# بسط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بسط

في أَسماء اللّه تعالى: الباسطُ، هو الذي يَبْسُطُ الرزق لعباده ويوسّعه عليهم بجُوده ورحمته ويبسُط الأَرواح في الأَجساد عند الحياة. والبَسْطُ: نقيض القَبْضِ، بسَطَه يبسُطه بَسْطاً فانبسَط وبَسَّطَه فتبَسَّط؛ قال بعض الأَغفال:
إِذا الصَّحيحُ غَلَّ كَفّاً غَلاّ،
بَسَّطَ كَفَّيْهِ مَعاً وبَلاّ
وبسَط الشيءَ: نشره، وبالصاد أَيضاً. وبَسْطُ العُذْرِ: قَبوله. وانبسَط الشيءُ على الأَرض، والبَسِيطُ من الأَرض: كالبِساطِ من الثياب، والجمع البُسُطُ. والبِساطُ: ما بُسِط. وأَرض بَساطٌ وبَسِيطةٌ: مُنْبَسطة مستويَة؛ قال ذو الرمة:
ودَوٍّ ككَفِّ المُشْتَرِي، غيرَ أَنه
بَساطٌ لأَخْفافِ المَراسِيل واسِعُ
وقال آخر:
ولو كان في الأَرضِ البَسيطةِ منهمُ
لِمُخْتَبِطٍ عافٍ، لَما عُرِفَ الفَقْرُ
وقيل: البَسِيطةُ الأَرض اسم لها. أَبو عبيد وغيره: البَساطُ والبَسيطة الأَرض العَريضة الواسعة. وتبَسَّط في البلاد أَي سار فيها طولاً وعَرْضاً. ويقال: مكان بَساط وبسِيط؛ قال العُدَيْلُ بن الفَرْخِ: ودُونَ يَدِ الحَجّاجِ من أَنْ تَنالَني
بَساطٌ لأَيْدِي الناعجات عَرِيضُ
قال وقال غير واحد من العرب: بيننا وبين الماء مِيلٌ بَساطٌ أَي مِيلٌ مَتَّاحٌ. وقال الفرّاء: أَرض بَساطٌ وبِساط مستوية لا نَبَل فيها. ابن الأَعرابي: التبسُّطُ التنزُّه. يقال: خرج يتبسَّطُ مأْخوذ من البَساط، وهي الأَرضُ ذاتُ الرَّياحين. ابن السكيت: فرَشَ لي فلان فِراشاً لا يَبْسُطُني إِذا ضاقَ عنك، وهذا فِراشٌ يبسُطني إِذا كان سابِغاً، وهذا فراش يبسُطك إِذا كان واسعاً، وهذا بِساطٌ يبسُطك أَي يَسَعُك. والبِساطُ: ورقُ السَّمُرِ يُبْسَطُ له ثوب ثم يضرب فيَنْحَتُّ عليه. ورجل بَسِيطٌ: مُنْبَسِطٌ بلسانه، وقد بسُط بساطةً. الليث: البَسِيطُ الرجل المُنْبَسِط اللسان، والمرأَة بَسِيطٌ. ورجل بَسِيطُ اليدين: مُنْبَسِطٌ بالمعروف، وبَسِيطُ الوجهِ: مُتَهَلِّلٌ، وجمعها بُسُطٌ؛ قال الشاعر: في فِتْيةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسامِحٍ،
عند الفِصالِ، قدِيمُهم لم يَدْثُرِ
ويد بِسْطٌ أَي مُطْلَقةٌ. وروي عن الحكم قال في قراءة عبد اللّه: بل يداه بِسْطانِ، قال ابن الأَنباري: معنى بِسْطانِ مَبْسُوطَتانِ. وروي عن عروة أَنه قال: مكتوب في الحِكمة: ليكن وجْهُك بِسْطاً تكن أَحَبّ إِلى الناسِ ممن يُعْطِيهم العَطاء أَي مُتبسِّطاً منطلقاً. قال: وبِسْطٌ وبُسْطٌ بمعنى مبسوطَتَين. والانْبِساطُ: ترك الاحْتِشام. ويقال: بسَطْتُ من فلان فانبسَط، قال: والأَشبه في قوله بل يداه بُسْطان
(* قوله «بل يداه
بسطان» سبق انها بالكسر، وفي القاموس: وقرئ بل يداه بسطان بالكسر والضم.) ، أَن تكون الباء مفتوحة حملاً على باقي الصفات كالرحْمن والغَضْبان، فأَما بالضم ففي المصادر كالغُفْرانِ والرُّضْوان، وقال الزمخشري: يدا اللّه بُسْطانِ، تثنيةُ بُسُطٍ مثل رَوْضة أُنُفٍ ثم يخفف فيقال بُسْطٌ كأُذُنٍ وأُذْنٍ. وفي قراءة عبد اللّه: بل يداه بُسْطانِ، جُعل بَسْطُ اليدِ كنايةً عن الجُود وتمثيلاً، ولا يد ثم ولا بَسْطَ تعالى اللّه وتقدس عن ذلك. وإِنه ليَبْسُطُني ما بسَطَك ويَقْبِضُني ما قبَضَك أَي يَسُرُّني ما سَرَّك ويسُوءُني ما ساءك. وفي حديث فاطمة، رِضْوانُ اللّه عليها: يبسُطُني ما يبسُطُها أَي يسُرُّني ما يسُرُّها لأَن الإِنسان إِذا سُرَّ انبسط وجهُه واستَبْشر. وفي الحديث: لا تَبْسُطْ ذِراعَيْكَ انْبِساطَ الكلب أَي لا تَفْرُشْهما على الأَرض في الصلاة. والانْبِساطُ: مصدر انبسط لا بَسَطَ فحمَله عليه.
والبَسِيط: جِنْس من العَرُوضِ سمي به لانْبِساط أَسبابه؛ قال أَبو إِسحق: انبسطت فيه الأَسباب فصار أَوّله مستفعلن فيه سببان متصلان في أَوّله.وبسط فلان يده بما يحب ويكره، وبسَط إِليَّ يده بما أُحِبّ وأَكره، وبسطُها مَدُّها، وفي التنزيل العزيز: لئن بسطْتَ إِليَّ يدك لتقتلني. وأُذن بَسْطاء: عريضة عَظيمة. وانبسط النهار وغيره: امتدّ وطال. وفي الحديث في وصف الغَيْثِ: فوقع بَسِيطاً مُتدارِكاً أَي انبسط في الأَرض واتسع، والمُتدارِك المتتابع.
والبَسْطةُ: الفضيلة. وفي التنزيل العزيز قال: إِنَّ اللّه اصطفاه عليكم وزاده بَسْطةً في العلم والجسم، وقرئ: بَصْطةً؛ قال الزجاج: أَعلمهم أَن اللّه اصطفاه عليهم وزاده بسطة في العلم والجسم فأَعْلَمَ أَن العلم الذي به يجب أَن يقَع الاخْتيارُ لا المالَ، وأَعلم أَن الزيادة في الجسم مما يَهيبُ
(* قوله «يهيب» من باب ضرب لغة في يهابه كما في المصباح.) العَدُوُّ. والبَسْطةُ: الزيادة. والبَصْطةُ، بالصاد: لغة في البَسْطة. والبَسْطةُ: السِّعةُ، وفلان بَسِيطُ الجِسْمِ والباع. وامرأَة بَسْطةٌ: حسَنةُ الجسمِ سَهْلَتُه، وظَبْية بَسْطةٌ كذلك.
والبِسْطُ والبُسْطُ: الناقةُ المُخَلاَّةُ على أَولادِها المتروكةُ معها لا تمنع منها، والجمع أَبْساط وبُساطٌ؛ الأَخيرة من الجمع العزيز، وحكى ابن الأَعرابي في جمعها بُسْطٌ؛ وأَنشد للمَرّار:
مَتابِيعُ بُسْطٌ مُتْئِماتٌ رَواجِعٌ،
كما رَجَعَت في لَيْلِها أُمُّ حائلِ
وقيل: البُسْطُ هنا المُنْبَسطةُ على أَولادها لا تنقبضُ عنها؛ قال ابن سيده: وليس هذا بقويّ؛ ورواجعُ: مُرْجِعةٌ على أَولادها وتَرْبَع عليها وتنزع إِليها كأَنه توهّم طرح الزائد ولو أَتم لقال مَراجِعُ. ومتئمات: معها حُوارٌ وابن مَخاض كأَنها ولدت اثنين اثنين من كثرة نَسْلها. وروي عن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه كتب لوفْد كَلْب، وقيل لوفد بني عُلَيْمٍ، كتاباً فيه: عليهم في الهَمُولةِ الرَّاعِيةِ البِساطِ الظُّؤارِ في كل خمسين من الإِبل ناقةٌ غيرُ ذاتِ عَوارٍ؛ البساط، يروى بالفتح والضم والكسر، والهَمُولةُ: الإِبل الراعِيةُ، والحَمُولةُ: التي يُحْمل عليها. والبِساطُ: جمع بِسْط، وهي الناقة التي تركت وولدَها لا يُمْنَعُ منها ولا تعطف على غيره، وهي عند العرب بِسْط وبَسُوطٌ، وجمع بِسْط بِساطٌ، وجمع بَسُوط بُسُطٌ، هكذا سمع من العرب؛ وقال أَبو النجم: يَدْفَعُ عنها الجُوعَ كلَّ مَدْفَعِ
خَمسون بُسْطاً في خَلايا أَرْبَعِ
البساط، بالفتح والكسر والضم، وقال الأَزهري: هو بالكسر جمع بِسْطٍ، وبِسْطٌ بمعنى مَبْسوطة كالطِّحن والقِطْفِ أَي بُسِطَتْ على أَولادها، وبالضم جمع بِسْطٍ كظِئْرٍ وظُؤار، وكذلك قال الجوهري؛ فأَما بالفتح فهو الأَرض الواسعة، فإِن صحت الرواية فيكون المعنى في الهمولة التي ترعى الأَرض الواسعة، وحينئذ تكون الطاء منصوبة على المفعول، والظُّؤار: جمع ظئر وهي التي تُرْضِع. وقد أُبْسِطَت أَي تُركت مع ولدها. قال أَبو منصور: بَسُوطٌ فَعُول بمعنى مَفْعولٍ كما يقال حَلُوبٌ ورَكُوبٌ للتي تُحْلَبُ وتُرْكَب، وبِسْطٌ بمعنى مَبْسوطة كالطِّحْن بمعنى المَطْحون، والقِطْفِ بمعنى المَقْطُوفِ.
وعَقَبة باسِطةٌ: بينها وبين الماء ليلتان، قال ابن السكيت: سِرْنا عَقبةً جواداً وعقبةً باسِطةً وعقبة حَجُوناً أَي بعيدة طويلة. وقال أَبو زيد: حفر الرجل قامةً باسِطةً إِذا حفَرَ مَدَى قامتِه ومدَّ يَدِه. وقال غيره: الباسُوطُ من الأَقْتابِ ضدّ المَفْروق. ويقال أَيضاً: قَتَبٌ مَبسوطٌ، والجمع مَباسِيطُ كما يُجمع المَفْرُوقُ مفارِيقَ. وماء باسِطٌ: بعيد من الكلإِ، وهو دون المُطْلِب.
وبُسَيْطةُ: اسم موضع، وكذلك بُسَيِّطةُ؛ قال:
ما أَنْتِ يا بُسَيِّطَ التي التي
أَنْذَرَنِيكِ في المَقِيلِ صُحْبَتي
قال ابن سيده: أَراد يا بُسَيِّطةُ فرخَّم على لغة من قال يا حارِ، ولو أَراد لغة من قال يا حارُ لقال يا بُسَيِّطُ، لكن الشاعر اختار الترخيم على لغة من قال يا حارِ، ليعلم أَنه أَراد يا بسيطةُ، ولو قال يا بُسَيِّطُ لجاز أَن يُظن أَنه بلد يسمى بَسيطاً غير مصغّر، فاحتاج إِليه فحقّره وأَن يظن أَن اسم هذا المكان بُسَيّط، فأَزال اللبس بالترخيم على لغة من قال يا حارِ، فالكسر أَشْيَعُ وأَذْيَع. ابن بري: بُسَيْطةُ اسم موضع ربما سلكه الحُجّاج إِلى بيت اللّه ولا تدخله الأَلف واللام. والبَسِيطةُ (*
قوله «والبسيطة إلخ» ضبطه ياقوت بفتح الياء وكسر السين.) ، وهو غير هذا الموضع: بين الكوفة ومكة؛ قال ابن بري: وقول الراجز:
إِنَّكِ يا بسيطةُ التي التي
أَنْذَرَنِيكِ في الطَّريقِ إِخْوتي
قال: يحتمل الموضعين.

### Türkçe

Allah Teâlâ’nın isimleri hakkında: **الباسطُ**; kulları için rızkı yayan, onu cömertliği ve rahmetiyle onlara genişleten ve hayat sırasında ruhları bedenlerde yayan kimsedir.

**البَسْطُ**: **القَبْضِ**’ın zıddıdır; onu yaydı, onu yayar, yayma (ile); böylece yayıldı; ve onu yaydı; böylece yayılıp genişledi; bazı gafiller dedi ki:
Eğer sağlıklı olan bir avucu sıkarsa, sıkıca sıkar,
İki avucunu birlikte yayar, ve belâ (ile).

Ve bir şeyi yaydı: onu serdi; **بالصاد** ile de. Ve **بَسْطُ العُذْرِ**: onu kabul etmektir. Ve şey yer üzerinde yayıldı; ve yerden **البَسِيطُ**: elbiselerden **البِساطِ** gibi; çoğulu **البُسُطُ**. Ve **البِساطُ**: yayılan şeydir. Ve **أَرض بَساطٌ** ve **بَسِيطةٌ**: yayvan, düz; **ذو الرمة** dedi ki:
Ve bir ıssızlık, satın alanın avucu gibi; ancak o
Elçilerin toynaklarına bir yaygıdır, geniş.

Ve bir başkası dedi ki:
Eğer onların (bir kısmı) yerin **البَسيطةِ**’sinde olsaydı
Bir rastgele vuran, muhtaç için, fakirlik bilinmezdi.

Ve denildi: **البَسِيطةُ** yerin bir adıdır. Ebû Ubeyd ve başkası: **البَساطُ** ve **البَسيطة** geniş, yayvan yerdir. Ve ülkelerde **تبَسَّط** etti: yani onda boyuna ve enine yürüdü. Ve denir: **مكان بَساط** ve **بسِيط**; **العُدَيْلُ بن الفَرْخِ** dedi ki:
Haccâc’ın elinden, bana erişmesinden önce
Dişi develerin ellerine bir yaygı vardır, geniş.

Dedi; Araplardan birden fazlası dedi ki: bizimle su arasında bir **مِيلٌ بَساطٌ** vardır; yani bir **مِيلٌ مَتَّاحٌ**. Ve Ferrâ dedi ki: **أَرض بَساطٌ** ve **بِساط** düz, içinde **نَبَل** olmayan (yerdir). İbnü’l-A‘râbî: **التبسُّطُ** gezinti etmektir. Denir: çıktı, **يتبسَّطُ**; **البَساط**’tan alınmıştır; o da reyhanlı yerdir. İbnü’s-Sikkît: falan bana bir döşek serdi; seni dar gelince yaymayan; ve bu, geniş olunca beni yayan bir döşektir; ve bu, geniş olunca seni yayan bir döşektir; ve bu, seni yayan yani sana yeten bir **بِساطٌ**’tır. Ve **البِساطُ**: **السَّمُرِ** yaprağıdır; onun için bir elbise yayılır, sonra vurulur; onun üzerinde dökülüp parçalanır. Ve **رجل بَسِيطٌ**: diliyle yayılıp açılan; ve gerçekten **بسُط** etti, **بساطةً**. Leys: **البَسِيطُ** dili açılıp yayılan erkektir; kadın da **بَسِيطٌ**’tir. Ve **رجل بَسِيطُ اليدين**: iyilikle yayılıp açılan; ve **بَسِيطُ الوجهِ**: yüzü güleç; çoğulu **بُسُطٌ**; şair dedi ki:
Avuçları açık, cömert gençler içinde,
Sütten kesme sırasında; eskileri eskimeyip yok olmadı.

Ve **يد بِسْطٌ**: yani salıverilmiş. Hakem’den rivayet edildi; Abdullah’ın kıraatinde: “bilakis iki eli **بِسْطانِ**”; İbnü’l-Enbârî dedi ki: **بِسْطانِ**’ın manası **مَبْسُوطَتانِ**’dır. Urve’den rivayet edildi ki dedi: hikmette yazılıdır: yüzün **بِسْطاً** olsun; insanlara, onlara bağış veren kimseden daha sevgili olursun; yani yayılıp açılmış, serbest. Dedi: **بِسْطٌ** ve **بُسْطٌ** “iki tane yayılmış” manasındadır. Ve **الانْبِساطُ**: çekingenliği terk etmektir. Ve denir: falandan **بسَطْتُ**; böylece o **انبسَط**; dedi: “bilakis iki eli **بُسْطان**” sözünde daha uygun olan
(* “بل يداه بسطان” sözü: daha önce onun kesre ile olduğu geçti; ve Kâmûs’ta: “بل يداه بسطان” kesre ve damme ile okundu.) ,
bâ’nın açık olmasıdır; باقي sıfatlara hamlen, **كالرحْمن** ve **الغَضْبان** gibi; ama damme ile olursa, masdarlarda **كالغُفْرانِ** ve **الرُّضْوان** gibi. Zemahşerî dedi ki: Allah’ın iki eli **بُسْطانِ**; **بُسُطٍ**’un tesniyesidir; **مثل رَوْضة أُنُفٍ**; sonra hafifletilir de **بُسْطٌ** denir; **كأُذُنٍ** ve **أُذْنٍ** gibi. Abdullah’ın kıraatinde: “bilakis iki eli **بُسْطانِ**”; elin **بَسْطُ**’u cömertliğe kinaye ve temsil kılındı; ne el vardır orada ne de yayma; Allah Teâlâ bundan yücedir ve münezzehtir. Ve gerçekten o, seni sevindiren şey beni sevindirir ve seni sıkan şey beni sıkar; yani seni sevindiren şey beni sevindirir ve seni kötüleyen şey beni kötü eder. Fâtıma hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: “beni sevindirir, onu sevindiren”; yani onu sevindiren beni sevindirir; çünkü insan sevindiğinde yüzü yayılır ve sevinçlenir. Ve hadîste: “iki kolunu köpeğin yayılışı gibi yayma”; yani namazda ikisini yere sermeyin. Ve **الانْبِساطُ**: **انبسط**’ın masdarıdır; **بَسَطَ**’ın değil; böylece onu ona hamletti.

Ve **البَسِيط**: arûzdan bir cinstir; sebeplerinin yayılıp açılmasından dolayı onunla adlandırıldı; Ebû İshak dedi ki: onda sebepler yayıldı; böylece başı **مستفعلن** oldu; başında bitişik iki sebep vardır. Ve falan, elini sevdiği ve sevmediği şeyle yaydı; ve bana elini sevdiğim ve sevmediğim şeyle yaydı; ve onun yayılması, onun uzatılmasıdır. Ve aziz tenzilde: “eğer bana elini uzatırsan, beni öldürmek için.” Ve **أُذن بَسْطاء**: geniş, büyük. Ve gündüz ve başkası yayıldı: uzadı ve uzun oldu. Ve yağmurun vasfında hadîste: “böylece **بَسِيطاً مُتدارِكاً** düştü”; yani yerde yayıldı ve genişledi; ve **المُتدارِك** ardı ardına gelen.

Ve **البَسْطةُ**: fazilettir. Ve aziz tenzilde dedi: “Şüphesiz Allah onu size seçti ve ona ilimde ve bedende **بَسْطةً** artırdı”; ve “**بَصْطةً**” diye de okundu; Zeccâc dedi ki: Allah’ın onu onlara seçtiğini ve ona ilimde ve bedende bir **بسطة** artırdığını onlara bildirdi; böylece seçimin gerekli olduğu ilmin, mal değil, olduğunu bildirdi; ve bedendeki artışın, düşmanı korkuttuğunu bildirdi
(* “يهيب” sözü: “ضرب” babındandır; “يهابه”da olduğu gibi; Misbâh’ta.) .
Ve **البَسْطةُ**: artıştır. Ve **البَصْطةُ**, **بالصاد**: **البَسْطة**’da bir lehçedir. Ve **البَسْطةُ**: genişliktir; ve falan beden ve kol açıklığı bakımından **بَسِيطُ**’tir. Ve **امرأَة بَسْطةٌ**: bedeni güzel, yumuşak; ve bir ceylan dişisi **بَسْطةٌ** da böyledir.

Ve **البِسْطُ** ve **البُسْطُ**: yavrularına salıverilmiş, onunla bırakılmış, ondan engellenmeyen deve; çoğulu **أَبْساط** ve **بُساطٌ**; sonuncusu az bulunan çoğuldandır. İbnü’l-A‘râbî, onun çoğulunda **بُسْطٌ**’u nakletti; ve Merrâr’dan okudu:
Takip edenler, **بُسْطٌ** ikiz doğuranlar, geri dönenler,
Tıpkı gecesinde kısırın annesinin dönmesi gibi.

Ve denildi: buradaki **البُسْطُ**, yavrularına karşı yayılıp açılan, onlardan çekinmeyendir; İbn Sîde dedi ki: bu güçlü değildir. Ve **رواجعُ**: yavrularına geri dönen, onların yanında çöken ve onlara meyleden; sanki زائد’ı atma vehmetti; eğer tamamlasaydı **مَراجِعُ** derdi. Ve **متئمات**: yanında bir **حُوارٌ** ve bir **ابن مَخاض** vardır; sanki çok neslinden ikişer ikişer doğurmuş gibidir. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: **كَلْب** heyetine, ve denildi ki **بني عُلَيْمٍ** heyetine, bir yazı yazdı; içinde: “onlara, otlayan **الهَمُولةِ** içinde, **البِساطِ الظُّؤارِ** (vardır); her elli devede, kusursuz olmayan bir deve.” **البساط**; fetha, damme ve kesre ile rivayet edilir. Ve **الهَمُولةُ**: otlayan develerdir; ve **الحَمُولةُ**: üzerine yük taşınanlardır. Ve **البِساطُ**: **بِسْط**’un çoğuludur; o, bırakılan ve yavrusu ondan engellenmeyen ve başkasına meyletmeyen devedir; Araplar yanında o **بِسْط** ve **بَسُوطٌ**’tur. Ve **بِسْط**’un çoğulu **بِساطٌ**; ve **بَسُوط**’un çoğulu **بُسُطٌ**; Araplardan böyle işitildi. Ebû’n-Necm dedi ki:
Ondan açlığı her defedişle defeder,
Dört bölmede elli **بُسْطاً**.

**البساط**; fetha, kesre ve damme iledir. Ezherî dedi ki: o, kesre ile **بِسْطٍ**’un çoğuludur; ve **بِسْطٌ**, **مَبْسوطة** manasındadır; **كالطِّحن** ve **القِطْفِ**; yani yavruları üzerine yayıldı. Ve damme ile, **بِسْطٍ**’un çoğuludur; **كظِئْرٍ** ve **ظُؤار** gibi; Cevherî de böyle dedi. Ama fetha ile o, geniş yerdir; rivayet sahih olursa, mana: geniş yerde otlayan **الهمولة** içindedir; o vakit **الطاء** mef‘ûl olarak mansub olur. Ve **الظُّؤار**: **ظئر**’in çoğuludur; o da emziren kadındır. Ve gerçekten **أُبْسِطَت**: yani yavrusuyla bırakıldı. Ebû Mansûr dedi ki: **بَسُوطٌ** “فعول” vezninde “مفعول” manasındadır; tıpkı sağılana ve binilene **حَلُوبٌ** ve **رَكُوبٌ** denmesi gibi. Ve **بِسْطٌ** “مَبْسوطة” manasındadır; **كالطِّحْن** “المَطْحون” manasında; ve **القِطْفِ** “المَقْطُوفِ” manasında.

Ve **عَقَبة باسِطةٌ**: onunla su arasında iki gece vardır. İbnü’s-Sikkît dedi ki: bir geçidi hızlı (gittik), bir geçidi **باسِطةً**, bir geçidi **حَجُوناً**; yani uzak, uzun. Ebû Zeyd dedi ki: adam bir **قامةً باسِطةً** kazdı; yani boyunun mesafesini kazdı ve elini uzattı. Başkası dedi ki: **الباسُوطُ** eyer ağaçlarından, **المَفْروق**’un zıddıdır. Ve ayrıca denir: **قَتَبٌ مَبسوطٌ**; çoğulu **مَباسِيطُ**; tıpkı **المَفْرُوقُ**’un **مفارِيقَ** diye çoğullanması gibi. Ve **ماء باسِطٌ**: otlaktan uzak; o, **المُطْلِب**’in altındadır.

Ve **بُسَيْطةُ**: bir yer adıdır; aynı şekilde **بُسَيِّطةُ**; dedi ki:
Sen nesin, ey **بُسَيِّطَ** o o,
Öğle istirahatinde arkadaşlarım seni bana haber verdi.

İbn Sîde dedi ki: “ey **بُسَيِّطةُ**” demek istedi; “ey **حارِ**” diyenin dili üzere ترخيم yaptı. Eğer “ey **حارُ**” diyenin dili üzere isteseydi “ey **بُسَيِّطُ**” derdi; fakat şair, “ey **حارِ**” diyenin dili üzere ترخيم’i seçti ki “ey **بسيطةُ**”yı kastettiğini bildirsin. Eğer “ey **بُسَيِّطُ**” deseydi, küçültülmemiş **بَسيطاً** adlı bir belde olduğu sanılabilirdi; buna ihtiyaç duydu da onu küçülttü; ve bu yerin adının **بُسَيّط** olduğu sanılmasın diye, “ey **حارِ**” diyenin dili üzere ترخيم ile karışıklığı giderdi; böylece kesre daha yaygın ve daha şâyi‘dir. İbn Berrî: **بُسَيْطةُ** bir yer adıdır; hacılar bazen Allah’ın evine giderken oradan geçer; ona elif-lâm girmez. Ve **البَسِيطةُ**
(* “والبسيطة إلخ” sözü: Yâkût onu yâ’nın fethası ve sîn’in kesresiyle ضبط etti.) ,
ki bu yer değildir: Kûfe ile Mekke arasındadır. İbn Berrî dedi ki: recez söyleyenin sözü:
Şüphesiz sen, ey **بسيطةُ** o o,
Yolda kardeşlerim seni bana haber verdi.

Dedi: iki yeri de ihtimal eder.
