# برطل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: برطل

الطاء والراء
طريل:
الطِّربالُ: عَلَمٌ يُبنَي قال النّبيّ صلّى الله عليه وآله وسلّم: "إذا مَرَرْتُمْ بطربالٍ مائلٍ فأَسرِعُوا المَشْيَ". قال المفسّرون: هو حائط، أو ركن أو نحوه، مائل، قال جرير:
ألوى بها شَذْبُ العُرُوق مُشَذَّبٌ		فكَأَنَّما وَكَنَتْ على طِـرْبـالِ
برطل:
البِرْطيل: حَجَرٌ أو حديدٌ فيه طول يُنقَرُ به الرَّحَى، خِلْقَتُه كذلك، ليس ممّا يُطَوِّله الناس، ولا يُحَدِّدونه، وقد يُشَبَّهُ به خَطمُ النَّجيبة، قال:
كأنّ ما فاتَ عَيْنَيْها ومَذْبَحَـهـا		من خَطْمِها ومن اللَّحيَيْنِ بِرْطيلُ
والبُرْطُلَة: المِظَلَّةُ الصَّيفيّة.
طرطب:
الطُّرْطَبُّ، مُثَقَّلَةُ الباء: الثَّدْيُ الضَّخْمُ المُسْترخي، وبعضٌ يقول: طُرطَبّة للواحدةِ فيمن يؤنِّث الثَّدْي.
والطَّرْطَبةُ: صوت الحالب بالمَعز ليُسَكِّنَها والطَّرْطَبةُ تكون بالشَّفتين، يقال: طَرْطَبَ بها.
وقيل: فلانٌ يُطَرْطِبُ، أي: يُكْثِرُ الضُّراطَ، قال المغيرة بن حبناء:
فإنّ استَك الكَوْماءَ عَيبٌ وعَوْرةٌ		يُطَرْطب فيها ضاغِطانِ وناكثُ
بريط:
البَرْيَطُ: مُعَرَّبٌ، وهو من ملاهي العجم.
والبِرِْبيطِيّاءُ: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الوشيُ.
طنبر:
الطُّنْبُور: الذي يُلْعَبُ به، معرّب، وقد استعمل في لفظ العربيّة.
فرطم:
الفُرطومة: مِنقارُ الخُفّ، إذا كان طويلاً محدّد الرّأس، وفي الحديث: "إنّ شِيعةَ الدَّجّال شَوارِبُهُمْ طِوالٌ، وخِفافُهُمْ مُفَرْطَمةٌ".
برطم:
البَرْطَمةُ: عُبُوسٌ في انتفاخ وغيظ، تقول: رَأَيتُهُ مُبَرْطِمأ وما الذي بَرْطَمَةُ?
تفطر:
التّفاطير: أَوَّلُ نَبْتٍ يَقَعُ في مَواقِعَ من الأَرْض مختلفة، قال:
تَفاطِير وسميٍّ رواء جُذُورُها
يعني: أصول التّقاطير.

### Türkçe

**الطاء** ve **الراء**
**طريل**:
**الطِّربالُ**: üzerine bina yapılan bir alâmettir; Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi ki: “Eğer eğik bir **طربالٍ**’ın yanından geçerseniz yürümeyi hızlandırın.” Müfessirler dedi ki: O, eğik bir duvar yahut bir köşe yahut onun benzeridir. Cerîr dedi ki:
Orada damarların budanmış bir budağı onu eğdi		sanki bir **طِـرْبـالِ** üzerine sığınmış gibi

**برطل**:
**البِرْطيل**: içinde uzunluk bulunan bir taş yahut demirdir; onunla değirmen taşı oyulur; yaratılışı böyledir; insanların uzattığı şeylerden değildir ve onu sivriltmezler; onunla, soylu dişi devenin burnu benzetilebilir. Dedi ki:
Sanki gözlerinin ve boğazlağının önünden geçen		burnundan ve iki çeneden bir **بِرْطيلُ**’dür
**والبُرْطُلَة**: yazlık gölgeliktir.

**طرطب**:
**الطُّرْطَبُّ**، **مُثَقَّلَةُ الباء**: sarkık iri memedir; bazısı, memeyi müennes yapan kimseye göre tekil için **طُرطَبّة** der.
**والطَّرْطَبةُ**: sağanın onu sakinleştirmek için keçiye karşı çıkardığı sestir; **والطَّرْطَبةُ** iki dudakla olur; “onunla **طَرْطَبَ**” denir.
Ve denildi ki: Falan **يُطَرْطِبُ**; yani: yellenmeyi çoğaltır. Muğîre b. Hubnâ’ dedi ki:
Çünkü iri kalçalı kadının kıçı bir ayıp ve bir avrettir		onda iki sıkan ve bir bozan **يُطَرْطب** eder

**بريط**:
**البَرْيَطُ**: muarrebdir; o, Acem’in eğlencelerindendir.
**والبِرِْبيطِيّاءُ**: nakışlı kumaşın kendisine nisbet edildiği bir yerdir.

**طنبر**:
**الطُّنْبُور**: onunla çalınan şeydir; muarrebdir; Arapça lafzında kullanılmıştır.

**فرطم**:
**الفُرطومة**: devenin dudağıdır; başı uzun sivri olduğunda. Hadiste: “Şüphesiz Deccâl’in taraftarlarının bıyıkları uzundur ve ayakkabıları **مُفَرْطَمةٌ**’dir.”

**برطم**:
**البَرْطَمةُ**: şişkinlik ve öfke içinde surat asmadır; “onu **مُبَرْطِمأ** gördüm; onu **بَرْطَمَةُ** yapan nedir?” dersin.

**تفطر**:
**التّفاطير**: yerin muhtelif yerlerinde vâki olan ilk bitkidir. Dedi ki:
**تَفاطِير** ve sulak bir **سميٍّ**; kökleri
Yani: **التّقاطير**’in kökleri.
