# برهن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بره

باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً		وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا عَظْمَ فيها.
والهبيرُ، والهَبيرةُ واحدها، :ما اطمأنَّ من الأرض وما حوله أشدّ ارتفاعاً منه.
والهِبْريَةُ والإِبْرِيَةُ: نُخالَةُ الرّأس. وهو ما تعلّق بأسفل شَعْر الرَّأْسِ كالنُخالة .
والهَبُّور: الشَّعَرُ النّابِتُ بالنَّبطيّة.
وهَوْبَر: اسم رجل.
وبنوهبّار: فخذ من قُريش من أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي.
رهب: رَهِبْتُ الشَّيءَ أَرْهَبُهُ رَهَباً ورَهْبةً، أي: خفته. وأَرْهَبْت فلانا.
والرَّهْبانِيّةُ: مصدرُ الرّاهب، والتَّرَهُبُ: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعةٍ، والجميع: الرَّهبان "والرَّهابِنةُ خطأ" .
والرَّهْبُ جزم لغة في الرَّهَب، والرَّهْباءُ: اسمٌ من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهباء من الله، والرَّغْباءُ إليه، والنَّعْماءُ منه.
ورَهَبُوت خيٌر من رَحَمُوت، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ.
والرَّهابةُ: عُظَيْمٌ في الصَّدْر يُشْرِف على البطن كأنَه ظَرَف لسانِ الكَلْب وناقة رَهْبٌ: مهزولةٌ جدّاً.
والرِّهابُ: الرِّقاقُ من النِّصالِ.
رَهْبَي: موضعٌ.
بهر: بَهَرْته: عالجته حتى انبهر، والاسم: البُهْر. وإذا عجز الشّيء عن الشّيء قيل: بَهَرَهُ.
وامرأةٌ بَهيرةٌ: قصيرةٌ ذليلةٌ الخِلْقة، ويقال: هي الضَّعيفة المشي.
وبَهْرَها بكذا: قَذَفها ببُهتانٍ.
والأَبْهرانِ: عِرْقان، ويقال: هما الأكحلان، ويُقالُ: بل هما عِرقان مُكْتَنِفا الصُّلب من الجانبين. والأبهر: عِرْقٌ في القلب يقال إنّ الصّلب متصل به.
قال:
وللفُؤادِ وَجيبٌ تحتَ أَبْـهَـرَهَ		لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله:"ومازالت أُكْلَةُ خَيْبَرَ تعاوِدُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَري" .
والأباهر من الرّيش: مايلي الخوافي، وهي الجوانب القصار .
والأَبْهَرُ من القوس: ما دون الطائف.
والبُهار قبطيّة : ثلاث مئةِ رِطْل. والبُهار: من الآنية كالإِبريق، قال في نعت الفرس:
"على العلياء كوبٌ أو بُهار"
وابْهارَّ اللّيلُ: أي: انتصف، وبُهْرَة الشَّيء: وَسَطه.
والبَهارُ: نوع من نَبات الرّبيع.
وبَهْراءُ: حيٌّ من اليمن.
بره: البُرْهان: بيانُ الحجة وإيضاحُها.
والبَرَهْرَهةُ: الجاريةُ البيضاء، وبَرَهُها: تَرارتُها وبَضاضتُها، وتصغير البرهرهة : بُرَيْهةٌ، ومَنْ أتمَّها قال: بُرَيْرِهةٌ، وأما بُرَيْهِرهة فقبيحة قلّما يُتَكَلَّمُ بها .
وأَبْرَهةُ: اسمُ أبي يَكْسومَ الحبشيّ ملك اليمن، الذي ساقَ الفيلَ إلى البَيْتِ فأهلكه الله ، قال:
مَنَعْتَ من أبرهةَ الحَطيما
وكَنْتَ فيما ساءَهُ زَعيما
ومعنى فيما: بما.

### Türkçe

هâ ve râ babı, ve onlarla birlikte bâ

**ه ر ب**، **ه ب ر**، **ر ه ب**، **ب ه ر**، **ب ر ه** kullanımdadır; **ر به** ise ihmaldir. **هرب**: **الهَرَبُ**: kaçış. **المَهْرَب**: kaçış yeri; dersin ki: falan kimse bizim için bir **مَهْرَب**’dır. **المُهْرِب**: korkmuş kaçan. Dersin ki: falan kimse **مُهْرِباً** geldi; yani sana kaçan, korkmuş olarak geldiğinde.

**هبر**: **الهَبْرُ**: ette kesme; dedi ki:
Bir kısrak bulursun, mızrak gibi dosdoğru;
ve keskin (kılıç) ki sallanınca **الهَبْرِ**e razı olmaz.
**الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça et.
**والهبيرُ** ve **الهَبيرةُ** onun tekilidir: yerden (araziden) yatışmış olan ve çevresi ondan daha şiddetli yükselişte olan şey.
**والهِبْريَةُ** ve **الإِبْرِيَةُ**: başın kepeği. O, baş saçının altına kepek gibi yapışan şeydir.
**والهَبُّور**: Nabatî dilinde biten saç.
**وهَوْبَر**: bir adam adı.
**وبنوهبّار**: Kureyş’ten, Esed b. Abdü’l-Uzzâ’dan bir kol.

**رهب**: **رَهِبْتُ** şeyi, **أَرْهَبُهُ** **رَهَباً** ve **رَهْبةً**; yani: ondan korktum. Ve: falanı **أَرْهَبْت**.
**والرَّهْبانِيّةُ**: **الرّاهب**in mastarıdır; **التَّرَهُبُ**: bir savmaada ibadet etmek; hepsi: **الرَّهبان** (“**والرَّهابِنةُ** hatadır”).
**والرَّهْبُ**: **الرَّهَب** hakkında bir dil olarak cezmdir; **الرَّهْباءُ**: **الرَّهَب**den bir isimdir; dersin ki: Allah’tan **الرَّهباء**; O’na **الرَّغْباء**; O’ndan **النَّعْماء**.
**ورَهَبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır; yani: korkutulman, merhamet olunmandan hayırlıdır.
**والرَّهابةُ**: göğüste, karın üzerine bakan büyük (bir şey); sanki köpeğin dilinin zarfı gibidir. Ve **ناقة رَهْبٌ**: pek zayıf.
**والرِّهابُ**: ok uçlarının ince olanları.
**رَهْبَي**: bir yer.

**بهر**: **بَهَرْته**: onu tedavi ettim, ta ki **انبهر** oluncaya kadar; isim: **البُهْر**. Bir şey bir şeye güç yetiremez olunca: onu **بَهَرَهُ** denir.
**وامرأةٌ بَهيرةٌ**: kısa, yaratılışı itibarıyla zelil; ve denir ki: yürüyüşü zayıf olan odur.
**وبَهْرَها** bununla: onu bir iftirayla attı.
**والأَبْهرانِ**: iki damardır; ve denir ki: ikisi **الأكحلان**dır; ve denilir: bilakis ikisi, iki yandan belkemiğini kuşatan iki damardır. **والأبهر**: kalpte bir damardır; belkemiğinin onunla bitişik olduğu söylenir.
Dedi ki:
Kalbin, **أَبْـهَـرَهَ**sinin altında bir atışı vardır;
taşla, gaybın ötesinde delikanlının yaralaması (gibi).
Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve âline dedi ki: “Hayber lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَري**mi kestiği zamandır.”
Ve tüyden **الأباهر**: **الخوافي**ye bitişik olan şeydir; onlar kısa yanlardır.
Ve yaydan **الأَبْهَرُ**: **الطائف**in alt tarafıdır.
**والبُهار** Kıptîce: üç yüz rıtl. Ve **البُهار**: ibrik gibi kaplardandır; atın vasfında dedi ki:
“Yüksekte bir kadeh yahut bir **بُهار**.”
**وابْهارَّ اللّيلُ**: yani: yarı oldu; bir şeyin **بُهْرَة**si: onun ortasıdır.
**والبَهارُ**: bahar bitkisinden bir tür.
**وبَهْراءُ**: Yemen’den bir kabile.

**بره**: **البُرْهان**: delilin beyanı ve onun açıklanmasıdır.
**والبَرَهْرَهةُ**: beyaz cariye; **وبَرَهُها**: onun tazeliği ve parlaklığıdır. **البرهرهة**nin küçültmesi: **بُرَيْهةٌ**; onu tam yapan kimse dedi ki: **بُرَيْرِهةٌ**. Ama **بُرَيْهِرهة** çirkindir; onunla pek az konuşulur.
**وأَبْرَهةُ**: Yemen meliki Habeşî Yeksûm’un babasının adıdır; o, fili Beyt’e sürdü de Allah onu helâk etti; dedi ki:
**أبرهة**’den **الحَطيما**yı men ettin,
ve onun kötü gördüğü şeyde önder oldun.
**فيما**nın manası: **بما** ile (yani: “ile”)dir.
