# بزخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B2%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بزخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بزخ

البزخ، محركة: تقاعس الظهر عن البطن، وقيل: هو أن يدخل البطن وتخرج الثنة وما يليها، وقيل: هو أن يخرج أسفل البطن ويدخل ما بين الوركين، وقيل: هو خروج الصدر ودخول الظهر. يقال: رجل أبزخ وامرأة بزخاء، وفي وركه بزخ. وبزخ تبزيخا: استخذى، قاله أبو عمرو وأنشد قول العجاج. ولو أقول بزخوا لبزخوا وفسره به، ورواه غيره برخوا بالراء وقد تقدم، والزاي أفصح ومن المجاز: تبازخ الرجل عن الأمر إذا تقاعس. وربما يمشي الإنسان متبازخا كمشية المرأة العجوز خرجت عجيزتها وانحنى ثبجها. وفي الحديث ذكر وفد بزاخة، بالضم والتخفيف، ع، قال أبو عبيد: رملة من وراء النباج. وفي التوشيح: ماء ببلاد أسد وغطفان، وقيل: ماء لطيئ، عن الأصمعي ولبني أسد، عن أبي عمر والشيباني، كانت به وقعة للمسلمين في خلافة أمير المؤمنين أبي بكر الصديق رضي الله تعالى عنه. وفي التهذيب عن الليث: البزخ، أي بفتح فسكون: الجرف بلغة عمان، قاله أبو منصور. وقال غيره: هو البرخ، بالراء. وبزخاء: فرس عوف بن الكاهن الأسلمي. ومما يستدرك عليه تبازخ الفرس إذا ثنى حافره إلى بطنه لقصر عنقه وقت الشرب، وبه فسر حديث عمر رضي الله عنه  أنه دعا بفرسين هجين وعربي للشرب، فتطاول العتيق فشرب بطول عنقه، وتبازخ الهجين. وقال ابن سيده البزخ في الفزخ في الفرس: تطامن ظهره وإشراف قطاته وحاركه. والفعل من ذلك بزخ بزخا، وهو أبزخ، وانبزخ كبزخ، عن ابن الأعرابي. وبرذون أبزخ. والبزخ في الظهر: أن يطمئن وسطه ويخرج أسفل البطن. والبزخاء من الإبلك التي في عجزها وطأة. وبزخه بزخا: ضربه فدخل ما بين وركيه وخرجت سرته. والبزخ، بالكسر: الوطاء من الرمل، والجمع أبزاخ. وتبازخ الرجل: مشى مشية الأبزخ أو جلس جلسته. قال عبد الرحمن بن حسان:
  فتبازت فتبـازخـت لـهـا                      جلسة الجازر يستنجي الوتر وبزخ القوس: حناها. قالت بعض نساء ميدعان:
  لو ميدعان دعا الصريخ لقد                      بزخ القسي شمائل شعـر وبزخ ظهره بالعصا يبزخه بزخا: ضربه. وعصا يزوخ، كلاهما شديدة. قال:
  أبت لي عزة بزرى بـزوخ                      وبزخه يبزخه بزخا: فضحه. وبزاخ، كغراب: موضع، قال النابغة، يصف نخلا:
  بزاخية ألوت بليف كـأنـهـا                      عفاء قلاص طار عنها تواجر

### Türkçe

**البزخ**، harekeli: sırtın karından geri kalmasıdır; ve denildi: karın içeri girer, **الثنة** ve onu izleyen çıkar; ve denildi: karnın altı çıkar ve kalçalar arasına girer; ve denildi: göğsün çıkması ve sırtın içeri girmesidir. Denilir: adam **أبزخ** ve kadın **بزخاء**; ve onun kalçasında **بزخ** vardır. Ve **بزخ**’u **تبزيخا**: **استخذى**; bunu Ebû Amr söyledi ve **العجاج**’ın sözünü şahit getirdi:
  “Ve eğer dersem: **بزخوا** elbette **لبزخوا**”
ve onu bununla açıkladı; başkası onu **برخوا** diye **الراء** ile rivayet etti ve (bu) daha önce geçti; **الزاي** daha fasihdir. Ve mecazdan: adam işten **تبازخ** ettiğinde, geri kaldı. Ve bazen insan, yaşlı kadının yürüyüşü gibi **متبازخا** yürür; kalçası çıkmış ve **ثبج**’i eğilmiş (olarak). Ve hadiste **بزاخة** heyetinin zikri vardır; zamme ile ve hafifletme ile; (bu) bir yer adıdır. Ebû Ubeyd dedi: **النباج**’ın arkasından bir kumluktur. Ve **التوشيح**’te: Esed ve Gatafân diyarında bir sudur; ve denildi: Tayyi’ için bir sudur; **الأصمعي**’den; ve Benî Esed’indir; Ebû Ömer ve Şeybânî’den; Müminlerin emîri Ebû Bekir es-Sıddîk’ın hilâfeti zamanında Müslümanlar için onda bir savaş oldu, Allah Teâlâ ondan razı olsun. Ve **التهذيب**’te Leys’ten: **البزخ**; yani fetha sonra sükûn ile: Umân diliyle yar’dır; bunu Ebû Mansûr söyledi. Başkası dedi: o **البرخ**’tır, **الراء** ile. Ve **بزخاء**: Avf b. el-Kâhin el-Eslemî’nin atıdır. Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: at, boynunun kısalığından içme vaktinde tırnağını karnına doğru büktüğünde **تبازخ** eder; bununla Ömer’in hadisi açıklandı, Allah ondan razı olsun: iki at, melez ve Arap, içmeye çağırdı; asil olan boynunun uzunluğuyla uzandı da içti; melez ise **تبازخ** etti. İbn Sîde dedi: atta **البزخ** (yani) **الفزخ**’ta: sırtının alçalması ve **قطاته**’sinin ve **حاركه**’sinin yükselmesidir. Bunun fiili: **بزخ** **بزخا**; ve o **أبزخ**’tır; ve **انبزخ** **كبزخ** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **برذون أبزخ**. Ve sırtta **البزخ**: ortasının alçalması ve karnın altının çıkmasıdır. Ve develerden **البزخاء**: sağrısında basıklık olan(lar)dır. Ve onu **بزخه بزخا**: ona vurdu da kalçaları arasına girdi ve göbeği çıktı. Ve **البزخ** kesre ile: kumdan yatak/çöküntüdür; çoğulu **أبزاخ**. Ve adam **تبازخ** etti: **الأبزخ**’ın yürüyüşüyle yürüdü yahut onun oturuşuyla oturdu. Abdurrahman b. Hassân dedi:
  “Derken **تبازت** etti, derken onun için **فتبـازخـت** etti                      kasabın oturuşu gibi; kirişi temizler.”

Ve **بزخ** yayı: onu büktü. **ميدعان**’dan bazı kadınlar dedi:
  “Eğer **ميدعان** feryat edeni çağırsa idi, elbette                      yayları bükerdi; saçın sol yanları.”

Ve değnekle sırtını **بزخ** eder; onu **يبزخه بزخا**: ona vurdu. Ve **عصا يزوخ**; ikisi de şiddetlidir. Dedi ki:
  “Bana **عزة**’yi **بزرى بـزوخ** ile (vermeyi) reddetti.”

Ve onu **بزخه يبزخه بزخا**: onu rezil etti. Ve **بزاخ**; **غراب** vezninde: bir yerdir; Nâbiga dedi, hurma ağaçlarını vasfederek:
  “**بزاخية**; lif ile büküldü; sanki o                      zayıf develerin artığı; ondan tüccarlar uçup gitti.”
