# بسق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بسق

بسَقَ الشيء يَبْسُق بُسوقاً: تمّ طوله. وفي التنزيل: والنخلَ باسِقاتٍ لها طَلْع نَضِيد؛ الفرّاء: باسقاتٍ طولاً؛ يقال: بَسَق طولاً فهنّ طِوال النخلِ. وبَسق النخلُ بُسوقاً أي طال. وفي حديث قُطْبةَ ابن مالك: صلّى بنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، حتى قرأَ والنخلَ باسِقاتٍ؛ الباسِقُ: المرتفع في عُلُوّه. وفي الحديث في صفة السحابة: كيف تَرَوْن بواسِقَها؟ أي ما استطال من فُروعها؛ ومنه حديث قُسٍّ: من بواسِقِ أُقْحُوان، وحديث ابن الزُّبير: وارْجَحَنّ بعد تبَسُّق أي ثَقُل ومالَ بعدما ارتفع ذكره دونهم. وبسق على قومه: عَلاهم في الفضل؛ وأنشد ابن بري لأَبي نوفل:يا ابن الذين بفَضْلِهم
بسَقَت على قَيْسٍ فَزاره
وفي حديث ابن الحَنَفِيّةِ: كيف بسَق أبو بكر أصحابَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ أي كيف ارتفع ذكره دونهم. والبُسوقُ: عُلوُّ ذِكر الرجل في الفَضل. وبَسق بَسْقاً: لغة في بصَق.
وبُساقة القمر: حجر أبيض صاف يتلأْلأ، وهو مذكور في الصاد أيضاً. التهذيب: بصَق وبسَق وبزَق واحد. الجوهري: البُساق البُصاق. وفي حديث الحُديْبِية: فقعد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على جَبا الرَّكِيّة فإما دَعا وإما بَسق فيها؛ لغة في بَصَق. وبَواسِقُ السحاب: أوائله؛ عن أبي حنيفة.
وأبْسقت الناقةُ والشاةُ، وهي مُبْسِق ومِبْساق وبَسُوق؛ الأَخيرة على طرح الزائد: وقَع اللِّبَأُ في ضرعها قبل النِّتاج، ونُوق مَباسِيق، وكذلك الجارية البِكر إذا جرى اللبن في ثديها. وفي التهذيب: أبْسَقت الناقة إذا أنزلت اللبن قبل الولادة بشهر أو أكثر فتُحلَب، قال: وربما أبسقت وليست بحامل فأَنزلت اللبن، قال: وسمعت أن الجارية تُبْسِق وهي بكر، يصير في ثديها لبن. اليزيدي: أَبْسقت الناقة وأَبْرقت إذا أَنزلت اللبن. الأَصمعي: إذا أشرق ضَرْع الناقة ووقع فيه اللبن فهي مُضْرع، فإذا وقع فيه اللبأُ قبل النتاج فهي مُبسِق.
والبَسْقةُ: الحَرّةُ، وجمعها بِساقٌ؛ قال كُثيّر عَزّةَ: قَضَيْتُ لُبانَتي وصَرَمْتُ أَمْرِي،
وعَدَّيْتُ المَطِيّةَ في بِساقِ
وبُساق: بَلد. وقال الليث: بساق جبل بالحجاز مما يَلي الغَوْر.

### Türkçe

**بسَقَ** şey **يَبْسُق** **بُسوقاً**: boyu tamam oldu (tamamlandı). Tenzîlde: “ve hurma ağaçları **باسِقاتٍ**; onun için **طَلْع** **نَضِيد** vardır”; el-Ferrâ: **باسقاتٍ** (yani) boyca; denir: boyca **بَسَق**; artık onlar hurma ağaçlarının uzunlarıdır. Ve hurma ağacı **بُسوقاً** **بَسق** etti, yani uzadı. Kutbe b. Mâlik hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bize namaz kıldırdı; ta ki “ve hurma ağaçları **باسِقاتٍ**”i okudu; **الباسِقُ**: yükselişinde yüksek olan. Bulutun vasfı hakkında hadîste: “Onun **بواسِقَها**sını nasıl görüyorsunuz?” yani dallarından uzayan şey. Ondandır Kuss hadîsi: “**بواسِقِ أُقْحُوان**dan”; ve İbn ez-Zübeyr hadîsi: “ve **تبَسُّق**tan sonra mutlaka ağırlaşacak ve meyledecek”; yani onların altında zikri yükseldikten sonra ağırlaştı ve meyletti. Ve kavmi üzerine **بسق** etti: fazilette onların üstüne çıktı; İbn Berrî Ebû Nevfel için inşâd etti:
يا ابن الذين بفَضْلِهم
**بسَقَت** على قَيْسٍ فَزاره

İbn el-Hanefiyye hadîsinde: “Ebû Bekir, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabına nasıl **بسَق** etti?” yani onların altında zikri nasıl yükseldi. Ve **البُسوقُ**: erkeğin fazilette zikrinin yüceliği. Ve **بَسق** **بَسْقاً**: **بصَق**ta bir dildir.

Ve **بُساقة القمر**: beyaz, saf, parıldayan bir taş; o, **الصاد**da da zikredilmiştir. **التهذيب**: **بصَق** ve **بسَق** ve **بزَق** birdir. el-Cevherî: **البُساق** **البُصاق**tır. Hudeybiye hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **جَبا الرَّكِيّة** üzerine oturdu; ya dua etti ya da ona **بَسق** etti; **بَصَق**ta bir dildir. Ve **بَواسِقُ السحاب**: onun evvelleri (ilkleri); Ebû Hanîfe’den.

Ve dişi deve ve koyun **أبْسقت**; o **مُبْسِق** ve **مِبْساق** ve **بَسُوق**tur; sonuncusu, ziyadeyi atma üzerinedir: doğumdan önce memesinde **اللِّبَأُ** düştü; ve **نُوق مَباسِيق**; aynı şekilde, süt göğsünde aktığı zaman bakire cariye. **التهذيب**’de: dişi deve, doğumdan bir ay veya daha fazla önce süt indirdiği zaman **أبْسَقت**; artık sağılır; dedi: ve bazen hamile olmadığı hâlde **أبسقت**; böylece süt indirdi; dedi: ve işittim ki cariye bakire iken **تُبْسِق** eder; göğsünde süt olur. el-Yezîdî: dişi deve, süt indirdiği zaman **أَبْسقت** ve **أَبْرقت**. el-Asma‘î: dişi devenin memesi parladığı ve içine süt düştüğü zaman o **مُضْرع**dır; içine doğumdan önce **اللبأُ** düştüğü zaman ise o **مُبسِق**tir.

Ve **البَسْقةُ**: **الحَرّةُ**; onun çoğulu **بِساقٌ**dur; Kuseyyir Azze dedi:
قَضَيْتُ لُبانَتي وصَرَمْتُ أَمْرِي،
وعَدَّيْتُ المَطِيّةَ في **بِساقِ**

Ve **بُساق**: bir belde. Leys dedi: **بساق** Hicaz’da, **الغَوْر**a bitişik olanlardandır; bir dağdır.
