# بزق (ب-ز-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B2%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ز - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي والباء معهما
ز ق ب، ب ز ق، ز ب ق مستعملات زقب: زَقَبَه في جحره فانْزَقَبَ فيه.
زبق: الزِّئبَقُ، يهمز ويلين في لغة، وفعله: التَّزَبُّقُ.
والزّابُوقة: شبه دغل في بناء أو بيت تكون زاوبة منه معوجة.
بزق: البَزْق: البصق وهو البُزاقُ والبصاق.
وبَزَقُوا الأرض أي بدروها، وهي يمانية.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي** ve **الباء** onlarla birlikte

**ز ق ب**، **ب ز ق**، **ز ب ق** kullanımdadır. **زقب**: Onu deliğinde **زَقَبَه**; böylece onun içinde **انْزَقَبَ**.

**زبق**: **الزِّئبَقُ**; bir dilde hemzelenir ve yumuşatılır; ve fiili: **التَّزَبُّقُ**.

Ve **الزّابُوقة**: bir bina veya ev yapısında, ondan eğri bir köşe bulunan, çalılık benzeri (şey).

**بزق**: **البَزْق**: tükürme; o da **البُزاقُ** ve **البصاق**tır.

Ve “**بَزَقُوا** الأرض” yani onu sürdüler; ve o Yemenîcedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ب
قبز ، زقب ، زبق ، بزق ، قزب .
أهمل الليث : قزب قبز وزبق وهي مستعملة .
زبق : أبو عبيد عن أبي زيد : زَبَقَ شعره إذا نتفه يَزْبِقُه زَبْقاً .
وقال الأصمعي : زَبَقْتُهُ في السِّجن أي حبستهُ . والزَّابوقةُ : دَغَلٌ في بيت أو بناء تكون زواياها مُعْوَجَّةً .
وقال ابن بزرج : زَبَقتْ المرأة بولدها إذا رمت به .
وقال الفراء : انْزَبقَ في البيت ، إذا انْكَرَسَ فيه .
وقال رؤبة :
وقد بَنَى بيتاً خفيّ المُنْزَبَقْ
قبز : عمرو عن أبيه : القِبْزُ : الرَّجل القصير النحيل .
قزب : أبو العباس عن ابن الأعرابي : القازِبُ : التاجرُ الحريص مرّة في البرِّ ومرة في البحر . والقِزْبُ : اللقب ، قاله اللحياني .
زقب : قال الليث : زَقَبَهُ في جحره فانزقبَ فيه ، قال : والزَّقَبُ : مَطْرَبةٌ ضيّقةٌ ، والواحدة زَقَبَةٌ .
وأنشد أبو عبيد لأبي ذؤيب في الزَّقَبِ وهي الطُّرق الضيِّقة :
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأْس تخلِجُه
مطاربٌ زَقَبٌ أميالُها فِيحُ
قال أبو عبيد : المطاربُ طرق ضيِّقة ، واحدتها مَطربةٌ ، قال : والزَّقبُ : الضيِّقة .
قال : وقال الفراء : انزقبَ في البيت إذا دخل فيه وانزلق مثله .
وقال أبو زيد ، يقال : زَقَّبَ المكّاءُ تزقيباً إذا صاح . وأنشد :
وما زَقَّبَ المُكَّاء في سورة الضحى
بنورٍ من الوَسْمِيِّ يَهْتَزُّ مائد
وقال آخر :
إذا زَقَّبَ المُكّاءُ في غير روضةٍ
فَوَيلٌ لأهل الشاءِ والحمراتِ
بزق : قال الليث : بَزَق وبصق واحد ، وهو البُزاق والبصاق ، قال : ولُغة لأهل اليمن : بَزَقوا أرضهم إذا بذروها ، وقد قاله ابن شميل .

##### Türkçe

ق ز ب
**قبز** , **زقب** , **زبق** , **بزق** , **قزب** .
Leys ihmal etti: **قزب** **قبز** ve **زبق**; hâlbuki o kullanımdadır.

**زبق** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **زَبَقَ** saçını, onu yolduğunda; onu **يَزْبِقُه** **زَبْقاً**.
Asmaî dedi: **زَبَقْتُهُ** onu hapishanede; yani onu hapsettim. Ve **الزَّابوقةُ**: bir evde yahut bir yapıda bir çalılık; köşeleri eğri olur.
İbn Büzerc dedi: Kadın, çocuğunu **زَبَقتْ**; onu attığında.
Ferrâ dedi: Evde **انْزَبقَ**; onda kırıldığında.
Rü’be dedi:
Ve gizli **المُنْزَبَقْ** (olan) bir ev inşa etti

**قبز** : Amr, babasından: **القِبْزُ**: kısa, zayıf adam.

**قزب** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **القازِبُ**: hırslı tüccar; bir kere karada ve bir kere denizde. Ve **القِزْبُ**: lakap; bunu Lihyânî söyledi.

**زقب** : Leys dedi: Onu deliğinde **زَقَبَهُ**; böylece onda **انزقبَ**; dedi ki: ve **الزَّقَبُ**: dar bir **مَطْرَبةٌ**; tekili **زَقَبَةٌ**.
Ebû Ubeyd, Ebû Züeyb’in **الزَّقَبِ** hakkında (şiirini) okudu; o, dar yollardır:
Ve başın ayrımı gibi bir helâk edici; onu
dar yollar, **زَقَبٌ** (olan) (yollar) çeker; onların milleri geniştir
Ebû Ubeyd dedi: **المطاربُ** dar yollardır; tekili **مَطربةٌ**’dir; dedi ki: ve **الزَّقبُ**: dar olan.
Dedi ki: Ferrâ dedi: Evde **انزقبَ**; içine girdiğinde ve onun benzeri kaydığında.
Ebû Zeyd dedi; denilir ki: **زَقَّبَ** **المكّاءُ** **تزقيباً**; bağırdığında. Ve okudu:
Ve **المُكَّاء** **سورة الضحى**’da **زَقَّبَ** etmedi
**الوَسْمِيِّ**’den bir nur ile; sallanan bir sofra
Bir başkası dedi:
Eğer **المُكّاءُ** bir çayır olmayan yerde **زَقَّبَ** ederse
koyun ve kızıl (develer) ehline yazıklar olsun

**بزق** : Leys dedi: **بَزَق** ve **بصق** birdir; o, **البُزاق** ve **البصاق**’tır; dedi ki: Yemen ehline ait bir dil: **بَزَقوا** topraklarını; onu ektiklerinde; bunu İbn Şümeyl söylemiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والزاء وما يثلثهما)
(بزع) الباء والزاء والعين أصل واحد وهو الظَّرْف، يقال للظَّريف بَزيع، وتَبَزَّع الغُلامُ ظَرُف، ولا يكونُ ذلك إلا مِن صِفَة الأحداث. وربما قالوا تَبزعَ الشّرُّ إذا تفاقَمَ، فإن كان صحيحاً فهو أصلٌ ثان.
(بزغ) الباء والزاء والغين أصلٌ واحد، وهو طُلوع الشّيءِ وظُهُوره. يقال بَزَغَتِ الشمسُ وبَزَغ نابُ البَعيرِ إذا طلع. ويقولون للبَيْطار إذا أوْدَجَ الدّابةَ قد بَزَغه، وهو قياسُ الباب.
(بزق) الباء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو إلقاء الشيء، يقال بَزَق الإنسانُ، مثل بَصَقَ. وأهل اليَمَن يقولون: بَزَق الأرضَ إذا بَذَرَها([1]).
(بزل) الباء والزاء واللام أصلان: تفتُّح الشيء،والثاني الشدّةُ والقُوّة. فأمّا الأوّل فيقال بَزَلْتُ الشَّرابَ بالمِبْزَل أَبْزُلُه بَزْلاً. ومن هذا قولهم بَزَل البعيرُ إذا فَطَر نابُه، أي انشقَّ، ويكون ذلك لحِجّتِه التّاسعة. وشَجّةٌ بازِلة إذا سَالَ دَمُها. وانبَزَل الطّلْع إذا تَفَتَّق. ومن الباب البأْزَلَة وهي المِشْيَةُ السريعة؛ لأن المُسْرِع مُفتِّح في مِشْيته. قال:
* فأدْبَرَتْ غَضْبَى تَمَشَّى البازَلَهْ([2]) *
والأصل الثاني قولهم أمر ذو بَزْل أي شِدَّة. قال عمرو بن شأسٍ:
يفلِّقْنَ رَأْسَ الكَوكَبِ الفَخْمِ بعدما*** تَدُور رَحَى المَلْحاءِ في الأمْرِ ذِي البَزْلِ([3])ومن هذا قولهم: فلان نَهّاضٌ ببزْلاءَ، إذا كان محتملاً للأمور العِظام. وقال قوم، وهو هذا الأصل: ذو بزْلاء، أي ذو رأي. أنشد أبو عُبيد([4]):
إني إذا شغلَتْ قوماً فُروجهُم *** رَحْبُ المسالِكِ نهَّاضٌ ببَزْلاءِ
(بزم) الباء والزاء والميم أصلٌ واحد: الإمساك والقَبْض. يقال بَزَم على الشيءِ إذا قَبَض عليه بمُقَدَّم فيه. والإبزيم عربيٌّ فصيح، وهو مشتق من هذا. والبَزيم فَضْلَة الزّادِ، سُمِّيت بذلك لأنه أُمْسِكَ عن إنفاقها.
(بزو) الباء والزاء والواو أصلٌ واحد، وهو هيئةٌ من هيئات الجسم في خروجِ صدرٍ، أو تَطَاوُلٍ، أو ما أشبه ذلك. يقال للرّجُل الذي دَخلَ ظهْرُهُ وخرَجَ صَدْرُه: هو أَبْزَى. قال كثَيِّر:
* من القَومِ أَبْزَى مُنْحنٍ مُتَباطِنُ([5]) *
وقال قومٌ: تبازَى إذا حرَّكَ عَجُزَه في مِشْيَته. قال أبو عُبيد: الإبْزَاء أن يرفع الإنسان مُؤَخَّره، يقال منه أَبْزَى يُبْزِي. والبَازِي يَبْزُو في تطاوله، أو إيناسه، وقد يقال له البازُ بلا ياءٍ في ضرورة الشِّعر: قال عنترةُ يذكر فَرَساً:
كأنَّهُ بازُ دَجْنٍ فَوقَ مَرْقَبَةٍ *** جَلاَ القَطَا فهو ضاري سَمْلَقٍ سَنِقُ([6])البازي في الدَّجْن أشدُّ طَلبَاً للصّيد، ضَاري سَمْلق، أي مُعتادٌ للصَّيد في السَّملق، وهي الصحراء. سَنِق: بَشِمٌ([7]). وأظنُّ أنا أنّ وصْفَه إيّاه بالبَشَمِ ليس بجيِّد. ويقولون: أخَذْتُ من فُلانٍ بَزْوَ* كذَا، أي المبلغ الذي يبلغه ويرتَفع إليه. وربما قالوا أبزَيْتُ بفُلانٍ إذا بَطَشْتَ به؛ وهو من هذا لأنّه يَعلُوه ويَقْهَرُه.
(بزخ) الباء والزاء والخاء أصلٌ يقْرُب من الذي قبلَه. والبَزَخ خروج الصّدْرِ ودُخولُ الظَّهر؛ يقال رجلٌ أبزَخُ وامرأةٌ بَزْخاء. وتبازَخَتْ له المرأةُ، إذا حَرّكَتْ عَجُزَها في مِشْيَتِها.
(بزر) الباء والزاء والراء أصلان: أحدهما شيءٌ من الحبوب، والأصل الثاني من الآلات التي تستعمل عند دقِّ الشيء.
فأمّا الأوّل فمعروف. قال الدُّرَيديُّ: وقول العامّة بَزْرُ البَقْلِ خطأ، إنما هو بَذْر. وفي الكتاب الذي للخليل: البَزْر كلُّ حبٍّ يُبذَر، يقال بَذَرتُهُ وبَزَرْتُ القِدْرَ بأَبزارِها.
والأصل الثاني: البَيْزَرَة خشَبة القَصّار التي يدُقّ بها، ولذا قال أوس:
* بأيديهم بيازيرُ([8]) *
ويقال بَزَرْته بالعَصَا إذا ضربْتَهُ بها.
 --------------ـــــ
([1]) في الأصل: "ندرها"، صوابه من اللسان (بزق).
([2]) البيت لأبي الأسود العجلي، كما في اللسان (بأزل، شهل) والهمزة فيه مسهلة. وقبل البيت:
* قد كان فيما بيننا مشاهله *
 ([3])البيت في اللسان (13: 65) والمجمل. في الأصل: "يقلقلن"، وصوابه في اللسان والمجمل.
([4]) في الأصل: "قال أبو عبيد".
([5]) صدره كما في اللسان (18: 78): *رأتني كأشلاء اللجام وبعلها *
([6]) هذا ما يقتضيه تفسيره بعده. ورواية اللسان (7: 18): "سملق سلق" باللام وبكسر الروي. والسلق، بالتحريك: القاع الصفصف، كالسملق.
([7]) في الأصل: "بشر".
([8]) البيت بتمامه كما في ديوان أوس ص8:
نكبتها ماءهم لما رأيتهم  *** صهب السبال بأيديهم بيازير

ـ

##### Türkçe

(**باب الباء والزاء وما يثلثهما**)

(**بزع**) **الباء** ve **الزاء** ve **العين** tek bir asıldır; o da zarâfettir. Zarîf olana **بَزيع** denir. **تَبَزَّع** olan oğlan zarîf oldu; bu ancak gençlerin sıfatından olur. Bazen de **تَبزعَ الشّرُّ** dediler; yani şer azdı/şiddetlendi. Eğer sahih ise, o ikinci bir asıldır.

(**بزغ**) **الباء** ve **الزاء** ve **الغين** tek bir asıldır; o da şeyin doğması ve görünmesidir. **بَزَغَتِ الشمسُ** denir; ve devenin dişi çıktığında **بَزَغ نابُ البَعيرِ** (denir), yani çıktı. Ve baytara, hayvanı şahdamarından kestiğinde: “Onu **بَزَغه**” derler; bu, babın kıyasıdır.

(**بزق**) **الباء** ve **الزاء** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi atıp çıkarmaktır. **بَزَق الإنسانُ** denir; **بَصَقَ** gibi. Yemen ehli: “**بَزَق الأرضَ**” der; yani onu ekti([1]).

(**بزل**) **الباء** ve **الزاء** ve **اللام** iki asıldır: (biri) şeyin açılması; ikincisi şiddet ve kuvvettir. Birincisine gelince: **بَزَلْتُ الشَّرابَ بالمِبْزَل أَبْزُلُه بَزْلاً** denir. Bundan: deve dişi yarıldığında, yani çatladığında **بَزَل البعيرُ** demeleri (vardır); bu onun dokuzuncu yılı içindir. Ve kanı aktığında **شَجّةٌ بازِلة** (denir). Ve hurma tomurcuğu yarılıp açıldığında **انبَزَل الطّلْع** (denir). Babdan: **البأْزَلَة** vardır; o hızlı yürüyüştür; çünkü hızlı yürüyen, yürüyüşünde açıp yayandır. Dedi ki:
* فأدْبَرَتْ غَضْبَى تَمَشَّى البازَلَهْ([2]) *

İkinci asıl: “Şiddet sahibi iş” yani **أمر ذو بَزْل** demeleridir. Amr b. Şe’s dedi ki:
يفلِّقْنَ رَأْسَ الكَوكَبِ الفَخْمِ بعدما*** تَدُور رَحَى المَلْحاءِ في الأمْرِ ذِي البَزْلِ([3])
Bundan: “Büyük işlere tahammül edici ise: **فلان نَهّاضٌ ببزْلاءَ**” demeleridir. Bir kavim dedi ki—ki bu asıldır—: **ذو بزْلاء**; yani görüş sahibi. Ebû Ubeyd([4]) inşâd etti:
إني إذا شغلَتْ قوماً فُروجهُم *** رَحْبُ المسالِكِ نهَّاضٌ ببَزْلاءِ

(**بزم**) **الباء** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir asıldır: tutmak ve kavramak. Bir şeye ön tarafından tutup kavradığında **بَزَم على الشيءِ** denir. **الإبزيم** fasih Arapçadır; bu kökten türemiştir. **البَزيم** azığın artığıdır; ona bu ad verildi, çünkü onu harcamaktan alıkonuldu.

(**بزو**) **الباء** ve **الزاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da gövdeden bir hâl: bir göğsün çıkması, yahut uzanıp yükselme, yahut buna benzer şeydir. Sırtı içeri girip göğsü dışarı çıkan adama: **هو أَبْزَى** denir. Kesîr dedi ki:
* من القَومِ أَبْزَى مُنْحنٍ مُتَباطِنُ([5]) *
Bir kavim dedi ki: yürüyüşünde kalçasını oynattığında **تبازَى** (denir). Ebû Ubeyd dedi: **الإبْزَاء** insanın arkasını kaldırmasıdır; ondan **أَبْزَى يُبْزِي** denir. **البَازِي** uzanıp yükselmesinde yahut ünsiyetinde **يَبْزُو**; şiir zaruretinde ona yâ’sız **البازُ** da denir. Antere bir atı anarak dedi ki:
كأنَّهُ بازُ دَجْنٍ فَوقَ مَرْقَبَةٍ *** جَلاَ القَطَا فهو ضاري سَمْلَقٍ سَنِقُ([6])
**البازي** karanlıkta avı istemede daha şiddetlidir; **ضَاري سَمْلَق**: yani **السَّملق** içinde—o da çöl—ava alışkın. **سَنِق**: tıka basa doymuş([7]). Ben zannederim ki onu tıka basa doymuşlukla vasfetmesi iyi değildir. Ve derler ki: “Falandan şu kadar **بَزْوَ** aldım”; yani ulaştığı ve yükseldiği miktar. Bazen de: “Falanla **أبزَيْتُ**” derler; yani ona saldırıp zor kullandın; bu da bundandır, çünkü onun üstüne çıkar ve onu kahreder.

(**بزخ**) **الباء** ve **الزاء** ve **الخاء** bir asıldır; bir öncekine yaklaşır. **البَزَخ** göğsün çıkması ve sırtın içeri girmesidir; **رجلٌ أبزَخُ** ve **امرأةٌ بَزْخاء** denir. Kadın yürüyüşünde kalçasını oynattığında: “Kadın ona karşı **تبازَخَتْ**” (denir).

(**بزر**) **الباء** ve **الزاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi tanelerden bir şey; ikinci asıl, bir şeyi döverken kullanılan âletlerdendir.
Birincisine gelince: bilinir. Düreydî dedi ki: Avamın **بَزْرُ البَقْلِ** sözü hatadır; ancak **بَذْر**dır. Halîl’in kitabında: **البَزْر** ekilen her tanedir; “Onu ektim” diye **بَذَرتُهُ** ve **بَزَرْتُ** denir; ve tencereyi baharatlarıyla baharatladım: **بَزَرْتُ القِدْرَ بأَبزارِها**.
İkinci asıl: **البَيْزَرَة** çamaşırcının dövdüğü tahtadır; bu sebeple Evs dedi ki:
* بأيديهم بيازيرُ([8]) *
Ve sopayla vurduğunda: **بَزَرْته بالعَصَا** denir.

--------------ـــــ
([1]) Asılda: “**ندرها**”; doğrusu Lisân’dan (**بزق**).
([2]) Beyit Ebû’l-Esved el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**بأزل**، **شهل**) olduğu gibi; hemze onda kolaylaştırılmıştır. Beyitten önce:
* قد كان فيما بيننا مشاهله *
([3]) Beyit Lisân’da (13: 65) ve el-Mücmel’dedir. Asılda: “**يقلقلن**”; doğrusu Lisân ve el-Mücmel’dedir.
([4]) Asılda: “**قال أبو عبيد**”.
([5]) Sadrı Lisân’da (18: 78) olduğu gibi: *رأتني كأشلاء اللجام وبعلها *
([6]) Bu, ardından gelen açıklamasının gerektirdiğidir. Lisân rivayeti (7: 18): “**سملق سلق**” lâm ile ve revînin kesriyle. **السلق** (harekeli): düz taban, **السملق** gibi.
([7]) Asılda: “**بشر**”.
([8]) Beyit tamamıyla Evs divanında s.8’de olduğu gibi:
نكبتها ماءهم لما رأيتهم  *** صهب السبال بأيديهم بيازير

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَزْقُ والبَصْق: لغتان في البُزاق والبُصاق، بَزَق يَبْزُق بَزْقاً. وبَزَقَ الأَرضَ: بذَرها. التهذيب: لغة في اليمن بزَقُوا الأَرضَ أي بذَرُوها، وبزَقَت الشمسُ كبَزَغَتْ. وفي حديث أنس قال: أَتينا أَهلَ خيبر حين بزَقت الشمس فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: إنا إذا نزلنا بِساحةِ قوم فساء صَباحُ المُنْذَرِين؛ قال الأَزهري: هكذا روي بالقاف والمعروف بزَغَت، بالغين، أي طلعت، قال: ولعل بزقت لغة، والغين والقاف من مخرج واحد، قال: وأحسب الرواية برقَت، بالراء.

##### Türkçe

**البَزْقُ** ve **البَصْق**: **البُزاق** ve **البُصاق** hakkında iki lugattır; **بَزَقَ يَبْزُقُ بَزْقاً**. Ve **بَزَقَ الأَرضَ**: onu tohumladı. **التهذيب**: Yemen’de bir lugattır: **بزَقُوا الأَرضَ** yani onu tohumladılar; ve **بزَقَت الشمسُ** tıpkı **بَزَغَتْ** gibi. Ve Enes’in hadîsinde dedi ki: Güneş **بزَقت** iken Hayber ehline geldik; bunun üzerine Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Biz bir kavmin sahasına indiğimizde, uyarılanların sabahı kötü oldu.” **الأَزهري** dedi ki: İşte böyle **القاف** ile rivayet olundu; bilinen ise **بزَغَت**’tir, **الغين** ile; yani doğdu. Dedi ki: Belki **بزقت** bir lugattır; **الغين** ile **القاف** tek bir mahreçtendir. Dedi ki: Ve ben rivayetin **برقَت** olduğunu sanıyorum, **الراء** ile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ز ق * * البُزَاقُ * البصاق وقد * بَزَقَ * من باب نصر

##### Türkçe

* ب ز ق * * **البُزَاقُ** * **البصاق**; ve muhakkak **بَزَقَ** (fiili) “نصر” babındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البزاق، كغراب: م معروف ، وهو لغة في البصاق. و بزق: مثل بسق يبزق بزقا. وبزق الأرض: بذرها لغة اليمن، نقله الأزهري. وبزقت الشمس أي: بزغت، وفي حديث أنس رضي الله عنه: أتينا أهل خيبر حين بزقت الشمس قال الأزهري: هكذا روى بالقاف، والمعروف بزغت، بالغين، أي: طلعت قال: ولعل بزقت لغة، والغين والقاف من مخرج واحد، قال: وأحسب الرواية: برقت بالراء. وأبزقت الناقة: إذا أنزلت اللبن نقله اليزيدي، وكذلك أبسقت كما سيأتي قريبا.

##### Türkçe

**البزاق**, **كغراب**: bilinen bir isimdir; ve o, **البصاق**’ta bir dildir (lehçedir). Ve **بزق**: **بسق** gibi; **يبزق** **بزقا** (diye). Ve **بزق الأرض**: onu tohumladı; Yemen dilidir; onu el-Ezherî nakletti. Ve **بزقت الشمس** yani: **بزغت**; ve Enes رضي الله عنه hadîsinde: “Hayber ehline, güneş **بزقت** iken geldik.” el-Ezherî dedi: “İşte böyle, **بالقاف** ile rivayet edildi; bilinen ise **بزغت**’tir, **بالغين** ile; yani: doğdu.” Dedi: “Belki **بزقت** bir dildir; ve **الغين** ile **القاف** bir tek mahreçtendir.” Dedi: “Ve ben rivayetin: **برقت** **بالراء** ile olduğunu sanıyorum.” Ve **أبزقت الناقة**: sütü indirdiği zaman; onu el-Yezîdî nakletti; ve yine **أبسقت** (da böyledir), yakında geleceği üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَزَقَ
1 بَزَقَ بزق زق , (S, Msb, K,) aor. بَزُقَ , (Msb, TA,) inf. n. بَزْقٌ, (S, TA,) or بُزَاقٌ, (Msb,) [but see the latter below,] i. q. بَصَقَ (S, * Msb) or بَسَقَ (K) [He spat: see also 5]: but it is of weak authority, or rare; the most chaste being بصق. (TA in art. بسق.) -A2- بَزَقَ الأَرْضَ He sowed the land: (Az, K:) of the dial. of El-Yemen. (TA.) -A3- بَزَقَتِ الشَّمْسُ i. q. بَزَغَت; (Az, K;) so in a trad., meaning The sun rose: the latter is that which is [commonly] known; but the former may be a dial. var.; though the right reading seems to be بَزَقَت. (Az, TA.)

ابزقت
4 ابزقت ابزقت She (namely, a ewe, JK, or a camel, K) excerned the milk [or biestings into her udder before bringing forth]; (Yz, JK, K, TA;) i. q. ابسقت [q. v.]. (TA.)

تبزّق
5 تبزّق بزق تبزق He ejected his spittle, as the faster is commanded to do. (Mgh.)

بُزَاقٌ
بُزَاقٌ بزاق is well known; (K;) i. q. بُصَاقٌ [Spittle, or saliva, when it has gone forth from the mouth]: (S:) or saliva that flows. (TA in art. رضب.) [See also 1.]

مِبْزَقَةٌ
مِبْزَقَةٌ مبزقه مبزقة A spittoon, or vessel in which to spit; syn. مِتْفَلَةٌ. (TA in art. تفل.)

##### Türkçe

بَزَقَ
1 **بَزَقَ** بزق زق, (S, Msb, K,) muzâri‘ı **بَزُقَ**, (Msb, TA,) mastar ismi **بَزْقٌ**, (S, TA,) yahut **بُزَاقٌ**, (Msb,) [fakat aşağıda ikincisine bak,] **بَصَقَ** (S, * Msb) yahut **بَسَقَ** (K) ile aynı mânâdadır [Tükürdü: ayrıca 5’e de bak]: fakat zayıf bir otoriteye sahiptir, yahut nâdirdir; en fasih olanı **بصق**’tır. (TA, **بسق** maddesinde.) -A2- **بَزَقَ الأَرْضَ** Yeri ekti: (Az, K:) Yemen’in lehçesindendir. (TA.) -A3- **بَزَقَتِ الشَّمْسُ** **بَزَغَت** ile aynı mânâdadır; (Az, K;) bir rivayette böyledir, mânâsı: Güneş doğdu: ikincisi [umûmen] bilinen olandır; fakat birincisi lehçe varyantı olabilir; gerçi doğru okunuş **بَزَقَت** gibi görünmektedir. (Az, TA.)

ابزقت
4 **ابزقت** ابزقت O (yani bir koyun, JK, yahut bir deve, K) doğurmadan önce sütü [yahut ağız sütünü] memesine akıttı; (Yz, JK, K, TA;) **ابسقت** ile aynı mânâdadır [bk.]. (TA.)

تبزّق
5 **تبزّق** بزق تبزق O, oruçlunun emrolunduğu üzere tükürüğünü dışarı attı. (Mgh.)

بُزَاقٌ
**بُزَاقٌ** بزاق iyi bilinir; (K;) **بُصَاقٌ** ile aynı mânâdadır [ağızdan çıktıktan sonraki tükürük yahut salya]: (S:) yahut akan salya. (TA, **رضب** maddesinde.) [Ayrıca 1’e bak.]

مِبْزَقَةٌ
**مِبْزَقَةٌ** مبزقه مبزقة Tükürük kabı, yahut içine tükürülen kap; eş anlamlısı **مِتْفَلَةٌ**. (TA, **تفل** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَزَقَ
بَزَقَ U ( n. ac. بَزْق 1 ),
a.  Spat, expectorated

مِبْزَقَة
مِبْزَقَة 20t ( pl. مَبَاْزِقُ 44 ),
a.  Spittoon.

بُزَاْق
بُزَاْق 24 ,
a.  Spittle, saliva.

بَزَّاْقَة
بَزَّاْقَة 28t ( pl. بَزَّاْق 28 ),
a.  Snail, slug.

##### Türkçe

**بَزَقَ**
**بَزَقَ** U (isim mastarı: **بَزْق** 1),
a. Tükürdü, balgam çıkardı.

**مِبْزَقَة**
**مِبْزَقَة** 20t (çoğulu: **مَبَاْزِقُ** 44),
a. Tükürük hokkası.

**بُزَاْق**
**بُزَاْق** 24,
a. Tükürük, salya.

**بَزَّاْقَة**
**بَزَّاْقَة** 28t (çoğulu: **بَزَّاْق** 28),
a. Salyangoz, sümüklüböcek.
