# بسس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بسس

بَسَّ السَّويقَ والدقيقَ وغيرهما يَبُسُّه بَسّاً: خلطه بسمن أَو زيت، وهي البَسِيسَةُ. قال اللحياني: هي التي تُلتُّ بسمن أَو زيت ولا تُبَلُّ. والبَسُّ: اتخاذ البَسيسَة، وهو أَن يُلتَّ السَّويقُ أَو الدقيق أَو الأَقِطُ المطحون بالسمن أَو بالزيت ثم يؤكل ولا يطبخ. وقال يعقوب: هو أَشد من اللَّتِّ بللاً؛ قال الراجز:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبَسَّا،
ولا تُطِيلا بمُناخٍ حَبْسَا
وذكر أَبو عبيدة أَنه لص من غَطَفان أَراد أَن يخبز فخاف أَن يعجل عن ذلك فأَكله عجيناً، ولم يجعل البَسَّ من السَّوقِ اللَّين. ابن سيده: والبَسِيسَةُ الشعير يخلط بالنوى للإِبل. والبسيسة: خبز يجفف ويدق ويشرب كما يشرب السويق. قال ابن دريد: وأَحسبه الذي يسمى الفَتُوتُ. وفي التنزيل العزيز: وبُسَّتِ الجبالُ بَسّاً؛ قال الفراء: صارت كالدقيق، وكذلك قوله عز وجل
(* قوله «وكذلك قوله عز وجل إلخ» كذا بالأصل وعبارة
متن القاموس وشرحه: وبست الجبال بسّاً أي فتت، نقله اللحياني فصارت أرضاً قاله الفراء وقال أبو عبيدة فصارت تراباً وقيل نسفت كما قال تعالى ينسفها ربي نسفاً وقيل سيقت كما قال تعالى وسيرت إلخ.): وسيرت الجبال فكانت سراباً. وبست: فتت فصارت أَرضاً، وقيل نسفت، كما قال تعالى: ينسفها ربي نسفاً؛ وقيل: سيقت، كما قال تعالى: وسيرت الجبال فكانت سراباً. وقال الزجاج: بُسَّتْ لُتَّتْ وخلطت. وبَسَّ الشيءَ إِذا فَتَّتَه. وفي حديث المتعة: ومعي بُرْدَةٌ قد بُسَّ منها أَي نيلَ منها وبَلِيَتْ. وفي حديث مجاهد: من أَسماء مكة البَاسَّةُ، سميت بها لأَنها تَحْطِمُ من أَخطأَ فيها. والبَسُّ: الحَطْمُ، ويروى بالنون من النَّسِّ الطرد.
الأَصمعي: البَسيسَة كل شيء خلطته بغيره مثل السويق بالأَقط ثم تَبُلُّه بالرُّبِّ أَو مثل الشعير بالنوى للإِبل. يقال: بَسَسْتُهُ أَبُسُّه بَسّاً. وقال ثعلب: معنى وبُسَّت الجبال بسّاً، خلطت بالتراب. وقال اللحياني: قال بعضهم: فُتَّتْ، وقال بعضهم: سُوِّيتْ، وقال أَبو عبيدة: صارت تراباً تَرِباً.
وجاء بالأَمر من حَسِّه وبَسِّه أَي من حيث كان ولم يكن. ويقال: جئْ به من حِسِّك وبِسِّك أَي ائتِ به على كل حال من حيث شئت. قال أَبو عمرو: يقال جاء به من حَسِّه وبَسِّه أَي من جهده. ولأَطلُبَنَّه من حَسِّي وبَسِّي أَي من جُهْدي؛ وينشد:
ترَكَتْ بَيْتي، من الأَشْـ
ـياءِ، قَفْراً، مثلَ أَمْسِ
كلُّ شيءٍ كنتُ قد جَمَّـ
ـعْتُ من حَسِّي وبَسِّي
وبَسَّ في ماله بَسَّةً ووَزَمَ وَزْمَةً: أَذهب منه شيئاً؛ عن اللحياني.وبِسْ بِسْ: ضرب من زجر الإِبل، وقد أَبَّسَ بها. وبَس بَسْ وبِسْ بِسْ: من زجر الدابة، بَسَّ بها يَبُسُّ وأَبَسَّ، وقال اللحياني: أَبَسَّ بالناقة دعاها للحلب، وقيل: معناه دعا ولدها لِتَدِرَّ على حالبها. وقال ابن دريد: بَسَّ بالناقة وأَبَسَّ بها دعاها للحلب. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، قال: يخرج قوم من المدينة إِلى الشام واليمن والعراق يُبِسُّون، والمدينة خير لهم لو كانوا يعلمون؛ قال أَبو عبيد: قوله يُبِسُّون هو أَن يقال في زجر الدابة إِذا سُقْتَ حماراً أَو غيره: بَسْ بَسْ وبِسْ بِسْ، بفتح الباء وكسرها، وأَكثر ما يقال بالفتح، وهو صوت الزجر للسَّوْق، وهو من كلام أَهل اليمن، وفيه لغتان: بَسَسْتُها وأَبْسَسْتُها إِذا سُقْتَها وزجَرْتها وقلت لها: بِسْ بِسْ، فيقال على هذا يَبُسُّون ويُبِسِّون.
وأَبَسَّ بالغنم إِذا أَسْلاها إِلى الماء. وأَبْسَسْتُ بالغنم إِبْسَاساً. وقال أَبو زيد: أَبْسَسْتُ بالمَعَز إِذا أَشلَيْتَها إِلى الماء. وأَبَسَّ بالإِبل عند الحلب إِذا دعا الفصيل إِلى أُمه، وأَبَسَّ بأُمه له. التهذيب: وأَبْسَسْتُ بالإِبل عند الحلب، وهو صُويْتُ الراعي تسكن به الناقة عند الحلب. وناقة بَسُوسٌ: تَدِرُّ عند الإِبْساس، وبَسْبَسَ بالناقة كذلك؛ وقال الراعي:
لعَاشِرَةٍ وهو قد خافَها،
فَظَلَّ يُبَسْبِسُ أَو يَنْقُر
لعاشرة: بعدما سارت عشر ليال. يُبَسْبِسُ أَي يَبُسُّ بها يسكنها لتَدِرَّ. والإِبْساسُ بالشفتين دون اللسان، والنقر باللسان دون الشفتين، والجمل لا يُبَسُّ إِذا استصعب ولكن يُشْلَى باسمه واسم أُمه فيسكن، وقيل، الإِبْساسُ أَن يمسح ضرع الناقة يُسَكِّنُها لتَدِرَّ، وكذلك تَبُسُّ الريح بالسحابة. والبُسُسُ: الرُّعاة. والبُسُسُ: النُّوق الإِنْسِيَّة. والبُسُسُ: الأَسْوِقَةُ الملتوتة.
والإِبْساسُ عند الحلب: أَن يقال للناقة بِسْ بِسْ. أَبو عبيد: بَسَسْتُ الإِبل وأَبْسَسْت لغتان إِذا زجرتها وقلت بِسْ بِسْ، والعرب تقول في أَمثالهم: لا أَفعله ما أَبَسَّ عبدٌ بناقته، قال اللحياني: وهو طوافه حولها ليحلبها.
أَبو سعيد: يُبِسُّون أَي يسيحون في الأَرض، وانْبَسَّ الرجلُ إِذا ذهب. وبُسَّهُمْ عنك أَي اطردهم. وبَسَسْتُ المالَ في البلاد فانْبَسَّ إِذا أَرسلته فتفرق فيها، مثل بَثَثْتُه فانْبَثَّ. وقال الكسائي: أَبْسَسْتُ بالنعجة إِذا دعوتها للحلب؛ وقال الأَصمعي: لم أَسمع الإِبْساسَ إِلا في الإِبل؛ وقال ابن دريد: بَسَسْتُ الغنم قلت لها بَسْ بَسْ. والبَسُوسُ: الناقة التي لا تَدِرُّ إِلا بالإِبْساسِ، وهو أشن يقال لها بُسُّ بُسُّ، بالضم والتشديد، وهو الصُّوَيْتُ الذي تُسَكَّنُ به الناقةُ عند الحلب، وقد يقال ذلك لغير الإِبل.
والبَسُوسُ: اسم امرأَة، وهي خالة جَسَّاس بن مُرَّة الشَّيْباني: كانت لها ناقة يقال لها سَرَابِ، فرآها كُلَيْبُ وائلٍ في حِماه وقد كَسَرَتْ بَيْض طير كان قد أَجاره، فَرَمى ضَرْعها بسهم، فَوَثَبَ جَسَّاس علة كليب فقتله، فهاجت حَربُ بكرٍ وتَغْلِبَ ابني وائل بسببها أَربعين سنة حتى ضربت بها العرب المثل في الشؤم، وبها سميت حرب البَسُوس، وقيل: إِن الناقة عقرها جَسَّاسُ بن مرة. ومن أَمثال العرب السائرة «غيره: وفي الحديث»: هو اَشْأَمُ من البَسُوسِ، وهي ناقة كانت تَدُِرُّ على المُبِسِّ بها، ولذلك سميت بَسُوساً، أَصابها رجل من العرب بسهم في ضرعها فقتلها. وفي البَسُوسِ قول آخر روي عن ابن عباس، قال الأَزهري: وهذه أَشْبه بالحق، وروى بسنده عن ابن عباس في قوله تعالى: واتْلُ عليهم نَبَأَ الذي آتيناه آياتِنا فانسَلَخ منها؛ قال: هو رجل أُعْطِيَ ثلاث دعوات يستجاب له فيها، وكان له امرأَة يقال لها البَسُوسُ، وكان له منها ولد، وكانت له مُحبَّة، فقالت: اجعل لي منها دعوة واحدة، قال: فلك واحدة فماذا تأْمرين؟ قالت: ادعُ اللَّه أَن يجعلني أَجمل امرأَة في بني إِسرائيل، فلما علمت أَن ليس فيهم مثلها رغبت عنه وأَرادت شيئاً آخر، فدعا اللَّه عليها أَن يجعلها كلبة نَبَّاحَةً فذهبت فيها دعوتان، وجاء بنوها فلقالوا: ليس لنا على هذا قرار، قد صارت أُمنا كلبة تُعَيِّرُنا بها الناسُ، فادع اللَّه أَن يعيدها إِلى الحال التي كانت عليها، فدعا اللَّه فعادت كما كانت فذهبت الدعوات الثلاث في البَسُوس، وبها يضرب المثل في الشُّؤْمِ.
وبُسْ: زجر للحافر، وبَسْ: بمعنى حَسْبُ، فارسية.
وقد بَسْبَسَ به وأَبَسَّ به وأَسَّ به إِلى الطعام: دعاه. وبَسَّ الإِبل بَسّاً: ساقها؛ قال:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسَّا
وقال ابن دريد: معناه لا تُبْطِئا في الخَبْزِ وبُسَّا الدقيق بالماءِ فكلاه. وفي ترجمة خبز: الخَبْزُ السَّوْقُ الشديد بالضرب. والبَسُّ: السير الرقيق. بَسَسْتُ أَبُسُّ بَسّاً وبَسَسْتُ الإِبل أَبُسُّها، بالضم، بَسّاً إِذا سُقْتَها سوقاً لطيفاً. والبَسُّ: السَّوْقُ اللَّيِّنُ، وقيل: البَسُّ أَن تَبُلَّ الدَّقيق ثم تأْكله، والخَبْزُ أَن تَخبِزَ المَلِيلَ. والبَسيسَة عندهم: الدقيق والسويق يلت ويتخذ زاداً. ابن السكيت: بَسَسْتُ السويقَ والدقيق أَبُسُّه بَسّاً إِذا بللته بشيءٍ من الماء، وهو أَشد من اللَّتِّ. وبَسَّ الرجلَ يَبُسُّه: طرده ونحاه. وانْبَسَّ: تَنَحَّى. وبَسَّ عَقاربه: أَرسل نمائمه وأَذاه. وانْبَسَّتِ الحيةُ: انْسابَتْ على وجه الأَرض؛ قال:
وانْبَسَّ حَيَّاتُ الكَثِيبِ الأَهْيَلِ
وانْبَسَّ في الأَرض: ذهب؛ عن اللحياني وحده حكاه في باب انْبَسَّت الحيات انْبِساساً، قال: والمعروف عند أَبي عبيد وغيره ارْبَسَّ. وفي حديث الحجاج: قال للنعمان بن زُرْعَةَ: أَمِنَّ أَهلِ الرَّسِّ والبَسِّ أَنت؟ البَسُّ: الدَّسُّ. يقال: بَسَّ فلان لفلان من يتخبر له خبره ويأَتيه به أَي دَسَّه إِليه.
والبَسْبَسَة: السِّعايَةُ بين الناس. والبَسْبَسُ: شجرٌ. والبَسْبَسُ: لغة في السَّبْسَبِ، وزعم يعقوب أَنه من المقلوب. والبِسابِسُ: الكذب. والبَسْبَس: القَفْرُ. والتُّرَّهات البَسابِسُ هي الباطلُ، وربما قالوا تُرَّهاتُ البَسابِسِ، بالإِضافة. وفي حديث قُسٍّ: فبينا أَنا أَجول بَسْبَسَها؛ البَسْبَسُ: البَرُّ المُقْفِرُ الواسع، ويروى سَبْسَبَها، وهو بمعناه. وبَسْبَس بَوْلَه: كَسَبْسَبَه.
والبَسْباسُ: بَقْلَة: قال أَبو حنيفة: البَسْباسُ من النبات الطيب الريح، وزعم بعض الرواةى أَنه النانخاه، وأَما أَبو زياد فقال: البَسْباسُ طَيِّبُ الريح يُشْبِه طَعْمُه طعم الجزر، واحدته بَسْباسَةٌ. الليث: البَسباسَة بقلة؛ قال الأَزهري: هي معروفة عند العرب؛ قال: والبَسْبَسُ شجر تتخذ منه الرجال. قال الأَزهري: الذي قالَه الليث في البسبس أَنه شجر لا أَعرفه، قال: وأَراه أَراد السَّبْسَبَ.
وبَسْباسَةُ: اسم امرأَة، والبَسُوس كذلك.
وبُسٌّ: موضع عند حنين؛ قال عباس بن مِرْداس السُّلَمِيُّ: رَكَضْتُ الخَيْلَ فيها بين بُسٍّ
إِلى الأَوْراد، تَنْحِطُ بالنِّهابِ
قال: وأُرى عاهانَ بن كعب إياه عنى بقوله:
بَنِيكَ وهَجْمَةٌ كأَشاءِ بُسٍّ،
غِلاظُ منابِتِ القَصَراتِ كُومُ
يقول: عليك بنيك أَو انظر بنيك، ورفع هجمة على تقدير وهذه هَجْمَةٌ كالأَشاء ففيها ما يَشْغَلْك عن النعيم.

### Türkçe

**بَسَّ** **السَّويقَ** ve **الدقيقَ** ve başkalarını, onu **يَبُسُّه** **بَسّاً**: onu içyağıyla yahut yağ ile karıştırdı; o da **البَسِيسَةُ**’dir. **اللحياني** dedi: O, içyağı yahut yağ ile yoğrulan ve ıslatılmayan şeydir. Ve **البَسُّ**: **البَسيسَة** edinmektir; o da **السَّويقُ** yahut **الدقيق** yahut öğütülmüş **الأَقِطُ**’un içyağıyla yahut yağ ile yoğrulması, sonra yenmesi ve pişirilmemesidir. **يعقوب** dedi: O, ıslaklıkça **اللَّتِّ**’ten daha şiddetlidir; **الراجز** dedi ki:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبَسَّا،
ولا تُطِيلا بمُناخٍ حَبْسَا

**أَبو عبيدة** zikretti ki: O, **غَطَفان**’dan bir hırsızdır; ekmek pişirmek istedi de, bundan çabuk ayrılmaktan korktu; onu hamur hâlinde yedi ve **البَسَّ**’ı yumuşak sürüşten saymadı. **ابن سيده**: **البَسِيسَةُ** arpa(nın) develer için çekirdekle karıştırılmasıdır. Ve **البسيسة**: kurutulan ve dövülen ve **السويق** içildiği gibi içilen bir ekmektir. **ابن دريد** dedi: Ve ben onu, **الفَتُوتُ** diye adlandırılan şey sanıyorum.

Ve aziz tenzilde: **وبُسَّتِ الجبالُ بَسّاً**; **الفراء** dedi: un gibi oldu; ve yine aziz ve celil olanın sözü
(* «وكذلك قوله عز وجل إلخ» sözü asılda böyle; ve **القاموس** metni ve şerhinin ibaresi: **وبست الجبال بسّاً** yani ufalandı; onu **اللحياني** nakletti; böylece yer oldu, **الفراء** dedi; **أبو عبيدة** dedi: böylece toprak oldu; ve denildi: savruldu; nitekim yüce Allah dedi: **ينسفها ربي نسفاً**; ve denildi: sevk edildi; nitekim yüce Allah dedi: **وسيرت** إلخ.): **وسيرت الجبال فكانت سراباً**. Ve **وبست**: ufalandı da yer oldu; ve denildi: savruldu; nitekim yüce Allah dedi: **ينسفها ربي نسفاً**; ve denildi: sevk edildi; nitekim yüce Allah dedi: **وسيرت الجبال فكانت سراباً**. **الزجاج** dedi: **بُسَّتْ**: yoğruldu ve karıştırıldı. Ve **بَسَّ** şeyi, onu ufaladığı zaman. Ve **المتعة** hadîsinde: “Ve benimle bir **بُرْدَةٌ** vardı ki ondan **بُسَّ** edilmişti” yani ondan eksiltilmiş ve eskimişti. Ve **مجاهد** hadîsinde: Mekke’nin adlarından **البَاسَّةُ**; onda hata edeni parçaladığı için onunla adlandırıldı. Ve **البَسُّ**: parçalamadır; ve **النون** ile, kovma olan **النَّسِّ**’ten rivayet edilir.

**الأَصمعي**: **البَسيسَة**; **السويق**’in **الأَقط** ile (karıştırılması) gibi, sonra onu **الرُّبِّ** ile ıslatman gibi; yahut develer için arpanın çekirdekle (karıştırılması) gibi, onu başkasıyla karıştırdığın her şeydir. Denir: **بَسَسْتُهُ أَبُسُّه بَسّاً**. **ثعلب** dedi: **وبُسَّت الجبال بسّاً**’ın manası: toprakla karıştırıldı. **اللحياني** dedi: Bazıları dedi: ufalandı; bazıları dedi: düzleştirildi; **أَبو عبيدة** dedi: nemli toprak oldu.

Ve emri, onun **حَسِّه**’inden ve **بَسِّه**’inden getirdi; yani olduğu yerden ve olmadığı yerden. Ve denir: Onu, senin **حِسِّك**’inden ve **بِسِّك**’inden getir; yani her hâl üzere, dilediğin yerden getir. **أَبو عمرو** dedi: Denir: Onu, onun **حَسِّه**’inden ve **بَسِّه**’inden getirdi; yani gayretinden. Ve mutlaka onu, benim **حَسِّي**’mden ve **بَسِّي**’mden arayacağım; yani gayretimden; ve şu beyit okunur:
ترَكَتْ بَيْتي، من الأَشْـ
ـياءِ، قَفْراً، مثلَ أَمْسِ
كلُّ شيءٍ كنتُ قد جَمَّـ
ـعْتُ من حَسِّي وبَسِّي

Ve malında **بَسَّةً** ile **بَسَّ** etti ve **وَزْمَةً** ile **وَزَمَ** etti: ondan bir şeyi giderdi; **اللحياني**’den. Ve **بِسْ بِسْ**: develeri sürmek için bir çeşit azarlamadır; onunla **أَبَّسَ** etmiştir. Ve **بَس بَسْ** ve **بِسْ بِسْ**: binek hayvanını azarlamadandır; onunla **بَسَّ** eder, **يَبُسُّ** ve **أَبَسَّ** eder. **اللحياني** dedi: **أَبَسَّ** dişi deveyle: onu sağım için çağırdı; ve denildi: manası, yavrusunu, sağana süt indirsin diye çağırdı. **ابن دريد** dedi: Dişi deveyle **بَسَّ** etti ve onunla **أَبَسَّ** etti: onu sağım için çağırdı. Hadîste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Bir kavim Medine’den Şam’a ve Yemen’e ve Irak’a çıkar; **يُبِسُّون**; Medine onlar için daha hayırlıdır, bilselerdi.” **أَبو عبيد** dedi: Onun sözü **يُبِسُّون**, binek hayvanını azarlamada, bir eşeği yahut başkasını sürdüğün zaman: **بَسْ بَسْ** ve **بِسْ بِسْ** denilmesidir; **الباء**’ın fethası ve kesrası ile; ve çoğunlukla fetha ile söylenir; o, sevk için azarlama sesidir; ve Yemen ehlinin sözündendir. Ve onda iki lugat vardır: Onu sürdüğün, azarladığın ve ona **بِسْ بِسْ** dediğin zaman **بَسَسْتُها** ve **أَبْسَسْتُها**. Buna göre **يَبُسُّون** ve **يُبِسِّون** denir.

Ve koyunla **أَبَسَّ** etti: onu suya doğru gönderdiği zaman. Ve koyunla **أَبْسَسْتُ**: **إِبْسَاساً**. **أَبو زيد** dedi: Keçiyle **أَبْسَسْتُ**: onu suya doğru gönderdiğin zaman. Ve develerle, sağım sırasında **أَبَسَّ** etti: yavruyu annesine çağırdığı zaman; ve onun için annesiyle **أَبَسَّ** etti. **التهذيب**: Sağım sırasında develerle **أَبْسَسْتُ**; o, çobanın küçük sesidir; onunla dişi deve sağımda sakinleşir. Ve **ناقة بَسُوسٌ**: **الإِبْساس** sırasında süt indirir; ve dişi deveyle **بَسْبَسَ** etti de böyledir; **الراعي** dedi ki:
لعَاشِرَةٍ وهو قد خافَها،
فَظَلَّ يُبَسْبِسُ أَو يَنْقُر

**لعاشرة**: on gece yürüdükten sonra. **يُبَسْبِسُ**: yani onunla **يَبُسُّ** eder; süt indirsin diye onu sakinleştirir. Ve **الإِبْساسُ** dudaklarla, dil olmaksızın; ve **النقر** dille, dudaklar olmaksızın. Ve deve, huysuzlaştığı zaman **يُبَسُّ** edilmez; fakat kendi adı ve annesinin adıyla **يُشْلَى** edilir de sakinleşir. Ve denildi: **الإِبْساسُ**, dişi devenin memesini sıvazlamandır; onu sakinleştirirsin ki süt indirsin; ve yine rüzgâr bulutla **تَبُسُّ** eder. Ve **البُسُسُ**: çobanlardır. Ve **البُسُسُ**: evcil dişi develerdir. Ve **البُسُسُ**: yoğrulmuş **الأَسْوِقَةُ**’dir.

Ve sağım sırasında **الإِبْساسُ**: dişi deveye **بِسْ بِسْ** denilmesidir. **أَبو عبيد**: Develeri azarladığın ve **بِسْ بِسْ** dediğin zaman **بَسَسْتُ** ve **أَبْسَسْتُ** iki lugattır. Ve Araplar mesellerinde derler: “Bir kul dişi devesiyle **أَبَسَّ** etmedikçe onu yapmam.” **اللحياني** dedi: O, onu sağmak için etrafında dönmesidir.

**أَبو سعيد**: **يُبِسُّون** yani yeryüzünde dolaşırlar. Ve adam **انْبَسَّ** ettiği zaman: gitti. Ve “Onları senden **بُسَّهُمْ** et” yani onları kov. Ve malı beldelere **بَسَسْتُ** de **فانْبَسَّ** etti: onu salıverdiğin zaman, orada dağılıp ayrıldı; **بَثَثْتُه** de **فانْبَثَّ** gibi. **الكسائي** dedi: Koyunla **أَبْسَسْتُ**: onu sağım için çağırdığın zaman. **الأَصمعي** dedi: **الإِبْساس**’ı ancak develerde işittim. **ابن دريد** dedi: Koyunlara **بَسَسْتُ**: onlara **بَسْ بَسْ** dedim. Ve **البَسُوسُ**: ancak **الإِبْساسِ** ile süt indiren dişi devedir; o da ona **بُسُّ بُسُّ** denilmesidir; zamme ve şeddeli olarak; o, sağım sırasında dişi devenin sakinleştirildiği küçük sestir; ve bu, develerden başkası için de söylenebilir.

Ve **البَسُوسُ**: bir kadının adıdır; o, **جَسَّاس بن مُرَّة الشَّيْباني**’nin teyzesidir. Onun bir dişi devesi vardı; ona **سَرَابِ** denirdi. **كُلَيْبُ وائلٍ** onu, kendi koruluğunda gördü; o, himayesine aldığı bir kuşun yumurtalarını kırmıştı; onun memesine bir ok attı. Derken **جَسَّاس** **كليب**’e sıçradı da onu öldürdü. Böylece onun sebebiyle **بكرٍ** ve **تَغْلِبَ** (ikisi de) **وائل**’in iki oğlu arasında kırk yıl savaş alevlendi; ta ki Araplar uğursuzlukta onunla darb-ı mesel vurdu; ve onunla **حرب البَسُوس** adlandırıldı. Ve denildi: Dişi deveyi **جَسَّاسُ بن مرة** kesti. Ve Arapların dolaşan mesellerinden: “O, **البَسُوسِ**’tan daha uğursuzdur.” O, **المُبِسِّ** edene süt indiren bir dişi deve idi; bu yüzden **بَسُوساً** diye adlandırıldı. Araplardan bir adam onu memesinden bir okla vurdu da onu öldürdü. Ve **البَسُوسِ** hakkında, **ابن عباس**’tan rivayet edilen başka bir söz vardır. **الأَزهري** dedi: Ve bu, hakka daha benzer. Ve senediyle **ابن عباس**’tan, yüce Allah’ın sözü hakkında rivayet etti: **واتْلُ عليهم نَبَأَ الذي آتيناه آياتِنا فانسَلَخ منها**; dedi: O, kendisine içinde icabet olunan üç dua verilmiş bir adamdır. Ve onun bir karısı vardı; ona **البَسُوسُ** denirdi. Ve ondan bir çocuğu vardı. Ve ona bir sevgi vardı. O dedi: “Bana ondan bir dua kıl.” O dedi: “Senin için bir tane; peki ne emredersin?” O dedi: “Allah’a dua et de beni İsrailoğulları içinde en güzel kadın kılsın.” Onlar içinde onun gibisi olmadığını anlayınca ondan yüz çevirdi ve başka bir şey istedi. O, Allah’a onun aleyhine dua etti: onu havlayan bir köpek kılsın. Böylece iki dua gitti. Çocukları geldi de dediler: “Bunun üzerinde bize durmak yok; annemiz bir köpek oldu; insanlar bununla bizi ayıplıyor. Allah’a dua et de onu olduğu hâle geri döndürsün.” O, Allah’a dua etti de o, olduğu gibi döndü. Böylece üç dua **البَسُوس**’ta gitti; ve onunla uğursuzlukta mesel vurulur.

Ve **بُسْ**: toynaklı için azarlamadır. Ve **بَسْ**: **حَسْبُ** manasında; Farsçadır.

Ve onunla **بَسْبَسَ** etti ve onunla **أَبَسَّ** etti ve onunla **أَسَّ** etti, yemeğe: onu çağırdı. Ve develeri **بَسّاً** ile **بَسَّ** etti: onları sürdü; dedi ki:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسَّا

**ابن دريد** dedi: Manası: ekmek pişirmede ağır davranmayın; ve unu suyla **بُسَّا** edin de onu yiyin. Ve **خبز** tercümesinde: **الخَبْزُ** vurmakla şiddetli sürüştür. Ve **البَسُّ**: ince yürüyüştür. **بَسَسْتُ أَبُسُّ بَسّاً** ve develeri **بَسَسْتُ أَبُسُّها**; zamme ile; **بَسّاً**: onları yumuşak bir sürüşle sürdüğün zaman. Ve **البَسُّ**: yumuşak sürüştür. Ve denildi: **البَسُّ**, unu ıslatıp sonra onu yemen; ve **الخَبْزُ**, **المَلِيلَ**’i pişirmen. Ve onlarda **البَسيسَة**: un ve **السويق** yoğrulur ve azık edinilir. **ابن السكيت**: **السويقَ** ve **الدقيق**’i **بَسَسْتُ أَبُسُّه بَسّاً**: onu sudan bir şey ile ıslattığın zaman; ve o, **اللَّتِّ**’ten daha şiddetlidir. Ve adamı **بَسَّ** eder, onu **يَبُسُّه**: onu kovdu ve uzaklaştırdı. Ve **انْبَسَّ**: uzaklaştı. Ve akreplerini **بَسَّ** etti: dedikodularını ve eziyetini saldı. Ve yılan **انْبَسَّتِ**: yer yüzü üzerinde kaydı; dedi ki:
وانْبَسَّ حَيَّاتُ الكَثِيبِ الأَهْيَلِ

Ve yerde **انْبَسَّ**: gitti; bunu yalnız **اللحياني** rivayet etti; onu, “yılanlar **انْبَسَّت** **انْبِساساً**” babında nakletti. Dedi: Ve bilinen, **أَبي عبيد** ve başkalarının yanında **ارْبَسَّ**’dır. Ve **الحجاج** hadîsinde: **النعمان بن زُرْعَةَ**’ye dedi: “Sen, **الرَّسِّ** ve **البَسِّ** ehlinden misin?” **البَسُّ**: gizlice sokmadır. Denir: Falan, falan için, onun haberini araştıracak ve onu ona getirecek kimseyi **بَسَّ** etti; yani onu ona gizlice soktu.

Ve **البَسْبَسَة**: insanlar arasında koğuculuktur. Ve **البَسْبَسُ**: bir ağaçtır. Ve **البَسْبَسُ**: **السَّبْسَبِ**’de bir lugattır; **يعقوب** onun kalb edilmişten olduğunu iddia etti. Ve **البِسابِسُ**: yalandır. Ve **البَسْبَس**: çorak yerdir. Ve **التُّرَّهات البَسابِسُ**: bâtıldır; ve bazen **تُرَّهاتُ البَسابِسِ** derler; izafetle. Ve **قُسٍّ** hadîsinde: “Derken ben onun **بَسْبَسَها**’sında dolaşıyordum”; **البَسْبَسُ**: geniş, çorak kırdır; ve **سَبْسَبَها** diye de rivayet edilir; o da onun manasındadır. Ve idrarını **بَسْبَس** etti: onu **كَسَبْسَبَه** gibi.

Ve **البَسْباسُ**: bir ottur. **أَبو حنيفة** dedi: **البَسْباسُ**, güzel kokulu bitkilerdendir. Bazı râviler onun **النانخاه** olduğunu iddia etti. **أَبو زياد** ise dedi: **البَسْباسُ**, güzel kokuludur; tadı havuç tadına benzer; onun bir tanesi **بَسْباسَةٌ**’dir. **الليث**: **البَسباسَة** bir ottur. **الأَزهري** dedi: O, Araplar yanında bilinir. Dedi: Ve **البَسْبَسُ** bir ağaçtır; ondan ipler yapılır. **الأَزهري** dedi: **الليث**’in **البسبس** hakkında “o bir ağaçtır” demesi; ben onu bilmem. Dedi: Ve ben onu, **السَّبْسَبَ**’i kastetti sanıyorum.

Ve **بَسْباسَةُ**: bir kadının adıdır; ve **البَسُوس** da böyledir.

Ve **بُسٌّ**: **حنين** yanında bir yerdir. **عباس بن مِرْداس السُّلَمِيُّ** dedi ki:
رَكَضْتُ الخَيْلَ فيها بين بُسٍّ
إِلى الأَوْراد، تَنْحِطُ بالنِّهابِ

Dedi: Ve ben, **عاهانَ بن كعب**’in, şu sözüyle onu kastettiğini görüyorum:
بَنِيكَ وهَجْمَةٌ كأَشاءِ بُسٍّ،
غِلاظُ منابِتِ القَصَراتِ كُومُ

Diyor ki: Üzerine (düş) oğulların; yahut oğullarına bak. Ve **هجمة**’yi, “ve işte bir **هَجْمَةٌ**” takdiri üzere merfû kıldı; **كالأَشاء** gibi; onda, seni nimet(ten) alıkoyacak şey vardır.
