# بسط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بسط

باب السين والطاء والباء معهما
ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات
بسط:
البَسطُ نقيض القَبْض.
والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط.
والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم".
والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ.
وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ.
وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ ويَقبضني ما قبَضَكَ أي يَسُرُّني ما سَرَّكَ ويَسُوءُني ما ساءَك.
والأَبساطُ من النُّوق: التي معها أولادها، والواحد بِسط.
والبَسيط: نَحوٌ من العَروض.
سبط:
السَّبَطُ: نَباتٌ كالثَّيل يَنْبُتُ في الرِّمال، له طولٌ، الواحدة سَبَطةٌ، ويُجمَع على أسباط.
والسّاباط: سَقيفةٌ بين دارَين من تحتها طريق نافِذٌ.
والسِّبْط من أسباط اليهود بمنزلة القبيلة من قبائل العرب، وكان بنو اسرائيلَ اثنيَ عَشَرَ سِبطاً، عِدَّة بني اسرائيل وهم بنو يعقوب بنِ اسحاق، لكلِّ ابنٍ منهم سِبْطٌ من ولده.
قال تُبَّع في يَهود المدينة، بني قُرَيظة وبني النَّضير:
حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً		أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ
والسَّبْطُ: الشَّعر الذي لا جُعُودةَ فيه، ولغة أهل الحِجاز: رجلٌ سَبِط الشَّعر، وامرأة سَبِطة، وقد سَبُط شعرُه سُبُوطة وسَبْطاً.
واِنَّه لسَبْط الأصابع أي طويلُها، وسَبْطُ اليَدَينِ أي سَمْحُ الكَفَّيْنِ، وقال حسّان:
رُبَّ خالٍ ليَ لو أبصَـرْتَـه		سَبِطِ الكَفَّيْنِ في اليوم الخَصِرْ
وسُباط: اسم شَهرٍ بالرُّوميّة، وهو فصل بين الربيع والشتاء، وفيه يكون كما يزعمُون تَمامُ اليوم الذي تَدور كُسُورُه في السِّنين، فاذا تَمَّ ذلك اليومُ في ذلك الشهر سَمَّى أهلُ الشام تلك السّنةَ عامَ الكبيس، يُتَيَمَّنُ به اذا وُلِدَ في تلك السّنة، أو قدم فيه إِنسانٌ.
والسَّبَطانة: قناةٌ جَوْفاءُ مضروبةٌ بالعَقَب يُرمَى فيها بسِهامٍ صغار تُنْفَخُ نَفخاً فلا تكاد تُخطِىء.
وسَباطِ: الحمَّى النافِض، قال المُتَنَخِّل: كأَنَّهُمُ تَمَلَّهُمُ سَباطِ
طبس:
التَّطبيسُ والتطبين واحدٌ.
والطَّبَسانِ: كُورتانِ من كُوَرِ خراسان.

### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **الباء** onlarla birlikte
**ب س ط**، **س ب ط**، **ط ب س** kullanımdadırlar

**بسط**:
**البَسطُ** **القَبْض**’ın zıddıdır.
Yerden **البَسيطةُ**, eşyadan **البساط** gibidir; bunun çoğulu **بُسُط**’tur.
**البَسْطةُ**: başkasına karşı fazilet; Allah -aziz ve celil- dedi ki: “Ve onu ilimde ve cisimde **بَسْطةً** artırdı.”
**البَسيط**: dili açılmış adamdır; kadın da **بسيطةٌ**’dır; ve **بَسُطَ** **بَساطةً** (olarak) olmuştur; **الصاد** bir lehçedir.
Falan bize elini, sevdiğimiz ve sevmediğimiz şeyle uzattı.
Ve şüphesiz beni, seni sevindiren şey **ليَبْسُطني** ve beni, seni sıkan şey **يَقبضني**; yani seni sevindiren şey beni sevindirir ve seni kötüleyen şey beni kötü eder.
Develerden **الأَبساطُ**: yanında yavruları bulunanlardır; teki **بِسط**.
**البَسيط**: **العَروض**’dan bir türdür.

**سبط**:
**السَّبَطُ**: kumlarda biten, **الثَّيل** gibi bir bitkidir; onun bir uzunluğu vardır; teki **سَبَطةٌ**; ve **أسباط** üzerine toplanır.
**والسّاباط**: iki ev arasında bir saçaktır; altından geçip giden bir yol vardır.
Yahudilerin **أسباط**’ından **السِّبْط**, Arap kabilelerinden kabilenin menzilesi gibidir; ve İsrailoğulları on iki **سِبطاً** idi; İsrailoğullarının sayısıdır; onlar Yakub b. İshak’ın oğullarıdır; onların her bir oğlunun soyundan bir **سِبْطٌ** vardır.
Tübba‘, Medine Yahudileri, Benî Kurayza ve Benî Nadîr hakkında dedi:
حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً		أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ
**والسَّبْطُ**: içinde kıvırcıklık bulunmayan saçtır; Hicaz ehlinin dili: **رجلٌ سَبِط الشَّعر** ve kadın **سَبِطة**; ve onun saçı **سَبُط** **سُبُوطة** ve **سَبْطاً** (olarak).
Ve şüphesiz o **لَسَبْط الأصابع**’dır; yani onların uzunudur; ve **سَبْطُ اليَدَينِ** yani avuçların yumuşağıdır; ve Hassân dedi:
رُبَّ خالٍ ليَ لو أبصَـرْتَـه		سَبِطِ الكَفَّيْنِ في اليوم الخَصِرْ
**وسُباط**: Rumca bir ayın adıdır; o, bahar ile kış arasında bir fasıldır; ve onda, iddia ettiklerine göre, yıllarda kesirleri dönen günün tamamı olur; artık o gün o ayda tamam olunca Şam ehli o seneye **عامَ الكبيس** adını verir; o senede doğan kimseyle veya onda bir insan gelenle uğur umulur.
**والسَّبَطانة**: ökçeyle vurulmuş, içi boş bir kamıştır; içine küçük oklarla atılır; üfleyişle üflenir; neredeyse şaşırmaz.
**وسَباطِ**: titretici humma; **المُتَنَخِّل** dedi: كأَنَّهُمُ تَمَلَّهُمُ سَباطِ

**طبس**:
**التَّطبيسُ** ve **التطبين** birdir.
**والطَّبَسانِ**: Horasan’ın **كُوَر**’ından iki **كُورة**dur.
