# بسر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بسر

باب السين والراء والباء معهما
س ر ب، س ب ر، ب س ر، ب ر س، ر س ب، ر ب س  مستعملات
سرب:
السَّرْبُ: مال القوم، والجميع السُّرُبُ، قال:
لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ سَرْبَ تَيْمٍ
وفلانٌ آمِنُ السِّربِ أي لا تُغزَى نَعَمُه من عزِّهِ.
وقول اللهِ -عزَّ وجلَّ-: وساربٌ بالنهار أي ساعٍ في أموره نهاراً يَسرُبُ في حَوائجه بالنّهار سُروباً.
ويُرادُ بآمِن السِّرْبِ آمِنَ القَلْب.
والسِّربُ: قطيعٌ من الظِّباءِ والجَواري والقَطَا.
والسُّرْبةُ: الطائفة من السِّربِ، قال ذو الرُمّة:
سِوَى ما أصابَ الذِّئبُ منه وسُرْبةٌ		أَطافَتْ به من أمَّهاتِ الجَـوازِلِ
يصف بقيَّةَ ماءٍ في الحَوْض.
وفلانٌ مُنْساحُ السِّرْب يُرادُ به شَعر صدره وبَدَنِه.
والمَسْرَبُ: الموضِعُ الذي يَسْرُبُ فيه الظِّباءُ والوَحشُ لمراعيها.
والماءُ يَسرَب أي يجري فهو سَرِب أي قاطِرٌ من خُرَزِ السِّقاء، وسَرِبَ سَرَباً.
والمَسْرُبة: شَعَراتٌ تَنْبُتُ في وَسَط الصدر إلى أصل السُّرَّةِ كقَضيب.
ومَسارِبُ الدَّوابِّ: مَراقُّها من حَوالَي بطونِها وأرفاغِها وآباطِها.
والسَّرابُ الآلُ.
وسَرَبْتُ سَرَباً وهو المحفور سُفْلاً لا نَفاذَ له، وإِنَّما انسَرَبَ الماءُ في موضعٍ سَرْبٍ اي قَطْعٍ.
وسَرِّبْ قِرْبتَكَ حتى تُعيبها أي تتبَع عُيوبَها فتُذهبَها حتى تكتُمَ الماءَ.
وقوله تعالى: "فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً" أي دخولاً في الماء.
رسب:
الرُّسُوبُ: الذَّهابُ في الماء سُفْلاً، والفعل: رَسَبَ يرسُبُ.
وسَيْفٌ رَسُوبٌ: يغيب في الضَّريبة ماضياً.
وبَنُو راسبٍ: حَيٌّ من العَرَب، وبنو راسب: اسْمُ ذي الحَيَّتَين وهو الضَّحّاك.
بسر:
البَسْرُ الاِعجال، وبَسَرَ الفَحْلُ قَلوصاً أي ضَرَبَها قبل حِينها.
والباسِرُ: القاهِرُ بَسراً أي قَهراً.
وابتَسَرَ الفَحْلُ الناقة أي قَهَرها على نفسِها حتى يَنُزو عليها.
والبُسُورُ: العُبُوس، ويَبْسُرُ فهو باسِرٌ من هَمٍّ أو فِكرٍ.
والبُسْرُ من التَّمْر قبلَ أن يُرْطِبَ، والواحدة بُسرةٌ، وأبْسَرَ النَّخْل صارَ بُسْراً بعدَ ما كان بَلَحاً، وفي الحديث: لا تَبسُروا أي لا تَخلِطُوا البُسْر بالتَّمْر للنَّبيذ، وقد بَسَر بَسْراً.
والبُسْرةُ: ما قد ارتَفَعَ من النَّبات عن وجه الأرض شيئاً ولم يَطُلُ، وهو غَضٌّ أَطَيبُ ما يكون، وقيل: البُسْرَةٌ البُهْمَى خاصّة تخرج في فَرْعها في وَسَط الربيع ثمَّ يُمسِكْها البَرْد فتَصمَع تلك البُسْرةُ ثم تَتَفَقَّاًُ عن السَّفَى الذي يكون للبُسْرة، قال ذو الرمّة:
رَعَتْ بأرضَ البُهمَمى حميماً وبُسْرةً
والبَياسرةُ: قوم من أهل السِّند يُؤاجِرُون أنفُسَهم من أهل السُّفُن لمُحاربةِ عدوِّهم، وهو رجلٌ بَيْسَريُّ.
والبِسارَ: مطرٌ يُصيبُ أهلَ السِّنْد أيّامَ الصَّيف لا يُقلِعُ عنهم ساعةً قتلك أيّام البِسار.
والباسور مُعَرَّبةٌ.
سبر:
السَّبْرُ: التَّجرِبةُ، وسَبَرَ ما عنده أي جَرَّبَه.
سَبَرَ: الجُرْحَ بالمِسنبار أي نَظَرَ ما مقداره.
والسِّبارُ: فَتيلةٌ تُجْعَلُ في الجُرْحِ، قال:
تَرُدُّ على السابِريِّ السِّبارا
والسَّبْرُ: الأسَدُ.
والسَّبزَة: الغَداة الباردةُ، ومنه إِسباغُ الوُضوءِ في السَّبَراتِ والسُّبَرُ: طائر دونَ الصَّقْر، قال:
حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبَرُ
ربس:
الرَّبْسُ منه الارتِباس، يقال: عُنقُود مُرْتَبِس، ومعناه انِهضامُ حَبِّه وتَداخُلُ بعضِه في بعض.
وكبْش رَبيس ورَبيزٌ أي مُكْتَنِزٌ أَعْجَز.
وارتَبَسَ الأمر أي اختَلَطَ بعضه ببعض.
والرِّيباس مُعرَّب.
برس:
البُرْسُ: القُطن، وهو قُطن البَرديِّ قال:
سَبائِخٌ من بُرُسٍ وطُوطِ

### Türkçe

باب **السين** و**الراء** و**الباء** معهما
**س ر ب**، **س ب ر**، **ب س ر**، **ب ر س**، **ر س ب**، **ر ب س**  مستعملات

سرب:
**السَّرْبُ**: kavmin malı; çoğulu **السُّرُبُ**; dedi ki:
Belki atlar Teym’in **سَرْبَ**’ini acele ettirir
Ve falan **آمِنُ السِّربِ**’dir; yani izzetinden dolayı onun davarlarına baskın yapılmaz.
Ve Allah’ın sözü -azze ve celle-: “**وساربٌ بالنهار**” yani gündüz işlerinde koşan; gündüz ihtiyaçlarında **يَسرُبُ** eder, gündüz **سُروباً**.
Ve **آمِن السِّرْبِ** ile kastedilen, kalbin emniyetli olmasıdır.
Ve **السِّربُ**: ceylanlardan, cariyelerden ve **القَطَا**’dan bir sürü.
Ve **السُّرْبةُ**: **السِّربِ**’den bir taife; Zû’r-Rumme dedi ki:
Kurtun ondan aldığı ve bir **سُرْبةٌ** dışında		çevresini sardı, iri memeli analardan
Bir havuzdaki suyun bakiyesini vasfeder.
Ve falan **مُنْساحُ السِّرْب**; bununla göğsünün ve bedeninin kılı kastedilir.
Ve **المَسْرَبُ**: ceylanların ve yabanın otlaklarına giderken içinde **يَسْرُبُ** ettikleri yer.
Ve su **يَسرَب** eder; yani akar; o hâlde o **سَرِب**’dir; yani kırbanın boncuklarından damlayan; ve **سَرِبَ سَرَباً**.
Ve **المَسْرُبة**: göğsün ortasında göbek köküne kadar bir çubuk gibi biten kıllar.
Ve **مَسارِبُ الدَّوابِّ**: karınlarının çevresinden, kasıklarından ve koltuk altlarından olan ince yerleri.
Ve **السَّرابُ**: **الآلُ**.
Ve **سَرَبْتُ سَرَباً**: o, aşağıya doğru kazılmış olup geçidi olmayan şeydir; ancak su, **سَرْبٍ** bir yerde, yani bir kesitte, **انسَرَبَ** etti.
Ve “**سَرِّبْ قِرْبتَكَ** حتى تُعيبها” yani ayıplarını takip edersin de onları giderirsin; ta ki suyu tutar hâle gelinceye kadar.
Ve O’nun sözü: “**فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً**” yani suya giriş.

رسب:
**الرُّسُوبُ**: suda aşağıya gitmek; fiil: **رَسَبَ يرسُبُ**.
Ve **سَيْفٌ رَسُوبٌ**: darbe yerinde ilerleyerek kaybolur.
Ve **بَنُو راسبٍ**: Araplardan bir kabile. Ve **بنو راسب**: iki yılanın sahibi olanın adı; o da **الضَّحّاك**’tır.

بسر:
**البَسْرُ**: acele ettirme; ve **بَسَرَ الفَحْلُ قَلوصاً** yani vaktinden önce onu aştı.
Ve **الباسِرُ**: **بَسراً** yani kahren kahreden.
Ve **ابتَسَرَ الفَحْلُ الناقة**: onu kendi nefsine karşı kahretti; ta ki üzerine sıçrayıncaya kadar.
Ve **البُسُورُ**: surat asma; ve **يَبْسُرُ**; o hâlde o, bir gamdan veya bir fikirden dolayı **باسِرٌ**’dir.
Ve **البُسْرُ**: yaşarmadan önce hurmadan olan; bir tanesi **بُسرةٌ**; ve **أبْسَرَ النَّخْل**: daha önce **بَلَحاً** iken **بُسْراً** oldu. Ve hadiste: “**لا تَبسُروا**” yani nebîz için **البُسْر**’ü **التَّمْر** ile karıştırmayın; ve **بَسَر بَسْراً** etmiştir.
Ve **البُسْرةُ**: bitkiden yer yüzü üzerinden biraz yükselmiş olup uzamamış olan; o tazedir; olabildiğince en hoş olanıdır. Ve denildi ki: **البُسْرَةٌ** özellikle **البُهْمَى**’dır; dalında baharın ortasında çıkar; sonra soğuk onu tutar da o **البُسْرةُ** sertleşir; sonra **البُسْرة** için olan **السَّفَى**’dan yarılıp açılır. Zû’r-Rumme dedi ki:
**البُهمَمى** toprağında sıcak suyu ve bir **بُسْرةً**’yi otladı
Ve **البَياسرةُ**: Sind ehlinden bir kavim; düşmanlarıyla savaşmak için gemi ehline kendilerini ücretle kiraya verirler; o da **بَيْسَريُّ** bir adamdır.
Ve **البِسارَ**: yaz günlerinde Sind ehlini isabet eden bir yağmur; onlardan bir saat bile kesilmez; “seni öldürsün” (sözü) **أيّام البِسار** (bisâr günleri) (ifadesindedir).
Ve **الباسور**: mu‘arrebdir.

سبر:
**السَّبْرُ**: tecrübe; ve **سَبَرَ ما عنده** yani onu tecrübe etti.
**سَبَرَ**: yarayı **بالمِسنبار** ile; yani miktarı nedir diye baktı.
Ve **السِّبارُ**: yaraya konulan bir fitil; dedi ki:
**تَرُدُّ على السابِريِّ السِّبارا**
Ve **السَّبْرُ**: aslan.
Ve **السَّبزَة**: soğuk sabah; bundan da **السَّبَراتِ**’te abdestin tamamlanması. Ve **السُّبَرُ**: doğandan aşağı bir kuş; dedi ki:
**حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبَرُ**

ربس:
**الرَّبْسُ**: ondan **الارتِباس**; denir ki: **عُنقُود مُرْتَبِس**; manası, tanesinin ezilip yumuşaması ve bir kısmının bir kısmına girmesidir.
Ve **كبْش رَبيس ورَبيزٌ** yani kalınlaşmış, sağrısı iri.
Ve **ارتَبَسَ الأمر**: yani bir kısmı bir kısmına karıştı.
Ve **الرِّيباس**: mu‘arrebdir.

برس:
**البُرْسُ**: pamuk; o, **البَرديِّ** pamuğudur; dedi ki:
**سَبائِخٌ من بُرُسٍ وطُوطِ**
