# بسل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بسل

- البسل: ضم الشيء ومنعه، ولتضمنه لمعنى الضم استعير لتقطيب الوجه، فقيل: هو باسل ومبتسل الوجه، ولتضمنه لمعنى المنع قيل للمحرم والمرتهن: بسل، وقوله تعالى: ﴿وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/70] أي: تحرم الثواب، والفرق بين الحرام والبسل أن الحرام عام فيما كان ممنواعا منه بالحكم والقهر، والبسل هو الممنوع منه بالقهر، قال عز وجل: ﴿أولئك الذين أبسلو بما كسبوا﴾ [الأنعام/70] أي: حرموا الثواب، وفسر بالارتهان لقوله: ﴿كل نفس بما كسبت رهينة﴾ [المدثر/38]. قال الشاعر:
*وإبسالي بني بغير جرم*
(الشطر لعوف بن الأحوص، وعجزه:
*بعوناه ولا بدم قراض*
ويروى: ولا بدم مراق وهو في مجاز القرآن 1/194؛ والمجمل 1/125؛ والمعاني الكبير 2/1114؛ وشمس العلوم 1/172؛ واللسان (بسل) ؛ والصحاح (بسل) ) وقال آخر:
*فإن تقويا منهم فإنهم بسل *
(هذا عجز بيت وشطره:
بلاد بها نادمتهم وألفتهم
وهو لزهير بن أبي سلمى في ديوانه ص 59)
أقوى المكان: إذا خلا.
وقيل للشجاعة: البسالة، إما لما يوصف به الشجاع من عبوس وجهه، أو لكون نفسه محرما على أقرانه لشجاعته، أو لمنعه لما تحت يده عن أعدائه، وأبسلت المكان: حفظته وجعلته بسلا على من يريده، والبسلة: أجرة الراقي (انظر: المجمل 1/125)، وذلك لفظ مشتق من قول الراقي: أبسلت فلانا، أي:جعلته بسلا، أي: شجاعا قويا على مدافعة الشيطان أو الحيات والهوام، أو جعلته مبسلا، أي: محرما عليها، [وسمي ما يعطى الراقي بسلة]، وحكي: بسلت الحنظل: طيبته، فإن يكن ذلك صحيحا فمعناه: أزلت بسالته، أي: شدته، أو بسله أي: تحريمه، وهو ما فيه من المرارة الجارية مجرى كونه محرما، و (بسل) في معنى أجل وبس (بس معنى حسب. انظر القاموس)

### Türkçe

- **البسل**: şeyin bir araya getirilmesi ve men edilmesidir; “bir araya getirme” mânâsını içerdiğinden yüzün buruşturulmasına ödünçlenmiştir; böylece “o, **باسل** ve yüzü **مبتسل**dir” denilmiştir. “Men etme” mânâsını içerdiğinden, ihramlıya ve rehin bırakana: **بسل** denilmiştir. Yüce Allah’ın sözü: ﴿وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/70], yani: sevap haram kılınır. Haram ile **البسل** arasındaki fark: haram, hüküm ve zorlamayla kendisinden men edilmiş olan şeylerde umumîdir; **البسل** ise zorlamayla kendisinden men edilendir. Aziz ve Celil şöyle dedi: ﴿أولئك الذين أبسلو بما كسبوا﴾ [الأنعام/70], yani: sevap haram kılındı. Ve ﴿كل نفس بما كسبت رهينة﴾ [المدثر/38] sözü sebebiyle rehin bırakma ile tefsir edilmiştir. Şair dedi:
*وإبسالي بني بغير جرم*
(Şatr, Avf b. el-Ahvas’ındır; ve aczü:
*بعوناه ولا بدم قراض*
Ve “ولا بدم مراق” diye rivayet edilir; ve o, Mecâzü’l-Kur’ân 1/194’te; el-Mücmel 1/125’te; el-Me‘ânî’l-Kebîr 2/1114’te; Şemsü’l-‘Ulûm 1/172’de; Lisân (**بسل**)’de; ve es-Sıhâh (**بسل**)’dedir.) Ve bir başkası dedi:
*فإن تقويا منهم فإنهم بسل *
(Bu bir beytin aczidir; ve şatrı:
بلاد بها نادمتهم وألفتهم
Ve o, Dîvân’ında s. 59’da Züheyr b. Ebî Sülmâ’nındır.)
**أقوى** yer: boşaldığı zaman.

Ve yiğitliğe: **البسالة** denilmiştir; ya yiğidin kendisiyle vasıflandığı yüz asıklığından dolayı, yahut yiğitliği sebebiyle nefsinin akranlarına haram kılınmış olması için, yahut elinin altındakini düşmanlarından men etmesi için. Ve **أبسلت** yeri: onu korudum ve onu isteyen kimseye karşı onu **بسلا** kıldım. Ve **البسلة**: rukyeci’nin ücreti (bak: el-Mücmel 1/125); ve bu, rukyeci’nin “**أبسلت** falancayı” sözüne türemiş bir lafızdır; yani: onu **بسلا** kıldım; yani: şeytanı yahut yılanları ve haşereleri defetmeye karşı yiğit, güçlü kıldım; yahut onu **مبسلا** kıldım; yani: ona haram kılınmış. [Ve rukyeciye verilen şeye **بسلة** adı verildi.] Ve nakledildi: **بسلت** **الحنظل**: onu hoş kıldım; eğer bu sahih ise mânâsı: onun **بسالة**sini, yani: şiddetini giderdim; yahut onun **بسل**ini, yani: haram kılınmışlığını (ki bu, onda bulunan ve haram kılınmış olma yerine geçen acılıktır) giderdim. Ve (**بسل**) “**أجل**” ve “**بس**” mânâsındadır (“**بس**” mânâsı: **حسب**. Bak: el-Kâmûs).
