# بزخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B2%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بزخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بزخ

باب الخاء والزاي والباء معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: الخَزَبُ: ورم أو كهيئته في الجلد من غير ألم، وفي الضرع خَزَبٌ شبه الرهل، خَزِبَ فهو خَزِبٌ.
والخُزْبُ: النوق اليابسة الضروع، الواحدة خَزْباء، وقال:
وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ		ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ
وفي أي: ملأها، وهذا مثل.
والخازِبازِ: ذبابٌ في العشب، ويقال: هو مجرور، وقال:
تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري		وجن الخازِبازِ به جنونا
والخازِبازِ: ضربٌ من البقل.
والخازِبازِ: داء يأخذ في اللهازم. قال:
يا خازِبازِ أرسلِ اللهازمـا		إني خشيتُ أن تكون لازما
بزخ: البَزْخ: الجرف بلغة عمان.
والبَزَخَ: تقاعس الظَّهْر عن البطن، ورجل أبزخ وأبزى.
وأما البَزَي فكأن العَجُز خَرَجَت حتى أشرفت على الفَخِذَيْن، والأَبزخ ما به وُصِفَ وربما مشى الإنسان مُتَبازخاً كمسبه العَجوز إذا تَكَلَّفَتْ إقامة صلبها فَتقاعَسَ كاهلُها وانحنى ثبجها.
وتبازَخْتُ عن كذا أي تقاعست عنه. وبَزَخْتُ ظهره بالعصا بَزْخاً إذا ضربت ذلك الموضع.
وبُزاخةُ: موضع، ويوم بُزاخةَ من أيام العرب معروف.
خبز: الخَبْزُ: الضرب باليد، والخَبْزُ: السوق الشديد، قال:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا
النَسُّ: السَّوْق اللطيف، ومن رَوَى "بَسّاً" فقد غلط. لأن البَسَّ من البَسيس، وهو دقيق يلت بالسمن أو الزيت ثن يستف.
والخُبْزة: اسم لما يعالج في الملة وهي الطُّلْمُة، يقال: أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ لأن الملّة الخُبْزُ نفسه والرَّماد.
واخْتَبَزَ فلان إذا عالج دقيقاً فَعَجَنهُ ثم خبزه. والخِبازةُ صَنعتُه.
والخَبيزُ: الخُبْزُ المخبوز من أي حب كان. يقال: عندهم طَبيخٌ وخَبيز أي مَرَق مطبوخ وخُبْزٌ مَخبوزٌ.
زخب: الزُّخْزُبُّ: الذي اشتد لحمه وغلظ جسمه من الفصلان وغيرها.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**الباء** معهما
**خ ز ب**، **ب ز خ**، **خ ب ز**، **ز خ ب** müstamel(=kullanılan)dır.

**خزب**: **الخَزَبُ**: deride ağrısız bir şişlik yahut onun gibi bir şey; ve memede **خَزَبٌ** vardır, **الرهل**e benzer; **خَزِبَ**; o hâlde o **خَزِبٌ**dur.
Ve **الخُزْبُ**: memeleri kuru develer; bir tanesi **خَزْباء**dır. Ve dedi ki:
Ve havuzlarında cömertlikten ve keremden		çokça **الأحاليل** vardır; ne **كمش** ne de **خُزُبُ**.
Ve “yani”: onu doldurdu; ve bu bir meseldir.
Ve **الخازِبازِ**: ot içinde bir sinek; ve denilir ki: o mecrurdur. Ve dedi ki:
Üstünde direkler olan gemi kabuğu çatlar		ve onda **الخازِبازِ** cinnetiyle cinlenmiştir.
Ve **الخازِبازِ**: sebzeden bir türdür.
Ve **الخازِبازِ**: **اللهازم**de tutan bir hastalıktır. Dedi ki:
Ey **خازِبازِ**! **اللهازم**ı salıver		ben korktum ki o lâzım(=yapışık/sürekli) olur.

**بزخ**: **البَزْخ**: Umman lügatinde yar.
Ve **البَزَخَ**: sırtın karından geri kalmasıdır; ve (böyle) bir adam **أبزخ** ve **أبزى**dır.
Ve أما **البَزَي**: sanki kalça çıktı da iki uyluğun üzerine göründü; ve **الأَبزخ** kendisiyle vasfedilen şeydir. Ve bazen insan **مُتَبازخاً** yürür; yaşlı kadının yürüyüşü gibi; sırtını doğrultmayı külfete girdiğinde, onun **كاهل**i geri kalır ve **ثبج**i eğilir.
Ve **تبازَخْتُ** عن كذا: yani ondan geri kaldım. Ve **بَزَخْتُ** ظهره بالعصا **بَزْخاً**: o yeri vurduğum zaman.
Ve **بُزاخةُ**: bir yerdir; ve Arapların günlerinden **يوم بُزاخةَ** bilinen(=meşhur)dur.

**خبز**: **الخَبْزُ**: elle vurmadır; ve **الخَبْزُ**: şiddetli sevktir. Dedi ki:
**لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا**
**النَسُّ**: yumuşak sevk. Ve “**بَسّاً**” rivayet eden hata etmiştir. Çünkü **البَسَّ** **البَسيس**tendir; o, içyağı yahut yağ ile yoğrulan ince (un)dur; sonra yutulur.
Ve **الخُبْزة**: **الملة**de işlenen şeye isimdir; o **الطُّلْمُة**dir. Denilir: **أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ**; çünkü **الملّة** bizzat **الخُبْزُ**un kendisi ve küldür.
Ve **اخْتَبَزَ** falan: un işlediği zaman; onu yoğurdu, sonra onu pişirdi. Ve **الخِبازةُ**: onun sanatı(=mesleği)dir.
Ve **الخَبيزُ**: hangi tane olursa olsun pişirilmiş **الخُبْزُ**dur. Denilir: onların yanında **طَبيخٌ** ve **خَبيز** vardır; yani pişirilmiş bir çorba(=et suyu) ve pişirilmiş bir ekmek.

**زخب**: **الزُّخْزُبُّ**: eti sıkılaşan ve bedeni kalınlaşan; sütten kesilmiş develerden ve başkalarından olan.
