# برع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برع

برع، ويثلث، اقتصر الجوهري على الفتح والضم. وقال الصاغاني: وبرع، كفرح لغة فيها براعة، هو مصدر برع ككرم، وعليه اقتصر الجوهري، وأنشد أبو عمرو بن العلاء:
  لو أن أصحابي بنو خناعـه                      أهل الندى والحزم والبراعه وزاد في المحكم: بروعا، بالضم، وهو مصدر برع، كنصر: فاق أصحابه في العلم وغيره، كما في الصحاح، أو تم في كل فضيلة وجمال، كما في المحكم. فهو بارع، وهي بارعة، وقد أغفل عن اصطلاحه هنا فتنبه. وبرع صاحبه، إذا غلبه. وقال ابن الأعرابي: يقال: برعه وفرعه، إذا علاه وفاقه، وكل مشرف بارع، وفارع.
 وفي العباب: هذا أبرع منه، أي أضخم. قال أبو ذؤيب يصف ثورا رمي:
  فكبا كما يكبو فنيق تارز                      بالخبت، إلا أنه هو أبرع أي إلا أن الفنيق هو أضخم من الثور. وفي شرح الديوان: أعظم منه.
 وأمر بارع،: سني جميل. وقال ابن الأعرابي: البريعة: المرأة الفائقة الجمال والعقل.

  والبرع، بالفتح: حصن بذمار باليمن، نقله الصاغاني وياقوت.
 وبرعة: مخلاف بالطائف، نقلاه أيضا. وبرع، كزفر: جبل بتهامة بالقرب من وادي سهام، فيه قلعة حصينة، وقرى عدة، يسكنها الصنابر من حمير، وله سوق، وقد نسب إليه من المتأخرين الشاعر المفلق عبد الرحيم بن أحمد البرعي، مادح المصطفى صلى الله عليه وسلم، والموجود في أيدي الناس هو ديوانه الصغير، وله مقام عظيم ببلده، وذرية صالحة.
 وبروع، كجرول، هكذا ضبطه الجوهري، قال: ولا يكسر فإنه خطأ، وعزاه لأصحاب الحديث وعلل بأنه ليس في الكلام فعول إلا خروع، وعتود: اسم واد، ونقله الصاغاني أيضا هكذا، وزاد وعتور، قال: وليس بتصحيف عتود، وكذك جزم المطرزي في المغرب وابن دريد في الجمهرة بأن الكسر خطأ، وقد جزم أكثر المحدثين بصحة الكسر، ورووه هكذا سماعا. وفي الغاية هو بالكسر، والفتح، والكسر أشهر: اسم امرأة وهي بنت واشق الرواسية، وقيل: الأشجعية زوج هلال بن مرة، صحابية، روى عنها سعيد بن المسيب.
 وبروع: ناقة لعبيد بن حصين النميري الراعي الشاعر، وهو القائل فيها وفي ناقته الأخرى عفاس:
  إذا بركت منها عجاساء جـلة                      بمحنية أشلى العفاس وبروعا ومن ذلك كان يدعو جرير - وعبارة الصحاح: ومنه كان جرير يدعو - جندل بن الراعي بروعا.
 وقال ابن بري: بروع: اسم أم الراعي، ويقال: اسم ناقته، قال جرير يهجوه: فما هيب الفرزدق قد علمتم وما حق ابن بروع أن يهابا ويقال: تبرع فلان بالعطاء، أي تفضل بما لا يجب عليه، وقيل: أعطى من غير سؤال. قال الزمخشري: كأنه يتكلف البراعة فيه والكرم.
 وفي الصحاح: فعله متبرعا، أي متطوعا، وهو من ذلك.
 ومما يستدرك عليه: برع الجبل: علاه. وسعد البارع: نجم من المنازل. وجارية بارعة، أي جميلة. والبارع: لقب أبي عبد الله الحسين بن أحمد بن عبد الوهاب الحارثي البغدادي الأديب، ذكره ابن العديم في تاريخ حلب.

### Türkçe

**برع**; ve üç vecihledir; el-Cevherî fetha ve damme ile yetindi. es-Sağânî dedi: Ve **برع**; **فرح** gibi, içinde **براعة** bulunan bir lugattır; o, **برع**’ın, **كرم** gibi, masdarıdır; el-Cevherî de bununla yetindi. Ebû Amr b. el-Alâ’ inşâd etti:
  Keşke ashabım Benû Hınâ‘a olsaydı                      cömertliğin, metanetin ve **البراعه**’nin ehli.
Ve el-Muhkem’de artırdı: **بروعا**; damme ile; o, **برع**’ın, **نصر** gibi, masdarıdır: es-Sıhâh’ta olduğu üzere, ilimde ve başkasında ashabını geçti; yahut el-Muhkem’de olduğu üzere, her fazilet ve güzellikte tamam oldu. O hâlde o **بارع**’dır; o (kadın) **بارعة**’dır. Burada kendi ıstılahından gaflet etti; öyleyse dikkat et. Ve **برع** sahibini; onu yendiği zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: Denir ki: **برعه** ve **فرعه**; onu aştığı ve geçtiği zaman. Ve her yüksek olan **بارع**’dır ve **فارع**.

Ve el-‘Ubâb’da: Bu, ondan daha **أبرع**’dır; yani daha iri. Ebû Züeyb, atılmış bir boğayı vasfederken dedi:
  Çölde, sivri hörgüçlü bir feniq gibi çöktü                      ancak o **أبرع**’dır
Yani: ancak feniq boğadan daha iridir. Dîvân şerhinde: ondan daha büyük.

Ve **بارع** bir iş: parlak, güzel. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البريعة**: güzellik ve akılda üstün olan kadın.

Ve **البرع**, fetha ile: Yemen’de Zimâr’da bir hisar; es-Sağânî ve Yâkût nakletti.
Ve **برعة**: Tâif’te bir mihlaf; ikisi de nakletti. Ve **برع**, **زفر** gibi: Tihâme’de Vâdî Seham yakınında bir dağ; onda sağlam bir kale ve birkaç köy vardır; onları Himyer’den es-Sanâbir iskân eder; onun bir pazarı vardır. Müteahhirînden ona nisbet edilen, el-Mustafâ’yı صلى الله عليه وسلم öven, fasih şair Abdürrahîm b. Ahmed el-Ber‘î’dir; insanların elinde bulunan onun küçük dîvânıdır; beldesinde büyük bir makamı ve salih bir zürriyeti vardır.

Ve **بروع**, **جرول** gibi; el-Cevherî onu böyle ضبط etti; dedi ki: Kesrelenmez; çünkü o hatadır. Onu hadis ehline nisbet etti ve şu gerekçeyi söyledi: Çünkü الكلام’da **فعول** yoktur; ancak **خروع** ve **عتود** (vardır). Bir vâdî adıdır. es-Sağânî de onu böyle nakletti; ve **عتور**’u artırdı; dedi ki: **عتود**’un tashîfi değildir. Ve yine el-Mutarrizî el-Mağrib’de ve İbn Düreyd el-Cemhere’de kesrenin hata olduğuna kesin hükmetti. Muhaddislerin çoğu kesrenin sahih olduğuna kesin hükmetti; onu böyle semâ‘ yoluyla rivayet ettiler. el-Ğâye’de o, kesre ile ve fetha iledir; kesre daha meşhurdur: bir kadın adıdır; o, Vâşık er-Ruvâsiyye’nin kızıdır. Ve denildi: el-Eşca‘iyye; Hilâl b. Murre’nin eşi; sahâbiyye; ondan Saîd b. el-Müseyyeb rivayet etti.

Ve **بروع**: şair çoban Ubeyd b. Husayn en-Nümeyrî’nin bir devesidir; o, onda ve diğer devesi **عفاس** hakkında söyleyendir:
  Ondan, büyük bir **عجاساء** çöktüğü zaman                      bir **محنية** ile **عفاس**’ı ve **بروعا**’yı saldı
Bundan dolayı Cerîr, Cendel b. er-Râ‘î’ye **بروعا** diye çağırırdı — es-Sıhâh’ın ibaresi: “Ve ondan dolayı Cerîr çağırırdı” —.

İbn Berrî dedi: **بروع**: er-Râ‘î’nin annesinin adıdır; ve denilir: devesinin adıdır. Cerîr onu hicvederek dedi:
Peki, el-Ferezdak’ın heybetinin (ne olduğu)ni bildiniz; ve İbn **بروع**’un hakkı nedir ki korkulsun?
Ve denilir: Falan, عطا ile **تبرع** etti; yani üzerine vacip olmayanla lütufta bulundu. Ve denildi: Soru olmaksızın verdi. ez-Zemahşerî dedi: Sanki onda **البراعة**’yi ve keremi tekellüf ediyor.

Ve es-Sıhâh’ta: Onu **متبرعا** olarak yaptı; yani gönüllü olarak; ve o, bundandır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **برع** dağa: ona yükseldi. Ve Sa‘d **البارع**: menzillerden bir yıldız. Ve **بارعة** bir câriye: yani güzel. Ve **البارع**: Bağdatlı edip el-Hârisî Ebû Abdillâh el-Hüseyn b. Ahmed b. Abdilvehhâb’ın lakabıdır; onu İbnü’l-Adîm, Târîhu Haleb’de zikretti.
