# برقع (ب-ر-ق-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ر - ق - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بِرْقِعُ

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

برقع:
البُرْقُعُ: تَلْبَسُهُ الدَّوابُّ ونِساءُ الأعراب، فيه خَرْقان للعَيْنَين، قال:
وكُنْتُ إذا ما زُرْتُ ليلى تَبَرْقَعَتْ		فقد رابَني منها الغَداةَ سُفُورُها

##### Türkçe

برقع:
**البُرْقُعُ**: Onu binek hayvanları ve bedevî kadınları giyer; onda iki göz için iki delik vardır; dedi ki:
“Ve ben Leylâ’yı ziyaret ettiğimde **تَبَرْقَعَتْ**; artık onun sabahleyin açılması beni kuşkulandırdı.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البُرْقُعُ والبُرْقَعُ للدوابّ ولنساء الأعراب، وكذلك البُرْقوعُ. ياقل بَرْقَعَهُ فَتَبَرْقَعَ، أي ألبسه البُرْقُعَ فلبِسه. والمُبَرْقَعَةُ: الشاةُ البيضاءُ الرأسِ. والمُبَرْقِعَةُ بكسر القاف: غُرَّةُ الفرسِ إذا أخذتْ جميع وجهه غير أنه ينظر في سوادٍ. يقال غُرَّةٌ مُبَرْقَعَةٌ. وبِرْقِعُ بالكسر: اسمُ السماء السابعة.

##### Türkçe

**البُرْقُعُ** ve **البُرْقَعُ**, binek hayvanları için ve bedevî kadınları için (olan örtüdür); bunun gibi **البُرْقوعُ** da (böyledir). **بَرْقَعَهُ فَتَبَرْقَعَ** denir; yani ona **البُرْقُعَ** giydirdi de o da onu giydi. Ve **المُبَرْقَعَةُ**: başı beyaz olan koyun. Ve **المُبَرْقِعَةُ** (قاف’ın kesresiyle): atın **غُرَّةُ**’si; bütün yüzünü kapladığı zaman, ancak (at) bir siyahlığın içinde bakar. **غُرَّةٌ مُبَرْقَعَةٌ** denir. Ve **بِرْقِعُ** (kesre ile): yedinci göğün adıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: بِرْقِعُ

(باب من الرباعي آخر)
ومن هذا الباب ما يجيءُ على الرّباعي وهو من الثلاثي على ما ذكرناه، لكنّهم يزيدون فيه حرفاً لمعنىً يريدونه مِنْ مبالغةٍ، كما يفعلون ذلك في زُرْقُمٍ([1]) وَخَلْبَنٍ([2]). لكن هذه الزيادَة تقع أوّلاً وغيرَ أوّلٍ.
وَمن ذلك (البَحْظَلَة) قالوا: أَنْ يَقْفِزَ الرَّجُل قَفَزَانَ اليَربوع. فالباءُ زائدةٌ([3]) قال الخليل: الحاظل الذي يمشي في شِقِّه. يقال مَرَّ بنا يَحْظَلُ ظالِعاً.
ومن ذلك (البِرْشاع) الذي لا فُؤاد لـه. فالرّاء زائدة، وإنما هو من الباء والشين والعين، وقد فُسِّرَ.
ومن ذلك (البَرْغَثَة)([4]) فالراءُ فيه زائدة وإنما الأصل الباء والغين والثاء. والأبغث من طير الماء كلون الرَّماد. فالبَرْغَثَةُ لونٌ شبيهٌ بالطُّحْلة ومنه البُرْغُوث.
ومن ذلك (البَرْجَمَةُ) غِلَظُ الكلام: فالراء زائدةٌ، وإنَّما الأصل البَجْم. قال ابنُ دريد: بَجَم الرّجُل يَبْجَم بُجُوماً، إذا سكَتَ من عِيٍّ أو هيْبَةٍ، فهو باجِمٌ.
(فأما النّبَهْرَجُ) فليست عربيّةٌ صحيحة، فلذلك لم يُطْلَبْ لها قياس. والبَهْرَج الرَّدِيّ. ويقال أرضٌ بَهْرَجٌ، إذا لم يكن لها مَن يحميها. وبَهْرَجَ الشّيءَ إذا أخَذَ به على غير الطريق. وإن كان فيه شاهدُ شعر([5]) فهو كما يقولون "السّمَرَّج"([6]). وليس بشَيْء.
ومما فيه حرف زائد (البَرْزَخ) الحائل بين الشيئين، كأنّ بينهما بَرَازاً * أي متَّسَعاً من الأرض، ثم صار كلُّ حائلٍ بَرْزَحاً. فالخاء زائدة لما قد ذكرنا.
ومن هذا الباب (البِرْدِس([7])) الرّجُل الخبيث. والباءُ زائدة، وإنما هو من الرَّدْسِ، وذاك أن تقتحم الأمور، مثل المِرْداس، وهي الصخرة. وقد فُسِّر في بابه.
ومن ذلك (بلذَمَ([8])) إذا فَرِقَ فسَكَتَ. والباءُ زائدة، وإنّما هو من لَذِمَ، إذا لَزِمَ بمكانه فَرَِقاً لا يتحرَّك.
ومن ذلك (بِرْقِعُ) اسم سَمَاءِ([9]) الدّنيا. فالباءُ زائدة والأصل الرّاء والقاف والعين؛ لأنَّ كلَّ سماءٍ رقيعٌ، والسّماواتُ أرقِعَةٌ.
ومن ذلك (بَرْعَمَ) النَّبْتُ إذا استدارَتْ رُؤوسُه. الأصل بَرَع إذا طال. ومن ذلك (البَرْكَلَةُ([10])) وهو مشْيُ الإنسان في الماء والطين، فالباءُ زائدةٌ، وإنما هو من تَرَكَّلَ إذا ضَرَبَ بإحدى رجليه فأدخلها في الأرض عند الحفْر. قال الأخطل:
ربَتْ وَرَبَا في حَجْرِها ابن مَدِينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِهِ يترَكَّلُ([11])ومن ذلك قولهم (بَلْسَمَ) الرّجُل كَرَّه وجهَه. فالميم فيه زائدة، وإنما هو من المُبْلِس، وهو الكئيب الحزين المتندِّم. قال
* وفي الوُجوهِ صُفْرَةٌ وإبْلاَسْ([12]) *
ومن ذلك الناقة (البَلْعَكُ) وهي المسترخيَة اللَّحم. واللام زائدةٌ، وهو البَعْك وهو التجمُّع. وقد ذُكِر.
ومن ذلك (البَلْقَع) الذي لا شيءَ به. فاللام زائدة، وهو من باب الباء والقاف والعين.
ومن ذلك (تَبَعثرَتْ نَفْسِي([13])) فالعين ([14]) زائدة، وإنما هو في الباء والثّاء والراء. وقد مرّ تفسيره.
 --------------ـــــ
([1]) الزرقم، بضم الزاي والقاف: الشديد الزرقة، كما في مادة (زرق) من المعاجم.
([2]) الخلبن، بفتح الخاء والباء: الخرقاء، كما في مادة (خلب) من المعاجم. يقال خلباء وخلبن بمعنى.
([3]) جعلت المعاجم الباء أصلية، فذكرت الكلمة في (بحظل) ولم تذكرها في (حظل). وكذلك سائر ما سيذكره جعلت المعاجم حروفه أصولاً.
([4]) في الأصل: "البرغث"، تحريف.
([5]) من شواهده قول العجاج في ديوانه 10 واللسان (بهرج):
* وكان ما اهتض الجحاف بهرجا *
([6]) يريد أن الشاهد لا يدل على أن الكلمة أصل في العربية، بل هي معربة، كما أن "السمرج" معربة، ومعناها استخراج الخراج في ثلاث مرات. وقد جاء فيها قول العجاج في ديوانه 8 واللسان (سمرج):
* يوم خراج يخرج السمرجا *
([7]) يقال بردس، كزبرج، وبرديس بزيادة ياء.
([8]) يقال بالدال والذال جميعاً، كما في المجمل.
([9]) في الأصل: "أسماء"، وللصواب الذي أثبت في المجمل.
([10]) لم تذكر في اللسان والقاموس، وذكرها ابن دريد في الجمهرة (3: 309) ومعها "الكربلة" بمعناها. وهذه الأخيرة وردت في اللسان والقاموس.
([11]) البيت في ديوانه 5 واللسان (دين، مدن، ركل)، وفي الأصل: "على مسحابة"، صوابه في (دين) والمراجع السابقة.
([12]) قبله، كما في اللسان (بلس): * وحضرت يوم خميس الأخماس *
([13]) يقال بالعين وبالغين أيضاً.
([14]) في الأصل: "فالباء"، وسائر الكلام يقتضي ما أثبت. وفي المجمل: "وتبغثرت نفسي غثت".

ـ (الباب الثالث من الرباعي الذي وضع وضعاً)
(البَُهْصَُلَة): المرأة القصيرة، وحمار بُهْصُلٌ([1]) قصير. والبُخْنُق: البُرْقُع القصير، وقال الفرّاء: البُخْنُق([2]) خِرْقَةٌ تَلْبَسُها المرأة تَقِي بها الخِمارَ الدُّهْنَ. البَلْعَثُ: السَّيِّئ الخُلُق([3]). البَهْكَثَة([4]): السُّرعة. البَحْزَج: وَلَدُ البَقَرة. وكذلك البَُرْغَُز. بَرْذَنَ الرّجُل: ثَقُل. البرازِق: الجماعات. البُرْزُلُ([5]): الضخم. ناقة بِرْعِس([6]): غزيرة. بَرْشَط اللّحْمَ: شَرْشَرَهُ([7]). بَرْشَمَ([8]) الرّجُلُ إذا وَجَمَ وأظهْرَ الحُزْن. وبَرْهَمَ، إذا أدامَ النظرَ. قال:
* ونَظَراً هَوْنَ الهُوَيْنَى بَرْهَما([9]) *
البَرْقَطَةُ: خَطْوٌ متقارب. والله أعلَمُ بالصّواب.
 (تمّ كتاب الباء)
 --------------ـــ
([1]) هذه بضم الياء والصاد، والتي لحقتها الهاء تقال بضمهما وفتحهما.
([2]) بوزن جندب وعصفر.
([3]) لم يرد لها رسم في اللسان. وفي القاموس: "البلعثة الرخاوة في غلظ جسم وسمن، والغليظة المسترخية، وهي بلعث".
([4]) في الأصل: "البهكنة" بالنون في آخرها، والصواب بالثاء.
([5]) في الأصل: "البرزك" صوابه باللام، كما في اللسان والقاموس والجمهرة (3: 305). قال ابن دريد: "وليس بثبت"، وكذا في اللسان.
([6]) بكسر الباء والعين، ويقال برعيس، بزيادة ياء.
([7]) لم تذكر في اللسان، وذكرت في القاموس. والشرشرة: التقطيع. وفي الأصل: "شرشر".
([8]) في الأصل: "برسم"، صوابه بالشين المعجمة.
([9]) البيت للعجاج في اللسان (14: 314) وليس في أرجوزته التي على هذا الروي. ويروى: "دون الهوينا".

كتاب التاء:
ـ

##### Türkçe

(باب dörtlüden, sonu)
Bu babdan, söylediğimiz üzere, üçlüden olduğu hâlde dörtlü üzere gelen şey vardır; lâkin onlar, istedikleri bir mânâdan, mübalağadan dolayı, ona bir harf artırırlar; bunu **زُرْقُمٍ** ve **خَلْبَنٍ**’de yaptıkları gibi. Ancak bu artırma, evvelde de evvel olmayan yerde de vâki olur.
Bundan (**البَحْظَلَة**) şunu dediler: Adamın, yerboğanın sıçrayışı gibi sıçramasıdır. O hâlde **الباء** ziyadedir. Halîl dedi: **الحاظل** kendi yan tarafında yürüyen kimsedir. Denir: Bize uğradı, topallayarak **يَحْظَلُ**.
Bundan (**البِرْشاع**) kalbi olmayan (kimse)dir. O hâlde **الرّاء** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الشين** ve **العين**’dendir; ve tefsir edilmiştir.
Bundan (**البَرْغَثَة**) de; onda **الرّاء** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الغين** ve **الثاء**’dır. **الأبغث** su kuşlarından, kül rengi gibi renkte olandır. O hâlde **البَرْغَثَةُ** **الطُّحْلة**’ye benzer bir renktir; ondan **البُرْغُوث**.
Bundan (**البَرْجَمَةُ**) sözün kalınlığıdır: O hâlde **الرّاء** ziyadedir; aslında **البَجْم**’dir. İbn Düreyd dedi: Adam **بَجَم** eder, **يَبْجَم** **بُجُوماً**; eğer acizlikten yahut heybetten sustuysa; o, **باجِمٌ**’dir.
(**النّبَهْرَجُ**’e gelince) sahih Arapça değildir; bu yüzden ona kıyas aranmadı. **البَهْرَج** kötü (olan)dır. Ve denir: **أرضٌ بَهْرَجٌ**, eğer onu koruyacak kimse yoksa. Ve **بَهْرَجَ** şeyi, eğer onunla yolun dışında tuttuysa. Şayet onda şiir şahidi varsa, onların “**السّمَرَّج**” dedikleri gibidir. Ve bir şey değildir.
İçinde ziyade harf bulunanlardan (**البَرْزَخ**) iki şey arasındaki engeldir; sanki ikisinin arasında **بَرَازاً** vardır; yani yerden bir genişlik; sonra her engel **بَرْزَحاً** oldu. O hâlde **الخاء** ziyadedir; zikrettiğimizden dolayı.
Bu babdandır (**البِرْدِس**) habis adam. **الباء** ziyadedir; aslında **الرَّدْسِ**’dendir; o da, işlere dalıp girmendir; **المِرْداس** gibi; o da kayadır. Babında tefsir edilmiştir.
Bundan (**بلذَمَ**) eğer korktu da sustuysa. **الباء** ziyadedir; aslında **لَذِمَ**’dendir; eğer yerinde yapışıp kaldıysa, korkmuş olarak hareket etmez.
Bundan (**بِرْقِعُ**) dünya semasının adıdır. O hâlde **الباء** ziyadedir; aslında **الرّاء** ve **القاف** ve **العين**’dir; çünkü her sema **رقيعٌ**’dir; semalar **أرقِعَةٌ**’dir.
Bundan (**بَرْعَمَ**) bitki, başları yuvarlaklaştığı zaman. Aslı **بَرَع**’dır, eğer uzadıysa. Bundan (**البَرْكَلَةُ**) da; o, insanın suda ve çamurda yürümesidir; o hâlde **الباء** ziyadedir; aslında **تَرَكَّلَ**’dendir; eğer iki ayağından biriyle vurdu da onu kazma sırasında yere soktuysa. Ahtal dedi:
ربَتْ وَرَبَا في حَجْرِها ابن مَدِينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِهِ يترَكَّلُ
Bundan onların sözü (**بَلْسَمَ**) adam yüzünü buruşturdu. Onda **الميم** ziyadedir; aslında **المُبْلِس**’dendir; o, kederli, hüzünlü, pişman olandır. Dedi:
* وفي الوُجوهِ صُفْرَةٌ وإبْلاَسْ *
Bundan dişi deve (**البَلْعَكُ**) da; o, eti gevşek olandır. **اللام** ziyadedir; o, **البَعْك**’tır; o da toplanmadır. Zikredilmiştir.
Bundan (**البَلْقَع**) da; onda hiçbir şey olmayan (kimse/şey)dir. **اللام** ziyadedir; o, **الباء** ve **القاف** ve **العين** babındandır.
Bundan (**تَبَعثرَتْ نَفْسِي**) de; **العين** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الثّاء** ve **الراء**’dadır. Tefsiri geçmiştir.
 --------------ـــــ
([1]) **الزرقم**: **الزاي** ve **القاف**’ın dammesiyle; şiddetli mavilik (olan), sözlüklerde **زرق** maddesinde olduğu gibi.
([2]) **الخلبن**: **الخاء** ve **الباء**’ın fethasıyla; ahmak kadın, sözlüklerde **خلب** maddesinde olduğu gibi. **خلباء** ve **خلبن** aynı mânâda denir.
([3]) Sözlükler **الباء**’yı aslî kıldı; kelimeyi **بحظل**’de zikretti, **حظل**’de zikretmedi. Keza, onun zikredeceği diğerlerinin tamamında sözlükler harflerini aslî kıldı.
([4]) Asılda: “**البرغث**”, tahrif.
([5]) Şahitlerinden, ‘Accâc’ın divanında 10 ve Lisân’da (**بهرج**) şu sözüdür:
* وكان ما اهتض الجحاف بهرجا *
([6]) Şunu kasteder: Şahit, kelimenin Arapçada aslî olduğuna delâlet etmez; bilakis o, muarrebdir; “**السمرج**” muarreb olduğu gibi; mânâsı, haracı üç defada çıkarmaktır. Onda ‘Accâc’ın divanında 8 ve Lisân’da (**سمرج**) şu sözü gelmiştir:
* يوم خراج يخرج السمرجا *
([7]) **بردس** denir; **زبرج** gibi; ve **برديس**, bir **ياء** ziyadesiyle.
([8]) **الدال** ile ve **الذال** ile ikisiyle de denir; **المجمل**’de olduğu gibi.
([9]) Asılda: “**أسماء**”; ve **المجمل**’de sabit kıldığım doğru olan içindir.
([10]) Lisân ve Kâmûs’ta zikredilmedi; İbn Düreyd onu **الجمهرة** (3: 309)’da zikretti; onunla birlikte “**الكربلة**”yi de, onun mânâsıyla. Bu sonuncusu Lisân ve Kâmûs’ta vârid olmuştur.
([11]) Beyit, onun divanında 5 ve Lisân’da (**دين**، **مدن**، **ركل**)dedir; asılda: “**على مسحابة**”; doğrusu **دين**’de ve önceki kaynaklardadır.
([12]) Ondan önce, Lisân’da (**بلس**) olduğu gibi:
* وحضرت يوم خميس الأخماس *
([13]) **العين** ile ve **الغين** ile de denir.
([14]) Asılda: “**فالباء**”; sözün geri kalanı, sabit kıldığımı gerektirir. **المجمل**’de: “**وتبغثرت نفسي غثت**”.

ـ (dörtlünün, vaz‘an vaz‘edilmiş olanından üçüncü bab)
(**البَُهْصَُلَة**): kısa kadın; ve kısa **بُهْصُلٌ** eşek. Ve **البُخْنُق**: kısa **البُرْقُع**; Ferrâ dedi: **البُخْنُق** kadının giydiği bir bezdir; onunla **الخِمار**’ı yağdan korur. **البَلْعَثُ**: kötü huylu. **البَهْكَثَة**: sürat. **البَحْزَج**: ineğin yavrusu. Keza **البَُرْغَُز**. Adam **بَرْذَنَ**: ağırlaştı. **البرازِق**: topluluklar. **البُرْزُلُ**: iri. **بِرْعِس** dişi deve: bol (sütlü). Eti **بَرْشَط** etti: onu **شَرْشَرَهُ** (parçaladı). Adam **بَرْشَمَ** etti: eğer kederlendi ve hüznü gösterdiyse. Ve **بَرْهَمَ**: eğer bakışı sürdürdüyse. Dedi:
* ونَظَراً هَوْنَ الهُوَيْنَى بَرْهَما *
**البَرْقَطَةُ**: birbirine yakın adım. Allah doğruyu daha iyi bilendir.
 (bâ kitabı tamamlandı)
 --------------ـــ
([1]) Bu, **الياء** ve **الصاد**’ın dammesiyle; ona **الهاء**’nın eklendiği ise, ikisinin dammesiyle ve fethasıyla söylenir.
([2]) **جندب** ve **عصفر** vezninde.
([3]) Lisân’da onun için bir yazım gelmedi. Kâmûs’ta: “**البلعثة**: kalın bir cisim ve semizlikte gevşeklik; ve kalın, gevşek (kadın); o, **بلعث**” (vardır).
([4]) Asılda: “**البهكنة**” sonunda **النون** ile; doğrusu **الثاء** iledir.
([5]) Asılda: “**البرزك**”; doğrusu **اللام** iledir; Lisân ve Kâmûs ve **الجمهرة** (3: 305)’da olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: “Ve sabit değildir”; Lisân’da da böyledir.
([6]) **الباء** ve **العين**’in kesresiyle; ve **برعيس** denir, bir **ياء** ziyadesiyle.
([7]) Lisân’da zikredilmedi; Kâmûs’ta zikredildi. **الشرشرة**: parçalama. Asılda: “**شرشر**”.
([8]) Asılda: “**برسم**”; doğrusu **الشين** mu‘ceme iledir.
([9]) Beyit, Lisân’da (14: 314) ‘Accâc’ındır; bu kafiye üzere olan urcûzesinde değildir. Rivayet olunur: “**دون الهوينا**”.

Kitâb **التاء**:
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البُرْقُعُ والبُرْقَعُ والبُرْقُوعُ: معروف، وهو للدوابِّ ونساء الأَعْراب؛ قال الجعدي يصف حِشْفاً:
وخَدٍ كَبُرْقُوعِ الفَتاةِ مُلَمَّعٍ،
ورَوْقَينِ لَمَّا بَعْدُ أَن يَتَقَشَّرا
الجوهري: يَعْدُوَا أَن تَقَشَّرا، قال ابن بري: صواب إِنشاده وخدًّا بالنصب ومُلَمَّعاً كذلك لأَن قبله:
فلاقَتْ بَياناً عند أَوّلِ مَعْهَدٍ،
إِهاباً ومَغْبُوطاً من الجَوْفِ أَحْمَرا
(* قوله «ومغبوطاً» كذا بالأصل وشرح القاموس بغين معجمة ولعله بمهملة أي مشقوقاً.)
قوله فلاقت يعني بقرة الوحش التي أَخذ الذئب ولدها. قال الفراء: بِرْقَعٌ نادر ومثله هِجْرَعٌ، وقال الأَصمعي: هَجْرع، قال أَبو حاتم: تقول بُرْقُع ولا تقول بُرْقَع ولا بُرْقُوع؛ وأَنشد بيت الجعدي: وخدّ كبُرْقُع الفتاةِ؛ ومن أَنشده: كبُرْقُوعِ، فإِنما فَرَّ من الزِّحافِ. قال الأَزهري: وفي قول من قدَّم الثلاث لغات في أَول الترجمة دليل على أَن البرقوع لغة في البرقُع. قال الليث: جمع البُرْقُع البَراقِعُ، قال: وتَلْبَسُها الدوابّ وتلبسها نساء الأَعراب وفيه خَرْقان للعينين؛ قال توْبةُ بن الحُمَيِّر:
وكنتُ إِذا ما جِئتُ ليْلى تَبَرْقَعَتْ،
فقدْ رابَني منها الغَداةَ سُفُورُها
قال الأَزهري: فتح الباء في بَرْقُوع نادر، لم يجئ فَعْلول إِلا صَعْفُوقٌ. والصواب بُرقوع، بضم الباء، وجوع يُرقوع، بالياء، صحيح. وقال شمر: بُرقع مُوَصْوَصٌ إِذا كان صغير العينين. أَبو عمرو: جُوعٌ بُرْقُوع وجُوع بَرقوع، بفتح الباء، وجوع بُرْكُوع وبَركوع وخُنْتُور بمعنى واحد. ويقال للرجل المأْبون: قد بَرْقَع لِحْيَته ومعناه تَزَيّا بِزيِّ مَن لَبِسَ البُرْقُع؛ ومنه قول الشاعر:
أَلمْ تَرَ قَيْساً، قَيْسَ عَيْلانَ، بَرْقَعَتْ
لِحاها، وباعَتْ نَبْلَها بالمَغازِلِ
ويقال: بَرْقَعه فتَبَرْقَع أَي أَلْبسه البُرْقُعَ فلَبِسَه. والمُبَرْقَعةُ: الشاةُ البيْضاء الرأْسِ. والمُبَرْقِعَةُ، بكسر القاف: غُرَّة الفرس إِذا أَخذت جميع وجهه. وفرس مُبَرْقَع: أَخذت غُرَّتُه جميع وجهه غير أَنه ينظُرُ في سَواد وقد جاوز بياضُ الغُرَّةِ سُفْلاً إِلى الخدَّين من غير أَن يصيب العينين. يقال: غُرّة مُبَرْقِعة. وبِرْقِع، بالكسر: السماء؛ وقال أَبو علي الفارسي: هي السماء السابعة لا ينصرف؛ قال أُمَيَّة بن أَبي الصَّلْت:
فكأَنَّ بِرْقِعَ والمَلائِكَ حَوْلَها،
سَدِرٌ، تَواكَلَه القوائمٌ، أَجْرَبُ
قال ابن بري: صواب إِنشاده أَجْرَدُ، بالدال، لأَنَّ قبله: فأَتَمَّ سِتًّا فاسْتَوَتْ أَطْباقُها،
وأَتَى بسابِعةٍ فأَنَّى تُوردُ
قال الجوهري: قوله سَدِر أَي بَحر. وأَجرب صفة البحر المشبَّهِ به السماء، فكأَنه شبَّه البحر بالجَرَب لما يحصل فيه من المَوْج أَو لأَنه تُرَى فيه الكواكب كما تُرى في السماء فهنَّ كالجَرَب له؛ وقال ابن بري: شبَّه السماء بالبحر لمَلاستِها لا لِجَرَبِها، أَلا ترى قوله تواكله القوائم أَي تواكلته الرِّياح فلم يتمَوَّج، فلذلك وصفه بالجَرَدِ وهو المَلاسةُ؛ قال ابن بري: وما وصفه الجوهري في تفسير هذا البيت هَذَيان منه، وسماء الدنيا هي الرَّقِيعُ. وقال الأَزهري: قال الليث البِرْقِع اسم السماء الرابعة؛ قال: وجاء ذكره في بعض الأَحاديث. وقال: بِرْقَع اسم من أَسماء السماء، جاء على فِعْلَلٍ وهو غريب نادر. وقال ابن شميل: البُرْقُع سِمةٌ في الفخذ حَلْقَتَين بينهما خِباط في طول الفخذ، وفي العَرْض الحَلْقتان صورته.

##### Türkçe

**البُرْقُعُ** ve **البُرْقَعُ** ve **البُرْقُوعُ**: bilinen (bir şey)dir; ve o, binek hayvanları ve bedevî kadınları içindir; el-Ca‘dî, **حِشْفاً**’ı vasfederek dedi:
وخَدٍ كَبُرْقُوعِ الفَتاةِ مُلَمَّعٍ،
ورَوْقَينِ لَمَّا بَعْدُ أَن يَتَقَشَّرا
el-Cevherî: **يَعْدُوَا أَن تَقَشَّرا** (diye rivayet eder); İbn Berrî dedi: onun inşâdının doğrusu **وخدًّا**’yı nasb ile ve **مُلَمَّعاً**’yı da aynı şekilde (nasb ile okumaktır); çünkü ondan önce:
فلاقَتْ بَياناً عند أَوّلِ مَعْهَدٍ،
إِهاباً ومَغْبُوطاً من الجَوْفِ أَحْمَرا
(* Onun “**ومغبوطاً**” sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde mu‘ceme **غ** ile böyledir; belki de muhmele ile (yani **م** ile)dir; yani “yarılmış” demektir.)
Onun “**فلاقت**” sözü: (bundan) kasıt, kurdun yavrusunu aldığı yaban ineğidir. el-Ferrâ dedi: **بِرْقَعٌ** nâdirdir; benzeri **هِجْرَعٌ**’dır. el-Asma‘î dedi: **هَجْرع**. Ebû Hâtim dedi: **بُرْقُع** dersin; **بُرْقَع** da demezsin, **بُرْقُوع** da demezsin; ve el-Ca‘dî’nin beytini inşâd etti: **وخدّ كبُرْقُع الفتاةِ**; onu **كبُرْقُوعِ** diye inşâd eden ise ancak **الزِّحافِ**’tan kaçmıştır. el-Ezherî dedi: Tercümenin başında üç lugatı öne alan kimsenin sözünde, **البرقوع**’un **البرقُع**’da bir lugat olduğuna delil vardır. el-Leys dedi: **البُرْقُع**’ın cemi **البَراقِعُ**’dır. Dedi: Onu binek hayvanları giyer ve onu bedevî kadınları giyer; onda iki göz için iki yarık vardır; Tevbe b. el-Humeyyir dedi:
وكنتُ إِذا ما جِئتُ ليْلى تَبَرْقَعَتْ،
فقدْ رابَني منها الغَداةَ سُفُورُها
el-Ezherî dedi: **بَرْقُوع**’da **الباء**’ın fethi nâdirdir; **فَعْلول** (vezni) ancak **صَعْفُوقٌ** (kelimesinde) gelmiştir. Doğrusu **بُرقوع**’dur; **الباء**’ın zammı ile. Ve **جوع يُرقوع** (şeklinde), **الياء** ile, sahihtir. Şemir dedi: **بُرقع مُوَصْوَصٌ**: iki gözü küçük olduğu zaman (denir). Ebû ‘Amr: **جُوعٌ بُرْقُوع** ve **جُوع بَرقوع** (yani **الباء**’ın fethi ile) ve **جوع بُرْكُوع** ve **بَركوع** ve **خُنْتُور** bir tek mânâdadır. Ve **المأْبون** olan erkeğe denir: “Sakalını **بَرْقَع** etti”; mânâsı, **البُرْقُع** giyenin kılığıyla kılıklanmaktır; şairin sözü de bundandır:
أَلمْ تَرَ قَيْساً، قَيْسَ عَيْلانَ، بَرْقَعَتْ
لِحاها، وباعَتْ نَبْلَها بالمَغازِلِ
Ve denir: Onu **بَرْقَعه** etti de o **تَبَرْقَع** etti; yani ona **البُرْقُعَ** giydirdi de o onu giydi.
Ve **المُبَرْقَعةُ**: başı beyaz olan koyundur. Ve **المُبَرْقِعَةُ**, **القاف**’ın kesriyle: atın **غُرَّة**’si; yüzünün tamamını aldığı zaman. Ve **فرس مُبَرْقَع**: **غُرَّتُه** yüzünün tamamını almıştır; ancak o, bir siyahlık içinde bakar; ve **الغُرَّةِ**’nin beyazlığı aşağıya doğru yanaklara, gözlere dokunmaksızın, geçmiştir. Denir: **غُرّة مُبَرْقِعة**.
Ve **بِرْقِع** (kesr ile): göktür; Ebû ‘Alî el-Fârisî dedi: O, yedinci göktür; munsarif olmaz. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
فكأَنَّ بِرْقِعَ والمَلائِكَ حَوْلَها،
سَدِرٌ، تَواكَلَه القوائمٌ، أَجْرَبُ
İbn Berrî dedi: Onun inşâdının doğrusu **أَجْرَدُ**’dur, **الدال** ile; çünkü ondan önce:
فأَتَمَّ سِتًّا فاسْتَوَتْ أَطْباقُها،
وأَتَى بسابِعةٍ فأَنَّى تُوردُ
el-Cevherî dedi: Onun “**سَدِر**” sözü: yani deniz. Ve **أَجرب**: onunla göğün benzetildiği denizin sıfatıdır; sanki denizi, onda dalgadan meydana gelen şey sebebiyle **الجَرَب**’e benzetmiştir; yahut onda yıldızlar görüldüğü için, gökte görüldüğü gibi; böylece onlar, onun için **الجَرَب** gibidir. İbn Berrî dedi: Göğü denize, pürüzsüzlüğü sebebiyle benzetti; **جَرَب**’i sebebiyle değil; onun “**تواكله القوائم**” sözünü görmüyor musun? yani rüzgârlar onu birbirine havale etti de dalgalanmadı; bu yüzden onu **الجَرَدِ** ile vasfetti; o da pürüzsüzlüktür. İbn Berrî dedi: el-Cevherî’nin bu beytin tefsirinde vasfettiği şey, ondan bir hezeyandır; ve dünya göğü **الرَّقِيعُ**’dır. el-Ezherî dedi: el-Leys dedi ki: **البِرْقِع** dördüncü göğün adıdır. Dedi: Onun zikri bazı hadislerde gelmiştir. Ve dedi: **بِرْقَع** göğün adlarından bir addır; **فِعْلَلٍ** vezni üzere gelmiştir; ve o, garip nâdirdir. İbn Şümeyl dedi: **البُرْقُع** uylukta bir nişandır: uyluğun uzunluğu boyunca aralarında **خِباط** bulunan iki halka; ve enine (bakıldığında) iki halka onun sûretidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ر ق ع * * البُرْقُعُ * بفتح القاف وضمها للدواب ونساء الأعراب وكذا * البُرْقُوعُ * و * بَرْقَعَهُ فتبرقَعَ * أي ألبسه البرقع فلبسه وهو القناع

##### Türkçe

* ب ر ق ع * * **البُرْقُعُ** *: **القاف**’ın fethasıyla ve dammesiyle; binek hayvanları ve bedevî kadınları içindir; aynı şekilde * **البُرْقُوعُ** * da. Ve * **بَرْقَعَهُ فتبرقَعَ** *: yani ona **البرقع**’ı giydirdi de o da giydi; ve o, **القناع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البرقع، كقنفذ وجندب وعصفور، هكذا نقل الجوهري هذه اللغات الثلاثة، وهو قول ابن الأعرابي، قال: يكون للنساء والدواب، وأنشد الجوهري لشاعر يصف خشفا:
  وخد كبرقوع الفتاة ملـمـع                      وروقين لما يعدوا أن تقشرا قلت: هكذا في نسخ الصحاح. ويروى: لما يعد أن يتقشرا. وقال الصاغاني: الشعر للنابغة الجعدي يصف بقرة مسبوعة، والرواية: وخدا وملمعا، وصدره:
  فلاقت بيانا عنـد أول مـعـهـد                      إهابا ومعبوطا من الجوف أحمرا وهكذا قاله ابن بري أيضا، وقال في قوله: فلاقت يعني بقرة الوحش التي أخذ الذئب ولدها.
 وفي اللسان والعباب: وقد أنكر أبو حاتم اللغة الثانية والثالثة وكان ينشد بيت الجعدي:
  وخد كبرقع الفتاة قال: ومن أنشده كبرقوع فإنما فر من الزحاف. وأنشد ابن دريد لأبي النجم:
  من كل عجزاء سقوط البرقع                      بلهاء لم تحفظ ولم تـضـيع

  وقال الليث: جمع البرقع البراقع. قال وفيه خرقان للعينين، وأنشد الصاغاني لأبي النجم:
  إن ذوات الأزر والـبـراقـع                      والبدن في ذاك البياض الناصع
  ليس اعتذاري عندها بـنـافـع                      ولا شفاعات لذاك الـشـافـع ومن قول العامة في العكس المستوي: عقارب تحت براقع.
 ويقال: برقعه برقعة: ألبسه إياه فتبرقع، أي لبسه. قال توبة بن الحمير:
  وكنت إذا ما جئت ليلى تبرقعتفقد رابني منها الغداة سفورها وقال ابن شميل: البرقع كقنفذ: سمة لفخذ البعير، حلقتان بينهما خباط في طول الفخذ، وفي العرض الحلقتان، صورتها هكذا. والبرقع أيضا: ماء لبني نمير ببطن الشريف. نقله ياقوت والصاغاني. وبرقع، بلا لام: اسم للعنز إذا دعيت للحلب، نقله ابن عباد.
 وقال أبو عمرو: جوع برقوع، كعصفور، وصعفوق، جاء الأخير نادرا ندرة صعفوق، وكذلك جوع يرقوع بالياء التحتية المضمومة، وليس بتصحيف، بل هي لغة ثالثة، وكذلك بركوع وبركوع كل ذلك بمعنى واحد، أي شديد. والبرقع كزبرج، وقنفذ: اسم للسماء. وقال أبو علي الفارسي: هي السماء السابعة لا ينصرف، ونقله الجوهري أيضا هكذا.
 أو هو اسم السماء الرابعة، كما نقله الأزهري عن الليث، وقال: جاء ذكره في بعض الأحاديث.
 أو هي اسم السماء الأولى وهي سماء الدنيا، كما قاله ابن دريد، قال: زعموا، وكذلك قاله ابن فارس، قال: والباء زائدة، والأصل الراء والقاف والعين، لأن كل سماء رقيع، والسموات أرقعة، وصوب الصاغاني قول الأزهري، وأنشد الجوهري لأمية بن أبي الصلت:
  فكأن برقع والملائك تحتها                      سدر تواكله القوائم أجرب هكذا هو في نسخ الصحاح، وهو غلط، والرواية الصحيحة أجرد بالدال، كما نبه عليه ابن بري والصاغاني، والقصيدة دالية. وزاد ابن بري: وما وصفه الجوهري في تفسير هذا البيت هذيان منه، وسماء الدنيا هي الرقيع. قلت: وقد تقدم البحث في ذلك في س د ر فراجعه.
 وبركة برقع، كقنفذ، بأعلى الشام، وقد أهمله ياقوت والصاغاني، وهو غير الذي ببطن الشريف، فإن ذلك بنجد. والمبرقعة، بفتح القاف: الشاة البيضاء الرأس، نقله الجوهري. قال: وبكسرها: غرة الفرس الآخذة جميع وجهه غير أنه ينظر في سواد ، زاد غيره، وقد جاوز بياض الغرة سفلا إلى الخدين من غير أن يصيب العينين. يقال: فرس مبرقع، وغرة مبرقعة.
 ومن المجاز: برقع لحيته، أي صار مأبونا، معناه تزيا بزي من لبس البرقع، ومنه قول الشاعر:
  ألم تر قيسا عيلان برقعـت                      لحاها وباعت نبلها بالمغازل ومن المجاز: برقع فلانا بالعصا برقعة: ضربه بها بين أذنيه، أي حتى صار كالبرقع على رأسه. ومما يستدرك عليه: قال الفراء: برقع، نادر ندرة هجرع: اسم للسماء عن ابن عباد، ونقله الأزهري أيضا، وقال: جاء على فعلل، وهو غريب نادر. قلت: ولعل قول المصنف في اسم السماء وكقنفذ تصحيف عن هذا، فتأمل.

  والمبرقع: لقب موسى بن محمد بن علي بن موسى الكاظم، الحسيني، المدفون بقم، ويقال لولده الرضويون.

##### Türkçe

**البرقع**, **قنفذ** ve **جندب** ve **عصفور** gibi; cevherî bu üç lugatı böyle nakletti; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Dedi: kadınlar ve binek hayvanları için olur. Cevherî, bir şairden, bir **خشف**i vasfederken şu beyti okudu:
  Ve bir yanak, kızın **برقوع**u gibi parıltılı,                      ve iki boynuzcuk; soyulmaya az kala soyulmadılar.
Dedim: **الصحاح** nüshalarında böyledir. Şöyle de rivayet olunur: “soyulmaya az kala soyulmadılar.” Sâğânî dedi: Şiir, Nâbiga el-Ca‘dî’nindir; yırtıcıya kapılmış bir ineği vasfeder; rivayet: “ve bir yanak ve parıltılı”; ve onun صدر’ı:
  İlk buluşmada bir açıklıkla karşılaştı,                      bir deri ve içten kırmızı, bağlanmış.
İbn Berrî de bunu böyle söyledi. Ve onun sözünde: “karşılaştı” yani, kurdun yavrusunu aldığı yaban ineği demektir.

**اللسان** ve **العباب**’da: Ebû Hâtim ikinci ve üçüncü lugatı inkâr etti ve Ca‘dî’nin beytini şöyle okurdu:
  Ve bir yanak, kızın **برقع**ı gibi.
Dedi: Kim onu **برقوع** gibi okursa, ancak zihâftan kaçmıştır. İbn Düreyd, Ebü’n-Necm’den şu beyti okudu:
  Her bir kalçalıdan, **البرقع**ı düşen,                      ahmak; ne korudu ne de zayi etti.

Leys dedi: **البرقع**’ın çoğulu **البراقع**’dır. Dedi: onda gözler için iki yırtık vardır. Sâğânî, Ebü’n-Necm’den şu beyti okudu:
  **الأزر** ve **البراقع** sahibi olanlar,                      ve beden, o parlak beyazlık içinde.
  Onun yanında özrüm faydalı değildir,                      ne de o şefaatçinin şefaatleri.
Avamın, tersine çevrilmiş düzgün (söz) hakkında sözlerinden: “**عقارب** **تحت براقع**.”

Denir: **برقعه برقعة**: onu ona giydirdi; böylece **تبرقع** etti; yani onu giydi. Tûbe b. el-Humeyyir dedi:
  Leylâ’ya geldiğimde **تبرقعت**;                      sabahleyin onun açılması beni kuşkulandırdı.
İbn Şümeyl dedi: **البرقع** **قنفذ** gibi: devenin uyluğu için bir damgadır; uyluğun boyu boyunca aralarında bir çizik bulunan iki halka; enine de iki halka; şekli böyledir. **البرقع** ayrıca: Şerîf vadisinin içinde Benî Nümeyr’e ait bir sudur. Bunu Yâkût ve Sâğânî nakletti. Ve **برقع**, lamsız: sağım için çağrıldığında keçinin adıdır; bunu İbn Abbâd nakletti.

Ebû Amr dedi: **جوع برقوع**; **عصفور** gibi; ve **صعفوق**; sonuncusu, **صعفوق**un nadirliği gibi nadir olarak geldi. Yine **جوع يرقوع** (altındaki **ياء**’lı, ötreli) böyledir; tashîf değildir; bilakis üçüncü bir lugattır. Yine **بركوع** ve **بركوع**; bunların hepsi tek mânâdadır; yani şiddetli. Ve **البرقع** **زبرج** ve **قنفذ** gibi: göğün adıdır. Ebû Ali el-Fârisî dedi: O, yedinci göktür; munsarif olmaz. Cevherî de bunu böyle nakletti.

Yahut o, dördüncü göğün adıdır; Leys’ten Ezhârî’nin naklettiği gibi. Dedi: Bazı hadislerde onun zikri geldi.

Yahut o, birinci göğün adıdır; o da dünya göğüdür; İbn Düreyd’in söylediği gibi. Dedi: “Zannettiler.” İbn Fâris de bunu böyle söyledi. Dedi: **الباء** ziyadedir; aslî olan **الراء** ve **القاف** ve **العين**’dir; çünkü her gök **رقيع**’dir; gökler de **أرقعة**’dır. Sâğânî, Ezhârî’nin sözünü doğru buldu. Cevherî, Ümeyye b. Ebî’s-Salt’tan şu beyti okudu:
  Sanki **برقع** ve melekler onun altındadır;                      ayakların yediği, uyuz bir sedir.
Bu, **الصحاح** nüshalarında böyledir; o ise yanlıştır. Sahih rivayet **أجرد**’dir, **الدال** ile; İbn Berrî ve Sâğânî buna dikkat çekti; kaside de **دال**’lıdır. İbn Berrî şunu da ekledi: Cevherî’nin bu beyti tefsirde vasfettiği şey, ondan bir hezeyandır; dünya göğü **الرقيع**’dir. Dedim: Bunun araştırması daha önce **س د ر**’de geçti; ona müracaat et.

Ve **بركة برقع**, **قنفذ** gibi, Şam’ın yukarısındadır. Yâkût ve Sâğânî onu ihmal etti. O, Şerîf vadisinin içindeki değildir; çünkü o Necd’dedir. Ve **المبرقعة**, **القاف**’ın fethiyle: başı beyaz koyun; bunu Cevherî nakletti. Dedi: Onun kesriyle: yüzünün tamamını alan atın alnındaki aklık; ancak siyahlık içinde bakar. Başkası şunu ekledi: ve o aklığın beyazlığı aşağıya doğru iki yanağa geçmiştir; gözlere isabet etmeden. Denir: **فرس مبرقع** ve **غرة مبرقعة**.

Mecazdan: **برقع لحيته**; yani **مأبونا** oldu; mânâsı: **البرقع** giyenin kılığıyla kılıklanmaktır. Ondan şairin sözü:
  Kays Aylân’ı görmedin mi; sakallarını **برقعت** etti,                      oklarını iğlerle sattı.
Mecazdan: **برقع فلانا بالعصا برقعة**: onu değnekle iki kulağı arasından vurdu; yani başında **البرقع** gibi oldu. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: Ferrâ dedi: **برقع**, **هجرع**ın nadirliği gibi nadir: İbn Abbâd’dan, göğün adıdır; Ezhârî de onu nakletti. Dedi: **فعلل** vezni üzere geldi; o, garip nadirdir. Dedim: Müellifin “göğün adı”nda ve “**قنفذ** gibi” sözünün, bundan bir tashîf olması umulur; öyleyse düşün.

Ve **المبرقع**: Mûsâ b. Muhammed b. Ali b. Mûsâ el-Kâzım’ın lakabıdır; Hüseynî’dir; Kum’da defnedilmiştir. Ve onun evladına **الرضويون** denir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَرْقَعَهُ
Q. 1 بَرْقَعَهُ برقع برقعه برقعة رقعة , (S, K,) inf. n. بَرْقَعَةٌ, (TA,) He attired him with a بُرْقُع: (S, K:) and بَرْقَعَ المَرْأَةَ he attired the woman with a بُرْقُع (Msb.) ― -b2- بَرْقَعَ لِحْيَتَهُ [He veiled his beard with a بُرْقُع;] He assumed the guise of such as wear the بُرْقُع; (TA;) i. e. صَارَ مَأْبُونًا [he became effeminate, or a catamite]. (K, TA.) A poet says,
أَلَمْ تَرَ قَيْسًا قَيْسَ عَيْلَانَ بَرْقَعَتْ
لِحَاهَا وَبَاعَتْ نَبْلَهَا بِالمَغَازِلِ
[Dost thou no see that Keys, Keys-'Eylan, have veiled their beards, and sold their arrows for spindles?]. (TA.) ― -b3- بَرْقَعَ فُلَانًا بِالعَصَا, (K,) inf. n. as above, (TA,) He struck such a one with the staff, or stick, between his ears, (K, TA,) so that it became like the بُرْقُع upon his head. (TA.)

تَبَرْقَعَ
Q. 2 تَبَرْقَعَ برقع تبرقع He attired himself with a بُرْقُع (S , K:) and تَبَرْقَعَتْ she (a women) attired herself with a بُرْقُع. (Msb.)

بُرْقَعٌ
بُرْقَعٌ برقع رقعة : see what next follows.

بُرْقُعٌ
بُرْقُعٌ برقع رقعة (IAar, S, Mgh, Msb, K) and ↓ بُرْقَعٌ (IAar, S, Msb, K ,) but some disallow this latter, (Msb,) and ↓ بُرْقُوعٌ, (IAar, S, K,) but AHلt disallows this, as well as the second, (TA,) A thing pertaining to women and to horses or similar beasts, (K,) or to horses or similar beasts and to the women of the Arabs of the desert; (S;) a thing with which a woman veils her face; (Msb;) having in it two holes for the eyes: (Lth:) a small piece of cloth, or rag, pierced for the eyes, worn by horses or similar beasts and by the women of the Arabs of the desert: (Mgh:) [or, accord. to the general fashion of the present time, a long strip of cotton or other cloth, black, blue, or of some other colour, or white, concealing the whole of the face of the woman wearing it, except the eyes, and reaching nearly to the feet, suspended at the top by a narrow band, or other fastening, which passes up the middle of the forehead, and which is sewed, as are also the two upper corners, to a band which is tied round the head, beneath the head-veil: (see my “ Manners and Customs of the Modern Egyptians, ” ch. i.:)] ↓ بُرْقَعَةٌ, if correct, is a more particular term: (Mgh:) the pl. is بَرَاقِعُ. (Lth, Msb.) [See نِقَابٌ.] ― -b2- [البُرْقُعُ The curtain of the door of the Kaabeh.] ― -b3- See also بِرْقِعُ.

بِرْقَعُ
بِرْقَعُ برقع رقعة : see what next follows.

بِرْقَعُ
بِرْقَعُ برقع رقعة , (S, K, * TA,) imperfectly decl., (S, TA,) and ↓ بِرْقَعُ, (Fr, Az, Ibn-'Abbلd,) of a rare form, like هِجْرَع, (Fr, Az, *) or البِرْقِعُ and ↓ البُرْقُعُ, (K, * TA,) but perhaps this last is a mistranscription, for بِرْقَعُ, (TA,) a name of The heaven, or sky: (Fr:) or the seventh heaven: (AAF, S, K:) or the fourth heaven: (Lth, Az, K:) or the first heaven; (K;) i. e. the lowest heaven: IDrd says, so they assert; and in like manner says IF; and he says, the ب is augmentative, the radical letters being ر ق ع, for every heaven is termed رَقِيعٌ, and the heavens [together] are termed أَرْقِعَةٌ: (TA:) or the lowest heaven is termed الرَّقِيعُ. (S, TA.) [See an ex. voce سَدِرٌ.] بُرْقَعَةٌ: see بُرْقُعٌ. بُرْقُوعٌ: see بُرْقُعٌ.

فَرَسٌ مُبَرْقَعٌ
فَرَسٌ مُبَرْقَعٌ فرس مبرقع , (TA,) or فَرَسٌ أَغَرٌّ مُبَرْقَعٌ, (Mgh,) A horse having what is termed غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ: (TA:) or a horse having the whole of his face white. (Mgh.) And شَاةٌ مُبَرْقَعَةٌ A sheep, or ewe, having the head white. (S, K.)

غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ
غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ غرة مبرقعه غرة مبرقعة A blaze, or whiteness, on the face of a horse, occupying the whole of his face, except that he looks (يَنْظُرُ [for which يُنْظَرُ is erroneously substituted in the CK]) in blackness; (S, L, K;) [i. e.] this whiteness passing downwards to the cheeks without reaching to the eyes. (L, TA.)

##### Türkçe

**بَرْقَعَهُ**
K. 1 **بَرْقَعَهُ** **برقع** **برقعه** **برقعة** **رقعة** , (S, K,) mastar ismi **بَرْقَعَةٌ**, (TA,) Ona bir **بُرْقُع** giydirdi: (S, K:) ve **بَرْقَعَ المَرْأَةَ** kadına bir **بُرْقُع** giydirdi. (Msb.) ― -b2- **بَرْقَعَ لِحْيَتَهُ** [Sakalını bir **بُرْقُع** ile örttü;] **بُرْقُع** giyenlerin kılığına girdi; (TA;) yani **صَارَ مَأْبُونًا** [muhannes oldu, yahut livata edilen oldu]. (K, TA.) Bir şair der ki,
أَلَمْ تَرَ قَيْسًا قَيْسَ عَيْلَانَ بَرْقَعَتْ
لِحَاهَا وَبَاعَتْ نَبْلَهَا بِالمَغَازِلِ
[“Görmedin mi ki Kays, Aylân’ın Kays’ı, sakallarını örttüler ve oklarını iğlerle sattılar?”]. (TA.) ― -b3- **بَرْقَعَ فُلَانًا بِالعَصَا**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) falancaya değnekle, yahut sopayla, iki kulağı arasına vurdu, (K, TA,) öyle ki başı üzerindeki **بُرْقُع** gibi oldu. (TA.)

**تَبَرْقَعَ**
K. 2 **تَبَرْقَعَ** **برقع** **تبرقع** Bir **بُرْقُع** ile giyindi. (S , K:) ve **تَبَرْقَعَتْ** o (bir kadın) bir **بُرْقُع** ile giyindi. (Msb.)

**بُرْقَعٌ**
**بُرْقَعٌ** **برقع** **رقعة** : bundan sonra gelen şeye bak.

**بُرْقُعٌ**
**بُرْقُعٌ** **برقع** **رقعة** (IAar, S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **بُرْقَعٌ** (IAar, S, Msb, K ,) fakat bazıları bu sonuncuyu caiz görmez, (Msb,) ve ↓ **بُرْقُوعٌ**, (IAar, S, K,) fakat AHt bunu da, ikincisini de caiz görmez, (TA,) kadınlara ve atlara yahut benzeri hayvanlara ait bir şey, (K,) yahut atlara yahut benzeri hayvanlara ve çöl Araplarının kadınlarına ait bir şeydir; (S;) kadının yüzünü örttüğü bir şeydir; (Msb;) içinde gözler için iki delik bulunan: (Lth:) gözler için delinmiş küçük bir bez parçası yahut paçavra; atların yahut benzeri hayvanların ve çöl Araplarının kadınlarının taktığı: (Mgh:) ↓ **بُرْقَعَةٌ**, doğru ise, daha hususî bir terimdir: (Mgh:) çoğulu **بَرَاقِعُ**’dir. (Lth, Msb.) [**نِقَابٌ**’a bak.] ― -b2- [**البُرْقُعُ** Kâbe kapısının perdesi.] ― -b3- Ayrıca **بِرْقِعُ**’a da bak.

**بِرْقَعُ**
**بِرْقَعُ** **برقع** **رقعة** : bundan sonra gelen şeye bak.

**بِرْقَعُ**
**بِرْقَعُ** **برقع** **رقعة** , (S, K, * TA,) gayr-i munsarif olarak, (S, TA,) ve ↓ **بِرْقَعُ**, (Fr, Az, Ibn-'Abbād,) nadir bir vezin üzere, **هِجْرَع** gibi, (Fr, Az, *) yahut **البِرْقِعُ** ve ↓ **البُرْقُعُ**, (K, * TA,) fakat belki bu sonuncu, **بِرْقَعُ** için bir tashif yazımdır, (TA,) göğün yahut semanın bir adı: (Fr:) yahut yedinci gök: (AAF, S, K:) yahut dördüncü gök: (Lth, Az, K:) yahut birinci gök; (K;) yani en aşağı gök: IDrd der ki, böyle iddia ederler; ve aynı şekilde IF de der; ve der ki, **ب** ziyadedir, asıl harfler **ر ق ع**’dır; çünkü her göğe **رَقِيعٌ** denir, gökler [topluca] **أَرْقِعَةٌ** diye adlandırılır: (TA:) yahut en aşağı göğe **الرَّقِيعُ** denir. (S, TA.) [**سَدِرٌ** maddesinde bir örneğe bak.] **بُرْقَعَةٌ**: **بُرْقُعٌ**’a bak. **بُرْقُوعٌ**: **بُرْقُعٌ**’a bak.

**فَرَسٌ مُبَرْقَعٌ**
**فَرَسٌ مُبَرْقَعٌ** **فرس مبرقع** , (TA,) yahut **فَرَسٌ أَغَرٌّ مُبَرْقَعٌ**, (Mgh,) **غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ** denilen şeye sahip bir at: (TA:) yahut yüzünün tamamı beyaz olan bir at. (Mgh.) Ve **شَاةٌ مُبَرْقَعَةٌ** başı beyaz olan bir koyun yahut dişi koyun. (S, K.)

**غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ**
**غُرَّةٌ مُبَرْقِعَةٌ** **غرة مبرقعه** **غرة مبرقعة** Bir atın yüzünde, yüzünün tamamını kaplayan (S, L, K;) ancak siyahlık içinde baktığı (يَنْظُرُ [bunun yerine CK’de yanlışlıkla **يُنْظَرُ** ikame edilmiştir]); (S, L, K;) [yani] bu beyazlığın aşağıya doğru yanaklara inip gözlere ulaşmaması. (L, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَرْقَعَ
بَرْقَعَ
a.  Veiled himself.

تَبَرْقَعَ
تَبَرْقَعَ II ,
a.  see I .

بُرْقُع
بُرْقُع 54 , ( pl. بَرَاْقِعُ 47 ),
a.  Veil, mantilla, mantle, cloak, burnous ( worn by women ).

بُرْقُوْع
بُرْقُوْع
a.  see 54 supra.

بُرْقُوْق
بُرْقُوْق
a.  Apricot; yellow plum.

##### Türkçe

بَرْقَعَ
بَرْقَعَ
a.  **بَرْقَعَ**: Kendini örttü.

تَبَرْقَعَ
تَبَرْقَعَ II ,
a.  **تَبَرْقَعَ**: I’e bak.

بُرْقُع
بُرْقُع 54 , ( pl. **بَرَاْقِعُ** 47 ),
a.  **بُرْقُع**: Örtü, mantilya, manto, pelerin, burnus (kadınların giydiği).

بُرْقُوْع
بُرْقُوْع
a.  **بُرْقُوْع**: yukarıda 54’e bak.

بُرْقُوْق
بُرْقُوْق
a.  **بُرْقُوْق**: Kayısı; sarı erik.
