# برو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B1%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [برو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: برو

) ( و ( *!البُرَةُ ، كَثُبَةٍ : الخَلْخالُ ) ، حَكَاه ابنُ سِيدَه فيمَا يُكْتبُ بالياءِ .
وفي الصِّحاحِ : كلُّ حَلْقةٍ مِن سِوارٍ وقُرْط وخَلْخالٍ وما أَشْبَهها *!بُرَةٌ ؛ ( ج *!بُراةٌ ؛ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ بالتاءِ المُطَوَّلةِ كما

هو نَصُّ المُحْكَمِ والصِّحاحِ ؛ ( *!وبُرِينَ ) ، بالضَّمِّ ، ( *!وبِرِينَ ) ، بالكسْرِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ :
وقَعْقَعْنَ الخَلاخِلَ *!والبُرِينَا ( و ) *!البُرَةُ : ( حَلْقَةٌ في أَنْفِ البَعيرِ ) .
( ( وقالَ اللّحْيانيُّ : مِن صُفْرٍ أَو غيرِهِ .
وقالَ ابنُ جنِّي : مِن فضَّةٍ أَو صُفْرٍ تجعلُ في أَنْفِها إذا كانتْ رَقِيقَةً مَعْطوفَة الطَّرَفَيْن .
قالَ شيْخُنا : كأَنَّهم يَقْصدُونَ بها الزِّينَةَ أَو التَّذْلِيلَ .
( أو ) تُجْعَلُ ( في لَحْمَةِ أَنْفِه ؛ ) وهو قَوْلُ اللّحْيانيَّ .
وقالَ الأصْمعيُّ : تُجْعَلُ في أَحدِ جانِبَي المَنْخَريْنِ ، قالَ : ورُبَّما كانتِ البُرَةُ مِن شَعَرٍ فهي الخُزامَةُ ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ والجَمْعُ كالجمعِ على ما يطردُ في هذا النَّحْوِ .
وحكَى أَبو عليَ في الإيضاحِ : *!بَرْوَة *!وبُرىً ، وفَسَّرها بنَحْوِ ذلِكَ ، وهذا نادِرٌ .
وقالَ الجَوْهرِيُّ : قالَ أَبو عليَ : وأَصْلُ البُرَة *!بَرْوَةٌ لأنَّها جُمِعَتْ على *!بُرىً ، كقَرْيةٍ وقُرىً .
قالَ ابنُ بَرِّي : لم يَحْكِ بَرْوَةً في بُرَةٍ غَيْرُ سِيْبَوَيْه ، وجمعها بُرىً ، ونَظِيرُها قَرْيَة وقُرىً ، ولم يَقُلْ أَبو عليَ أَنَّ أَصْلَ *!بُرَةٍ *!بَرْوَةٌ لأنَّ أَوَّلَ بُرَةٍ مَضْمومٌ وأَوَّلَ بَرْوَةٍ مَفْتوحٌ ، وإنَّما اسْتَدَلَّ على أنَّ لامَ بُرَةٍ واوٌ بقَوْلهم بَرْوَة لُغَةٌ في بُرَة ، انتَهَى .
قُلْتُ : وقالَ بعضُهم عنْدَ قَوْلِ الجوْهرِيّ : وأَصْل *!البُرَة بَرْوَةٌ الصَّوابُ أَصْلها بُرْوَة ، بالضمِّ ، كخُصْلَةٍ وخُصَلٍ وغُرْفَة وغُرَفٍ .
( *!وبُرَةٌ *!مَبْرُوَّةٌ ) : ) أي مَعْمُولَةٌ .
( *!وبَراهُ اللَّهُ *!يَبْرُوهُ *!بَرْواً : خَلَقَهُ .
( قالَ شيْخُنا : صَرَّحُوا بأَنَّه مُخَفَّفٌ

مِن الهَمْزَةِ .
قُلْتُ : قالَ ابنُ الأثيرِ : تُرِكَ فيها الهَمْزُ تَخْفيفاً ، ومنه البَرِيَّةُ للخَلْقِ .
( *!وبَرَوْتُها ) ، أَي النَّاقَةَ ( جَعَلْتُ في أَنْفِها بُرَةً ؛ ) حَكَاهُ ابنُ جنِّي ؛ ( *!كأَبرَيْتُها ) .
( قالَ الجَوْهرِيُّ : وقد خَشَشْتُ النَّاقَةَ وعَرَنْتُها وخَزَمْتُها وزَمَمْتُها وخَطَمْتُها وأَبْرَيْتُها ، هذه وَحْدها بالألِفِ : إذا جَعَلْتَ في أَنْفِهَا البُرَة ؛ ( فهي ناقَةٌ ( *!مُبْراةٌ ؛ ) قالَ الشَّاعِرُ ، وهو الجعْدِيُّ :
فَقَرَّبْتُ مُبْراةً تَخالُ ضُلُوعَها
من المَاسِخِيَّاتِ القِسِيّ المُوَتَّراانتَهَى .
وفي حدِيثِ سَلَمةَ بنِ سُحَيْم : ( إنَّ صاحباً لنا ركبَ ناقَةً ليسَتْ*!بمُبْراةٍ فسَقَطَ فقالَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم غَرَّرَ بنَفْسِه ) .
( و ) *!بَرَوْتُ ( السَّهْمَ والعُودَ والقَلَمَ ) : ) أَي ( نَحَتُّها ) ، لُغَةٌ في بَرَيْتُ ؛ عن ابنِ دُرَيْدٍ ، والياءُ أَعْلَى ، وقائِلُ هذا يقولُ : هو يَقْلُو البُرَّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!البَرْوَةُ : نحاتَهُ القَلَمِ والعُودِ والصَّابونِ ، ونَحْوَ ذلِكَ .
وكفر *!البَرْوَة : محرّكةً : قَرْيةٌ بمِصْرَمِن المنوفية ، وقد دَخَلْتها .
*!وبَرَا *!يَبْرُو ، كدَعَا يَدْعُو ، لُغَةٌ قَبيحَةٌ في بَرَأَ يَبْرؤ ، وقَوْل بشَّار :
فُزْ بِصبرٍ لعلَّ عَيْنَكَ *!تَبْرُو

أَي تَبْرؤُ ، قيلَ : هو مِن تَداخُل اللّغَتَيْن على ما ذَكَره أَبو جَعْفرٍ لليلى في بغْيَةِ الآمالِ وأَوْرَدْنا في رِسالَتِنا الصَّرْفية .

### Türkçe

( و ( **البُرَةُ** ، **كَثُبَةٍ** : halhaldır ) ، bunu **الياءِ** ile yazılan şeyler hakkında İbn Sîde hikâye etmiştir.
Ve Sıhâh’ta: bilezik, küpe, halhal ve benzerlerinden her bir halka **بُرَةٌ**’dir; (çoğulu **بُراةٌ**;) nüshalarda böyledir; doğrusu ise uzatılmış **التاءِ** iledir; nitekim bu, Muhkem’in ve Sıhâh’ın nassıdır; (**وبُرِينَ**), damme ile; (**وبِرِينَ**), kesre ile; Cevherî inşâd etti:
وقَعْقَعْنَ الخَلاخِلَ **والبُرِينَا** ( و ) **البُرَةُ**: (devenin burnunda bir halkadır).

( ( Lihyânî dedi: sarı bakırdan yahut başkasındandır.
İbn Cinnî dedi: gümüşten yahut sarı bakırdan; ince, iki ucu kıvrılmış olduğu zaman onun burnuna konulur.
Şeyhimiz dedi: sanki onunla ziyneti yahut zelil kılmayı kastediyorlar.
( veya ) (onun burnunun etine) konulur; bu, Lihyânî’nin sözüdür.
Asmaî dedi: iki burun deliğinin yanlarından birine konulur; dedi ki: bazen **البُرَةُ** kıldan olur; o da **الخُزامَةُ**’dır; Sıhâh’ta olduğu gibi; çoğulu da bu türde muttarid olan çoğul gibidir.
Ebû Alî, Îzâh’ta hikâye etti: **بَرْوَة** ve **بُرىً**; onu bunun benzeriyle tefsir etti; bu nadirdir.
Cevherî dedi: Ebû Alî dedi ki: **البُرَة**’nin aslı **بَرْوَةٌ**’dir; çünkü **بُرىً** üzere cem‘ edilmiştir; **قَرْيةٍ** ve **قُرىً** gibi.
İbn Berrî dedi: **بُرَةٍ** hakkında **بَرْوَةً**’yi Sîbeveyh’ten başkası hikâye etmedi; onun çoğulu **بُرىً**’dır; onun nazîri **قَرْيَة** ve **قُرىً**’dır; Ebû Alî, **بُرَةٍ**’nin aslının **بَرْوَةٌ** olduğunu, **بُرَةٍ**’nin evvelinin mazmûm, **بَرْوَةٍ**’nin evvelinin meftûh olmasından dolayı söylemedi; ancak **بُرَةٍ**’nin lâmının vâv olduğuna, onların “**بَرْوَة**: **بُرَة**’de bir lugattır” sözleriyle istidlâl etti; bitti.
Dedim: bazısı, Cevherî’nin “**البُرَة**’nin aslı **بَرْوَةٌ**’dir” sözü yanında dedi ki: doğrusu, aslının damme ile **بُرْوَة** olmasıdır; **خُصْلَةٍ** ve **خُصَلٍ**, **غُرْفَة** ve **غُرَفٍ** gibi.
(**وبُرَةٌ مَبْرُوَّةٌ**): yani yapılmış (işlenmiş)tır.

( **وبَراهُ اللَّهُ يَبْرُوهُ بَرْواً**: onu yarattı.
( Şeyhimiz dedi: onun hemzeden hafifletilmiş olduğunu açıkça söylediler.
Dedim: İbnü’l-Esîr dedi: hafifletme için onda hemze terk edildi; ondan da yaratılmışlar için **البَرِيَّةُ** (lafzı)dır.
(**وبَرَوْتُها**), yani dişi deveyi (onun burnuna **بُرَةً** koydum); bunu İbn Cinnî hikâye etti; (**كأَبرَيْتُها**) gibi.
( Cevherî dedi: “deveyi **خَشَشْتُ** ettim, **عَرَنْتُها** ettim, **خَزَمْتُها** ettim, **زَمَمْتُها** ettim, **خَطَمْتُها** ettim ve **أَبْرَيْتُها** ettim”; bunların yalnız bu sonuncusu elif iledir: onun burnuna **البُرَة** koyduğun zaman; (o, ( **مُبْراةٌ** ) bir devedir); şair söyledi—o, el-Ca‘dî’dir:
فَقَرَّبْتُ مُبْراةً تَخالُ ضُلُوعَها
من المَاسِخِيَّاتِ القِسِيّ المُوَتَّراانتهَى .
Seleme b. Suhaym hadîsinde: (bizden bir arkadaş, **بمُبْراةٍ** olmayan bir deveye bindi de düştü; bunun üzerine Peygamber صلى الله عليه وسلم “kendi canını tehlikeye attı” dedi).
( و ) **بَرَوْتُ** (oku, değneği ve kalemi): yani (onları yonttum); İbn Düreyd’den, **بَرَيْتُ**’de bir lugattır; yâ daha üstündür; bunu söyleyen kimse “o, buğdayı **يَقْلُو** eder” der.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**البَرْوَةُ**: kalemin, değneğin, sabunun ve bunun benzerinin yontuntusu.
Ve **كفر البَرْوَة**: harekeli olarak: Mısır’da Menûfiyye’den bir köydür; ona girdim.
Ve **بَرَا يَبْرُو**—**دَعَا يَدْعُو** gibi—**بَرَأَ يَبْرؤ**’de çirkin bir lugattır; Beşşâr’ın sözü:
فُزْ بِصبرٍ لعلَّ عَيْنَكَ **تَبْرُو**
yani **تَبْرؤُ**; denildi ki: Ebû Ca‘fer’in Leylâ için Buğyetü’l-Âmâl’de zikrettiği üzere iki lugatin tedâhülündendir; biz de sarf risâlemizde vârid kıldık.
