-Hattâb günlerinde oraya indiler; ve ona yazdılar: “Biz **بَصْرَةً** bir toprağa indik”; böylece **بَصْرة** diye adlandırıldı. Ve onda üç lügat vardır: **بَصْرة** ve **بِصرة** ve **بُصْرة**. En genel olanı **البَصْرة**’dir.
Ve **البَصرةُ** bir sıfattır; ve her parça **بَصْرةٌ**’dir.
Ve denildi ki: **البَصرة** içinde bir miktar yumuşaklık bulunan taşlardır; eş-Şemmâh dedi ki:
سواءٌ حين جاهدَها عليه		أغشّاهُنَّ سهلاً أم بِصارا
yani koştular ve onunla birlikte koştu; yani yaban eşekleri.

**صرب**:
**الصَّرْبُ**: sütün kırbada günlerce tutulması; dersin ki: **صَرَباً** ve **مَصُروباً** süt içtim.
Ve **صاربٌ** bir adam: idrarını tuttu ve hapsetti.
Ve bir bedevî ailesinin yanına geldi; uzun ayrılıktan dolayı şehvetlenmişti; onu ayarttı; o da onu güzel kokulandırarak ve faydalandırarak geldi; dedi ki: “Ben, kokuyu kendi **كُنْهِه**’i dışında, yani kendi yüzü ve yeri dışında buldum”; o dedi ki: “Sen, acele edilerek onunla bulunan bir **صَربةً** kaybettin.”
Şunu istedi: belinde, onu dökmek istediğin bir şehvet vardır.

**برص**:
**البَرَصُ** bir hastalıktır.
Ve **سامُّ أبرَصَ**: gayr-i munsarif bir muzâftır; cem‘i **سَوامُّ أبرَصَ**’dır.
Ve “elinde **بَرَص** vardı” denir.
Yüce Allah dedi ki: “تَخْرُجُ بَيْضاءَ من غيرِ سُوءٍ”; böylece bakanlar için beyaz çıktı.

**ربص**:
**التَرَبُّصُ**: bir şeyle bir gün beklemek.
Ve **الرُّبْصَةُ** isimdir; ondan “satımda **ربْصَةٌ** yoktur” denir; yani onunla beklenmez.
